తెలుగు భాష & సాహిత్యం (Telugu Language) / తెలుగు వ్యాకరణం (Telugu Grammar)

విభక్తులు (Vibhaktulu)

తెలుగు విభక్తులు: ప్రథమా నుండి సప్తమి వరకు, సంబోధన, ప్రత్యయాలు, కారకాలు, ఉదాహరణలు – పరీక్షలకు కావలసిన విషయాలు సులభంగా.

7 notes 60 questions

Start reading Practice

Notes in this chapter

  1. 1విభక్తి అంటే ఏమిటి? – ఎనిమిది విభక్తుల పట్టిక (Vibhakti Meaning and List)Read notePractice 14
  2. 2ప్రథమా, ద్వితీయా విభక్తులు – కర్త, కర్మ (Prathama and Dvitiya Vibhakti)Read notePractice 7
  3. 3తృతీయా, చతుర్థీ విభక్తులు – కరణం, సంప్రదానం (Tritiya and Chaturthi Vibhakti)Read notePractice 6
  4. 4పంచమీ, షష్ఠీ, సప్తమీ విభక్తులు – అపాదానం, సంబంధం, అధికరణం (Panchami, Shashthi, Saptami)Read notePractice 9
  5. 5సంబోధనా ప్రథమ – పిలిచే విభక్తి (Sambodhana Prathama)Read notePractice 5
  6. 6కారకాలు – విభక్తులతో సంబంధం (Karakas and Vibhaktis)Read notePractice 12
  7. 7విభక్తులు గుర్తించే సాధన – ప్రశ్న, పద్ధతి (Vibhakti Identification Practice)Read notePractice 7
By ExamBadi

1. విభక్తి అంటే ఏమిటి? – ఎనిమిది విభక్తుల పట్టిక (Vibhakti Meaning and List)

నామవాచకాలకు (పేర్లకు) చేరి, ఆ పదానికి వాక్యంలోని ఇతర పదాలతో ఉన్న సంబంధాన్ని తెలిపే ప్రత్యయాలను విభక్తులు అంటారు. తెలుగులో ప్రథమా విభక్తి నుండి సప్తమి వరకు ఏడు విభక్తులు, ఎనిమిదవదిగా సంబోధన ప్రథమ చెబుతారు.

ముఖ్య విషయాలు

  • ప్రథమా విభక్తి: డు, ము, వు, లు
  • ద్వితీయా విభక్తి: ని, ను, ల, కూర్చి, గురించి
  • తృతీయా విభక్తి: చేత, తోడ, తో
  • చతుర్థీ విభక్తి: కొఱకు, కై
  • పంచమీ విభక్తి: వలన, కంటె, పట్టి
  • షష్ఠీ విభక్తి: కి, కు, యొక్క, లో, లోపల
  • సప్తమీ విభక్తి: అందు, న, లో, లోపల
  • గమనిక: 'లో, లోపల' ను కొన్ని పాఠ్యపుస్తకాలు షష్ఠిలో, మరికొన్ని సప్తమిలో చెబుతాయి. 'అందు' స్పష్టంగా సప్తమి.
  • సంబోధనా ప్రథమ: ఓ, ఓయి, ఓరి, ఓసి, ఓయమ్మా
  • విభక్తి ప్రత్యయాలు:
    1. వీటినే విభక్తి ప్రత్యయాలు అంటారు
    2. అవి నామవాచకాల చివర వచ్చి చేరుతాయి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ప్రథమ – డు, ము, వు, లు; ద్వితీయ – ను, ని; తృతీయ – చేత, తో; చతుర్థి – కొరకు; పంచమి – వలన; షష్ఠి – యొక్క, కి, కు; సప్తమి – అందు, లో. వరుస క్రమంలో 1 నుండి 7 వరకు అప్పగించండి.

సులభమైన ఉదాహరణ

'రాముడు రావణుని బాణముచేత చంపెను' – రాముడు (ప్రథమ), రావణుని (ద్వితీయ), బాణముచేత (తృతీయ).

Practice this topicNext: ప్రథమా, ద్వితీయా విభక్తులు – కర్త, కర్మ (Prathama and Dvitiya Vibhakti)

2. ప్రథమా, ద్వితీయా విభక్తులు – కర్త, కర్మ (Prathama and Dvitiya Vibhakti)

ప్రథమా విభక్తి పనిని చేసేవాడిని (కర్త) తెలుపుతుంది. ద్వితీయా విభక్తి పనికి గురైన వస్తువును లేదా వ్యక్తిని (కర్మ) తెలుపుతుంది. ఈ రెండూ వాక్యంలో అత్యంత ప్రధానమైనవి.

ముఖ్య విషయాలు

  • ప్రథమా విభక్తి:
    1. ప్రత్యయాలు: డు, ము, వు, లు
    2. అర్థం: కర్త (పని చేసేవాడు)
    3. ప్రశ్న: ఎవడు? ఏది?
    4. ఉదా: రాముడు వచ్చాడు (రాము + డు)
  • ద్వితీయా విభక్తి:
    1. ప్రత్యయాలు: ని, ను, ల, కూర్చి, గురించి
    2. అర్థం: కర్మ (పనికి గురైనది)
    3. ప్రశ్న: ఎవరిని? దేనిని?
    4. ఉదా: రాముడు రావణుని చంపెను (రావణుని = రావణు + ని)
    5. ఉదా: అతడు పాఠాన్ని చదివాడు; గురువు పిల్లలను పిలిచాడు.
  • 'గురించి' తో: 'గాంధీజీ గురించి చెప్పాడు' లో గురించి ద్వితీయా విభక్తికి ప్రత్యయం.
  • ప్రథమ గుర్తు: వాక్యంలో కర్త (పని చేసేవాడు) ప్రథమా విభక్తిలో ఉంటాడు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ప్రథమ = కర్త = ఎవడు చేశాడు? ద్వితీయ = కర్మ = ఎవరిని/దేనిని చేశాడు? ఈ ప్రశ్నలు వేసుకుని వాక్యంలో పదాలను గుర్తించండి.

సులభమైన ఉదాహరణ

'అమ్మ పాపను ఎత్తుకుంది' – అమ్మ (కర్త, ప్రథమ), పాపను (కర్మ, ద్వితీయ).

Practice this topicNext: తృతీయా, చతుర్థీ విభక్తులు – కరణం, సంప్రదానం (Tritiya and Chaturthi Vibhakti)

3. తృతీయా, చతుర్థీ విభక్తులు – కరణం, సంప్రదానం (Tritiya and Chaturthi Vibhakti)

తృతీయా విభక్తి పని చేయడానికి ఉపయోగించిన సాధనాన్ని (కరణం) తెలుపుతుంది. చతుర్థీ విభక్తి ఎవరికోసం పని చేశారో ఆ వ్యక్తిని (సంప్రదానం) తెలుపుతుంది.

ముఖ్య విషయాలు

  • తృతీయా విభక్తి:
    1. ప్రత్యయాలు: చేత, చే, తో, తోడ
    2. అర్థం: కరణం (సాధనం), కొన్నిచోట్ల సహాయం
    3. ప్రశ్న: ఎవరి చేత? దేనితో?
    4. ఉదా: రాముడు బాణముచేత రావణుని చంపెను
    5. ఉదా: అతడు కత్తితో కొట్టాడు; తండ్రితో వెళ్లాడు
  • చతుర్థీ విభక్తి:
    1. ప్రత్యయాలు: కొరకు, కై, కు
    2. అర్థం: సంప్రదానం (ఇచ్చే వ్యక్తి లేదా కోసం)
    3. ప్రశ్న: ఎవరికోసం? దేనికోసం?
    4. ఉదా: బ్రాహ్మణునికొరకు దానం ఇచ్చాడు
    5. ఉదా: పిల్లల కొరకు మిఠాయి తెచ్చాను
  • తేడా: 'చేత' సాధనాన్ని చెబుతుంది (కత్తిచేత). 'కొరకు' ప్రయోజనాన్ని చెబుతుంది (పిల్లలకొరకు).
  • 'తో' రెండు అర్థాలు: సాధనం (కత్తితో), తోడుగా (స్నేహితునితో). రెండూ తృతీయే.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా తృతీయ = చేత, తో = సాధనం; చతుర్థి = కొరకు = కోసం. 'కొరకు' కనిపిస్తే చతుర్థి అని ఊహించవచ్చు.

సులభమైన ఉదాహరణ

'తల్లి పిల్లలకొరకు పాలను పళ్లెంతో తెచ్చింది' – పిల్లలకొరకు (చతుర్థి), పళ్లెంతో (తృతీయ).

Practice this topicNext: పంచమీ, షష్ఠీ, సప్తమీ విభక్తులు – అపాదానం, సంబంధం, అధికరణం (Panchami, Shashthi, Saptami)

4. పంచమీ, షష్ఠీ, సప్తమీ విభక్తులు – అపాదానం, సంబంధం, అధికరణం (Panchami, Shashthi, Saptami)

పంచమీ విభక్తి దూరం కావడాన్ని (అపాదానం), షష్ఠీ విభక్తి సంబంధాన్ని, సప్తమీ విభక్తి స్థానాన్ని లేదా కాలాన్ని (అధికరణం) తెలుపుతాయి.

ముఖ్య విషయాలు

  • పంచమీ విభక్తి:
    1. ప్రత్యయాలు: వలన, కంటె, పట్టి, నుండి
    2. అర్థం: అపాదానం (దూరమవడం, కారణం, పోలిక)
    3. ప్రశ్న: ఎవరివలన? దేనినుండి?
    4. ఉదా: చెట్టునుండి ఆకు రాలింది; దొంగలవలన భయం కలిగింది
    5. ఉదా: అన్నకంటె తమ్ముడు పొడవు (పోలికకూ 'కంటె')
  • షష్ఠీ విభక్తి:
    1. ప్రత్యయాలు: కి, కు, యొక్క, లో, లోపల
    2. అర్థం: సంబంధం (ఎవరిది?)
    3. ఉదా: రాముని యొక్క బాణం; మనిషికి మనసు
  • సప్తమీ విభక్తి:
    1. ప్రత్యయాలు: అందు, నన్, లో, లోపల
    2. అర్థం: అధికరణం (స్థానం, కాలం)
    3. ప్రశ్న: ఎక్కడ? ఎప్పుడు?
    4. ఉదా: ఇంటిలో ఉన్నాడు; ఉదయమందు లేచాడు
  • కారకం కాదు: షష్ఠీ విభక్తి వాక్యంలో క్రియకు సంబంధం లేని సంబంధాన్ని చెబుతుంది కాబట్టి దాన్ని కారకంగా లెక్కించరు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా పంచమి = దూరం/కారణం; షష్ఠి = సంబంధం (ఎవరిది); సప్తమి = స్థానం (ఎక్కడ). 'కంటె' పోలికను కూడా చెబుతుంది.

Practice this topicNext: సంబోధనా ప్రథమ – పిలిచే విభక్తి (Sambodhana Prathama)

5. సంబోధనా ప్రథమ – పిలిచే విభక్తి (Sambodhana Prathama)

ఒకరిని పిలిచేటప్పుడు ఉపయోగించే పదాన్ని సంబోధన అంటారు. తెలుగులో దీన్ని ప్రత్యేక విభక్తిగా లెక్కిస్తారు. కొందరు వ్యాకరణకారులు దీన్ని ప్రథమా విభక్తిలోనే భాగంగా చెబుతారు.

ముఖ్య విషయాలు

  • ప్రత్యయాలు (సంబోధన శబ్దాలు): ఓ, ఓయి, ఓరి, ఓసి, ఓయమ్మా, ఓయన్నా, అయ్యా, ఓహో.
  • ఉపయోగం:
    1. ఓరి: చిన్నవాడైన పురుషుడిని పిలవడానికి (ఓరి వెధవా!)
    2. ఓసి: స్త్రీని పిలవడానికి (ఓసి పిచ్చిదానా!)
    3. ఓయి: సాధారణంగా పిలవడానికి (ఓయి మిత్రమా!)
    4. ఓ: అందరికీ వాడే సాధారణ పిలుపు (ఓ రాజా!)
  • పదాల మార్పు:
    1. సంబోధనలో పదం చివరి అక్షరం మారుతుంది. ఉదా: రాముడు → రామా
    2. తల్లి → తల్లీ
    3. కృష్ణుడు → కృష్ణా.
  • గుర్తింపు: వాక్యంలో ఒకరిని పిలుస్తున్నట్టు ఉంటే అది సంబోధన.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ఓరి = పురుషుడు; ఓసి = స్త్రీ. ఈ రెండూ జతపరచండి ప్రశ్నల్లో వస్తాయి.

సులభమైన ఉదాహరణ

'రామా! ఇక్కడికి రా!' లో 'రామా' సంబోధన. పేరు చివరి 'డు' పోయి 'ఆ' వచ్చింది.

Practice this topicNext: కారకాలు – విభక్తులతో సంబంధం (Karakas and Vibhaktis)

6. కారకాలు – విభక్తులతో సంబంధం (Karakas and Vibhaktis)

వాక్యంలో క్రియతో నామవాచకానికి ఉన్న సంబంధాన్ని కారకం అంటారు. ప్రతి విభక్తికి ఒక కారకం అర్థం ఉంది. ఈ జతలను పరీక్షలో తప్పక అడుగుతారు.

ముఖ్య విషయాలు

  • కారకం – విభక్తి జతలు:
    1. కర్త – ప్రథమా విభక్తి
    2. కర్మ – ద్వితీయా విభక్తి
    3. కరణం – తృతీయా విభక్తి
    4. సంప్రదానం – చతుర్థీ విభక్తి
    5. అపాదానం – పంచమీ విభక్తి
    6. సంబంధం – షష్ఠీ విభక్తి (కారకం కాదు)
    7. అధికరణం – సప్తమీ విభక్తి
    8. సంబోధన – సంబోధనా ప్రథమ
  • కారకాలు 6: కర్త, కర్మ, కరణం, సంప్రదానం, అపాదానం, అధికరణం (షష్ఠి లెక్కలో లేదు).
  • ప్రశ్న చిట్కాలు:
    1. ఎవరు చేశారు? = కర్త
    2. ఏమి చేశారు? = కర్మ
    3. దేనితో? = కరణం
    4. ఎవరికోసం? = సంప్రదానం
    5. దేనినుండి? = అపాదానం
    6. ఎక్కడ? = అధికరణం

సులభమైన ఉదాహరణ

'రాముడు కత్తితో చెట్టునుండి పండును కోసి సీతకోసం ఇంట్లో ఉంచాడు' – రాముడు (కర్త), కత్తితో (కరణం), చెట్టునుండి (అపాదానం), పండును (కర్మ), సీతకోసం (సంప్రదానం), ఇంట్లో (అధికరణం).

గుర్తుంచుకునే చిట్కా కర్త-కర్మ-కరణ-సంప్రదాన-అపాదాన-సంబంధ-అధికరణ = 1 నుండి 7 విభక్తుల వరుస.

Practice this topicNext: విభక్తులు గుర్తించే సాధన – ప్రశ్న, పద్ధతి (Vibhakti Identification Practice)

7. విభక్తులు గుర్తించే సాధన – ప్రశ్న, పద్ధతి (Vibhakti Identification Practice)

పరీక్షల్లో ఒక వాక్యం ఇచ్చి ఆ వాక్యంలోని గీత గీసిన పదం ఏ విభక్తిలో ఉందో అడుగుతారు. ప్రత్యయాన్ని చూసి సులభంగా చెప్పవచ్చు.

ముఖ్య విషయాలు

  • అడుగులు: ప్రత్యయాన్ని గుర్తించండి → విభక్తి పేరు చెప్పండి → కారకాన్ని చెప్పండి.
  • సాధన వాక్యాలు:
    1. 'రవి పుస్తకాన్ని చదివాడు' – పుస్తకాన్ని: ద్వితీయ (ని)
    2. 'రాజు కత్తితో శత్రువును చంపాడు' – కత్తితో: తృతీయ (తో)
    3. 'తల్లి పిల్లలకొరకు అన్నం వండింది' – పిల్లలకొరకు: చతుర్థి (కొరకు)
    4. 'చెట్టునుండి పండు రాలింది' – చెట్టునుండి: పంచమి (నుండి)
    5. 'రాముని యొక్క బాణం' – రాముని యొక్క: షష్ఠి (యొక్క)
    6. 'ఊరిలో జాతర జరిగింది' – ఊరిలో: సప్తమి (లో)
    7. 'బాబూ, ఇటు రా!' – బాబూ: సంబోధన
  • గమనిక:
    1. 'కు' షష్ఠికి, చతుర్థికి రెండింటికీ వస్తుంది. అర్థం చూసి నిర్ణయించాలి: సంబంధం అయితే షష్ఠి
    2. ప్రయోజనం అయితే చతుర్థి.
  • 'కంటె': పోలిక చెప్పినా పంచమీ విభక్తే (అన్నకంటె తమ్ముడు పొడవు).

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ప్రత్యయం కనిపిస్తే విభక్తి: ని/ను = 2; చేత/తో = 3; కొరకు = 4; వలన/నుండి/కంటె = 5; యొక్క/కి/కు = 6; అందు/లో = 7.

Practice this topic