1. సంధి అంటే ఏమిటి? – రకాలు (Sandhi Meaning and Types)
రెండు పదాలు పక్కపక్కన చేరినప్పుడు మొదటి పదం చివరి అక్షరం, రెండవ పదం మొదటి అక్షరం కలిసి ఏదైనా మార్పు చెందడాన్ని సంధి అంటారు. 'సంధి' అంటే 'కలయిక'. తెలుగు వ్యాకరణంలో సంధులు పరీక్షల్లో ప్రతిసారీ వస్తాయి.
ముఖ్య విషయాలు
- పూర్వపదం: మొదటి పదం. పరపదం: రెండవ పదం.
- సంధి కార్యం: పూర్వపదం చివరి అచ్చు, పరపదం మొదటి అచ్చు కలిసి ఒక అచ్చు అవడం. ఉదా: రామ + ఆలయం = రామాలయం.
- సంధి విడదీయడం: సంధి పదాన్ని మళ్లీ రెండు పదాలుగా చేయడాన్ని విగ్రహవాక్యం లేదా విడదీయడం అంటారు.
- మూడు రకాలు:
- తెలుగు సంధులు: అత్వ, ఇత్వ, ఉత్వ, యడాగమ, ఆమ్రేడిత, త్రిక, గసడదవాదేశ సంధులు
- సంస్కృత సంధులు: సవర్ణదీర్ఘ, గుణ, వృద్ధి, యణాదేశ సంధులు
- ఇతర సంధులు: జశ్త్వ, శ్చుత్వ, అనునాసిక, విసర్గ సంధులు (సంస్కృత పదాల్లో)
- నిత్యం, వైకల్పికం:
- కొన్ని సంధులు తప్పక జరుగుతాయి (నిత్యం)
- మరికొన్ని జరగవచ్చు, జరగకపోవచ్చు (వైకల్పికం).
సులభమైన ఉదాహరణ
'రాముడు + అతడు' లో 'రాముడు' చివరి 'డు' లోని 'ఉ', 'అతడు' లోని 'అ' కలిసి 'రాముడతడు' అయింది. ఇదే సంధి.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా సంధి కావాలంటే మొదటి పదం చివర అచ్చు, రెండవ పదం మొదట అచ్చు ఉండాలి (అచ్ సంధి). ఈ సంధి మార్పును గుర్తించడం నేర్చుకుంటే ప్రశ్న సులభం.
2. ఉత్వ సంధి – సూత్రం, ఉదాహరణలు (Utva Sandhi)
ఉత్వ సంధి తెలుగు సంధుల్లో అతి ముఖ్యమైనది. పూర్వపదం చివర 'ఉ' (ఉత్తు) ఉండి, పరపదం మొదట అచ్చు వస్తే ఈ సంధి వస్తుంది.
ముఖ్య విషయాలు
- సూత్రం: 'ఉత్తునకచ్చు పరమగునపుడు సంధి నిత్యము'. అంటే ఉకారం తరువాత అచ్చు వస్తే ఉకారం పోతుంది, సంధి తప్పక జరుగుతుంది.
- పనిచేసే విధానం:
- పూర్వపదంలోని 'ఉ' లోపిస్తుంది
- ఆ హల్లుకు పరపదంలోని అచ్చు చేరుతుంది.
- ఉదాహరణలు:
- రాముడు + అతడు = రాముడతడు
- అతడు + ఎక్కడ = అతడెక్కడ
- వాడు + ఇక్కడ = వాడిక్కడ
- వారు + ఇక్కడ = వారిక్కడ
- చెట్టు + ఎక్కి = చెట్టెక్కి
- గుర్తింపు: విడదీయాల్సిన పదం మధ్యలో ఉకారం లేకుండా హల్లుకు నేరుగా అచ్చు చేరి ఉంటే ఉత్వ సంధి అయి ఉంటుంది.
తప్పు చేయకండి పూర్వపదం చివర 'ఉ' ఉన్నంత మాత్రాన సంధి వైకల్పికం అనుకోకండి. ఉత్వ సంధి నిత్యం. 'మనము + ఏమి = మనమేమి' (సంధి జరిగింది).
సులభమైన ఉదాహరణ
'ఇల్లు + ఎక్కడ = ఇల్లెక్కడ?' అని మనం రోజూ మాట్లాడుతాం. సంధి మాటలో రోజూ వస్తుంది.
సాధన కోసం మరికొన్ని
- ఉదాహరణలు:
- ఇల్లు + ఇదే = ఇల్లిదే
- పుస్తకము + ఎక్కడ = పుస్తకమెక్కడ
- అతడు + ఇచ్చెను = అతడిచ్చెను.
- విడదీసే పద్ధతి: పదం మధ్యలో హల్లుకు అచ్చు చేరి ఉంటే, ముందు పదానికి 'ఉ' చేర్చి చూడండి (రాముడతడు → రాముడు + అతడు).
- ఉత్వ సంధి లేనిది: పరపదం హల్లుతో మొదలైతే సంధి ఉండదు (రాముడు + వచ్చెను = రాముడు వచ్చెను).
3. అత్వ సంధి, ఇత్వ సంధి – సూత్రాలు, ఉదాహరణలు (Atva and Itva Sandhi)
పూర్వపదం చివర 'అ' ఉంటే అత్వ సంధి, 'ఇ' ఉంటే ఇత్వ సంధి అనే పేర్లు వస్తాయి. రెండింటిలోనూ అచ్చు పరమైతే చివరి అచ్చు లోపిస్తుంది, కానీ నియమాలు వేరు.
ముఖ్య విషయాలు
- అత్వ సంధి సూత్రం: 'అత్తునకు సంధి బహుళము'. అంటే అకారానికి అచ్చు పరమైతే సంధి ఎక్కువగా వస్తుంది.
- రామ + అయ్య = రామయ్య
- సీత + అమ్మ = సీతమ్మ
- ఒక + అడుగు = ఒకడుగు
- ఇంక + ఏమి = ఇంకేమి
- పెద్ద + అమ్మ = పెద్దమ్మ
- ఇత్వ సంధి సూత్రం: 'ఏమ్యాదులకు ఇత్తునకు సంధి వైకల్పికము'. ఏమి, మరి, అది, ఇది, అవి వంటి పదాల చివరి 'ఇ' కు అచ్చు పరమైతే సంధి జరగవచ్చు, జరగకపోవచ్చు.
- ఏమి + అంటివి = ఏమంటివి / ఏమియంటివి
- అది + ఏమి = అదేమి / అదియేమి
- మరి + ఇంక = మరింక
- తేడా:
- అత్వ సంధిలో 'బహుళం' (చాలాచోట్ల వస్తుంది)
- ఇత్వ సంధిలో 'వైకల్పికం' (వచ్చినా, రాకపోయినా సరే).
గుర్తుంచుకునే చిట్కా అత్వం = బహుళం; ఇత్వం = వైకల్పికం; ఉత్వం = నిత్యం. ఈ మూడు పదాలు జతగా నేర్చుకోండి, పరీక్షలో సూత్రం అడిగితే వెంటనే గుర్తొస్తుంది.
సులభమైన ఉదాహరణ
'అమ్మ' ను 'పెద్ద + అమ్మ' గా విడదీస్తే అత్వ సంధి; 'ఏమంటివి' ని 'ఏమి + అంటివి' గా విడదీస్తే ఇత్వ సంధి.
అదనపు సమాచారం
- అత్వ సంధి పరిధి: ఇది అన్ని చోట్లా తప్పనిసరి కాదు, అందుకే 'బహుళం'. కొన్నిచోట్ల సంధి జరగదు, కొన్నిచోట్ల యడాగమం వస్తుంది (మా + అమ్మ = మాయమ్మ).
- పదాల గుర్తింపు: అత్వ సంధిలో విడదీసిన పూర్వపదం 'అ' తో అంతమవుతుంది (రామ, సీత, పెద్ద, ఒక). ఇత్వ సంధిలో 'ఇ' తో అంతమవుతుంది (ఏమి, అది, మరి).
4. యడాగమ సంధి (Yadagama Sandhi)
కొన్ని పదాల మధ్య అచ్చు కలిసేటప్పుడు సంధి జరగదు. అప్పుడు రెండు అచ్చుల మధ్య 'య్' అనే వర్ణం కొత్తగా చేరుతుంది. దీన్ని యడాగమ సంధి అంటారు. 'ఆగమం' అంటే కొత్తగా వచ్చి చేరడం.
ముఖ్య విషయాలు
- సూత్రం: 'సంధిలేని చోట అచ్చునకు అచ్చు పరమైనపుడు య్ ఆగమము వస్తుంది'.
- ఉదాహరణలు:
- మా + అమ్మ = మాయమ్మ
- మా + అన్న = మాయన్న
- మీ + ఇల్లు = మీయిల్లు
- నీ + ఇంట = నీయింట
- మా + ఊరు = మాయూరు
- ఆగమం అంటే: ఉన్న అక్షరం పోదు, ఒక కొత్త అక్షరం చేరుతుంది. 'ఆదేశం' అంటే ఉన్న అక్షరం స్థానంలో మరొకటి రావడం.
- తేడా గుర్తింపు:
- అచ్చు కలిసినపుడు అచ్చు లోపిస్తే సంధి
- రెండు అచ్చుల మధ్య 'య్' చేరితే యడాగమం.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా 'మా అమ్మ' ను వేగంగా పలికితే 'మాయమ్మ' అనిపిస్తుంది. నోటికి సులభంగా ఉండటానికే మధ్యలో 'య' వస్తుంది.
సులభమైన ఉదాహరణ
'మీ + ఇంటికి = మీయింటికి' అని పల్లెల్లో మాట్లాడతారు. ఇక్కడ రెండు అచ్చుల మధ్య 'య' ఆగమంగా వచ్చింది.
యడాగమం ఎప్పుడు వస్తుంది?
- ఏ పదాలకు: ముఖ్యంగా మా, మీ, నీ, ఆ, ఈ వంటి సర్వనామ రూపాల తరువాత అచ్చు వస్తే.
- అత్వ సంధితో తేడా: 'పెద్ద + అమ్మ = పెద్దమ్మ' (అత్వ సంధి, అచ్చు లోపించింది). 'మా + అమ్మ = మాయమ్మ' (యడాగమం, 'య' చేరింది). రెండింటి తేడా పరీక్షల్లో జతపరచండి ప్రశ్నగా రావచ్చు.
5. ఆమ్రేడిత సంధి, త్రిక సంధి (Amredita and Trika Sandhi)
ఈ రెండు సంధులూ పదాల పునరుక్తి, ఆ, ఈ, ఏ అనే సర్వనామాలకు సంబంధించినవి. పరీక్షల్లో ఉదాహరణ ఇచ్చి 'ఏ సంధి?' అని అడుగుతారు.
ముఖ్య విషయాలు
- ఆమ్రేడిత సంధి: ఒక పదాన్ని రెండుసార్లు చెప్పినప్పుడు (ద్విరుక్తి) వచ్చే సంధి.
- సూత్రం: 'అచ్చునకు ఆమ్రేడితం పరమైతే సంధి వైకల్పికము'.
- ఏమి + ఏమి = ఏమేమి
- అబ్బా + అబ్బా = అబ్బబ్బా
- ఏది + ఏది = ఏదేది
- ఆహా + ఆహా = ఆహాహా
- త్రిక సంధి: 'ఆ, ఈ, ఏ' లను త్రికములు అంటారు (అవి చూపే సర్వనామాలు మూడు).
- సూత్రం: 'త్రికము మీది అసంయుక్త హల్లునకు ద్విత్వం వస్తుంది, త్రికానికి హ్రస్వం వస్తుంది'.
- ఆ + చోట = అచ్చోట
- ఈ + చోట = ఇచ్చోట
- ఏ + చోట = ఎచ్చోట
- ఆ + పని = అప్పని
- ఈ + పని = ఇప్పని
- ఏ + పని = ఎప్పని
- ద్విరుక్తం: ఒకే హల్లు రెండుసార్లు రావడం (చ్చ, ప్ప).
సులభమైన ఉదాహరణ
'ఆ + చోట' లో 'ఆ' హ్రస్వమై 'అ' అయింది, 'చ' ద్విత్వమై 'చ్చ' అయింది. అందుకే 'అచ్చోట' అవుతుంది.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా త్రిక సంధి = ఆ, ఈ, ఏ + హల్లు → హ్రస్వం + ద్విత్వం. ఆమ్రేడితం = రెండుసార్లు చెప్పిన పదం.
ఇవి కూడా తెలుసుకోండి
- ఆమ్రేడితం అంటే: ద్విరుక్తంలో రెండవ పదాన్ని ఆమ్రేడితం అంటారు. ఉదా: 'ఏమి + ఏమి' లో రెండవ 'ఏమి'.
- త్రికం ప్రయోగం: 'అప్పని', 'ఇప్పని', 'ఎప్పని' వంటి రూపాలు పాత గ్రంథాల్లో, పద్యాల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. పరీక్షల్లో వాటిని విడదీయమని అడుగుతారు.
6. గసడదవాదేశ సంధి (Gasadadavadesa Sandhi)
ఇది హల్ సంధి (హల్లు కలిసే సంధి). పరుష అక్షరాలు (క, చ, ట, త, ప) సరళ అక్షరాలుగా (గ, జ, డ, ద, బ) మారడం దీని ముఖ్యలక్షణం. 'గ, స, డ, ద, వ' ఆదేశంగా వస్తాయి కాబట్టి దీనికి ఈ పేరు.
ముఖ్య విషయాలు
- ఆదేశం: ఒక అక్షరం స్థానంలో మరొకటి రావడం.
- సరళాదేశం: పరుషాలైన క, చ, ట, త, ప లకు బదులు గ, జ, డ, ద, బ లు రావడం.
- క → గ
- చ → జ
- ట → డ
- త → ద
- ప → బ
- ఉదాహరణలు:
- రాముడు + కొట్టెను = రాముడు గొట్టెను
- అతడు + తరిమెను = అతడు దరిమెను
- రాముడు + చూచెను = రాముడు జూచెను
- వాడు + పోయెను = వాడు బోయెను
- ఎక్కడ వస్తుంది:
- ప్రథమా విభక్తి ప్రత్యయాలు (డు, ము, వు, లు) ఉన్న పదం తరువాత వచ్చే పరుషాలకు సరళాలు వైకల్పికంగా వస్తాయి
- పద్య భాషలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.
- వ్యవహారంలో: ఆధునిక వచనంలో ఈ మార్పు తగ్గిపోయింది. పరీక్షల్లో పద్యభాగ ప్రశ్నలు, సంధి గుర్తింపు ప్రశ్నల్లో వస్తుంది.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా పరుషం (క చ ట త ప) → సరళం (గ జ డ ద బ): ఒక్కొక్క అక్షరానికి ఒక్కొక్క జత. ఈ జతలను వర్ణమాల విభాగంలో నేర్చుకున్నాం.
తప్పక గుర్తుంచుకోండి
- పరుష–సరళ జతలు ఇక్కడ మీకు సాయపడతాయి: వర్ణమాల నోట్స్‌లో పరుషాలు, సరళాలు ఏవో నేర్చుకుని రండి.
- సంధి సూత్రం: 'ప్రథమ మీది పరుషములకు గసడదవలు వైకల్పికముగా వచ్చును'. వైకల్పికం అంటే వచ్చినా, రాకపోయినా సరే. కాబట్టి 'రాముడు గొట్టెను' అనీ, 'రాముడు కొట్టెను' అనీ రెండూ సరైనవే.
7. సవర్ణదీర్ఘ సంధి, గుణ సంధి (Savarnadirgha and Guna Sandhi)
సంస్కృత పదాలు తెలుగులో కలిసేటప్పుడు సంస్కృత సంధి నియమాలు వర్తిస్తాయి. ఈ రెండు సంధులు చాలా ఎక్కువగా అడుగుతారు.
ముఖ్య విషయాలు
- సవర్ణదీర్ఘ సంధి: అ, ఇ, ఉ, ఋ లకు సవర్ణం (అదే జాతి అచ్చు) పరమైతే రెండూ కలిసి దీర్ఘం అవుతాయి.
- అ/ఆ + అ/ఆ = ఆ:
- రామ + ఆలయం = రామాలయం
- విద్య + అర్థి = విద్యార్థి
- ఇ/ఈ + ఇ/ఈ = ఈ:
- రవి + ఇంద్ర = రవీంద్ర
- కవి + ఈశ్వరుడు = కవీశ్వరుడు
- ఉ/ఊ + ఉ/ఊ = ఊ:
- భాను + ఉదయం = భానూదయం
- సు + ఉక్తి = సూక్తి
- గుణ సంధి: అ/ఆ లకు ఇ/ఈ, ఉ/ఊ, ఋ పరమైతే వరుసగా ఏ, ఓ, అర్ అవుతాయి.
- అ + ఇ/ఈ = ఏ:
- రాజ + ఇంద్ర = రాజేంద్ర
- మహా + ఈశ్వర = మహేశ్వర
- అ + ఉ/ఊ = ఓ:
- చంద్ర + ఉదయం = చంద్రోదయం
- సూర్య + ఉదయం = సూర్యోదయం
- అ + ఋ = అర్:
- దేవ + ఋషి = దేవర్షి
- మహా + ఋషి = మహర్షి
గుర్తుంచుకునే చిట్కా సవర్ణం = ఒకే జాతి అచ్చులు. 'అ+అ=ఆ'. గుణం = 'అ + ఇ = ఏ', 'అ + ఉ = ఓ', 'అ + ఋ = అర్'.
సులభమైన ఉదాహరణ
'సూర్యోదయం' ను విడదీస్తే 'సూర్య + ఉదయం'. 'య' చివరి 'అ' + 'ఉ' = 'ఓ' (గుణ సంధి).
అదనపు ఉదాహరణలు
- సవర్ణదీర్ఘ:
- దేవ + ఆలయం = దేవాలయం
- గిరి + ఇంద్ర = గిరీంద్ర
- లఘు + ఊర్మి = లఘూర్మి.
- గుణ:
- ఉప + ఇంద్ర = ఉపేంద్ర
- గణ + ఈశ = గణేశ
- నర + ఇంద్ర = నరేంద్ర.
- తేడా: అ + అ = ఆ (దీర్ఘం), కానీ అ + ఇ = ఏ (గుణం). మొదటి అచ్చు, రెండవ అచ్చు ఒకటే జాతి అయితే దీర్ఘం, వేరే జాతి అయితే గుణం.
8. వృద్ధి సంధి, యణాదేశ సంధి (Vriddhi and Yanadesa Sandhi)
సంస్కృత అచ్ సంధుల్లో మిగిలిన రెండు ముఖ్య సంధులు వృద్ధి సంధి, యణాదేశ సంధి. వీటి సూత్రాలు, ఉదాహరణలు బాగా గుర్తుంచుకోవాలి.
ముఖ్య విషయాలు
- వృద్ధి సంధి:
- అ/ఆ లకు ఏ, ఐ పరమైతే 'ఐ' అవుతుంది
- ఓ, ఔ పరమైతే 'ఔ' అవుతుంది.
- ఏక + ఏక = ఏకైక
- మత + ఐక్యం = మతైక్యం
- వన + ఔషధి = వనౌషధి
- మహా + ఔన్నత్యం = మహౌన్నత్యం
- సదా + ఏవ = సదైవ
- యణాదేశ సంధి: ఇ, ఉ, ఋ లకు (హ్రస్వ/దీర్ఘ) తమ జాతి కాని అచ్చు పరమైతే వరుసగా య్, వ్, ర్ ఆదేశంగా వస్తాయి.
- ఇ/ఈ → య్:
- అతి + అంత = అత్యంత
- ఇతి + ఆది = ఇత్యాది
- ప్రతి + ఏకం = ప్రత్యేకం
- ఉ/ఊ → వ్:
- సు + ఆగతం = స్వాగతం
- అను + ఏషణ = అన్వేషణ
- ఋ → ర్: పితృ + ఆజ్ఞ = పిత్రాజ్ఞ
- యణ్: య, వ, ర, ల అనే అంతస్థాలను యణ్ అంటారు.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా వృద్ధి = 'అ + ఏ/ఐ = ఐ', 'అ + ఓ/ఔ = ఔ'. యణాదేశం = 'ఇ → య్, ఉ → వ్, ఋ → ర్'.
సులభమైన ఉదాహరణ
'స్వాగతం' ను విడదీయడానికి 'స్వ' లోని 'వ' కు ముందు 'సు' ను ఊహించాలి: సు + ఆగతం.
ఉదాహరణలు మరికొన్ని
- వృద్ధి:
- జన + ఐక్యం = జనైక్యం
- తథా + ఏవ = తథైవ
- గంగా + ఓఘం = గంగౌఘం.
- యణాదేశం:
- సు + అల్పం = స్వల్పం
- మను + అంతరం = మన్వంతరం
- ఇతి + ఆది = ఇత్యాది.
- ఎలా గుర్తుపట్టాలి: పదంలో 'త్య, ద్వ, స్వ, న్వ' వంటి సంయుక్తాక్షరాలు వస్తే అవి యణాదేశం కావచ్చు.
9. జశ్త్వ, శ్చుత్వ, అనునాసిక, విసర్గ సంధులు (Other Sanskrit Sandhis)
సంస్కృత సంధుల్లో హల్లుల (వ్యంజన) సంధులు, విసర్గ సంధులు కూడా ఉన్నాయి. తెలుగు పరీక్షల్లో వీటి ఉదాహరణలు ఎక్కువగా అడుగుతారు.
ముఖ్య విషయాలు
- జశ్త్వ సంధి: పదం చివరి పరుష లేదా ఇతర హల్లు అచ్చు కలిసేటప్పుడు సరళంగా (గ, జ, డ, ద, బ) మారుతుంది.
- వాక్ + ఈశ = వాగీశ
- షట్ + ఆనన = షడానన
- అచ్ + అంత = అజంత
- శ్చుత్వ సంధి: 'త్' కు 'చ' లేదా 'జ' పరమైతే చ్చ, జ్జ అవుతాయి.
- సత్ + చరిత్ర = సచ్చరిత్ర
- సత్ + జనుడు = సజ్జనుడు
- అనునాసిక సంధి: వర్గ హల్లుకు 'మ్' లేదా 'న్' పరమైతే ఆ వర్గపు అనునాసికం వస్తుంది.
- వాక్ + మయం = వాఙ్మయం
- జగత్ + నాథ = జగన్నాథ
- సత్ + మార్గం = సన్మార్గం
- విసర్గ సంధి: విసర్గ (ః) కు మార్పులు వస్తాయి.
- మనః + హరం = మనోహరం
- తపః + ధనుడు = తపోధనుడు
- నమః + కారం = నమస్కారం
గుర్తుంచుకునే చిట్కా జశ్త్వ = పరుషం → సరళం. శ్చుత్వ = త్ + చ → చ్చ. అనునాసిక = త్ + న → న్న. విసర్గ: 'ః' → ఓ లేదా స్.
విసర్గ సంధి గురించి
- విసర్గ → ఓ: విసర్గకు ముందు 'అ' ఉండి, తరువాత సరళం లేదా అనునాసికం వస్తే 'ఓ' అవుతుంది (మనః + రథం = మనోరథం).
- విసర్గ → స్:
- 'క, ప' పరమైతే 'స్' అవుతుంది (నమః + కారం = నమస్కారం
- పురః + కారం = పురస్కారం).
- అనునాసిక సంధి:
- త్ + న → న్న
- త్ + మ → న్మ (చిత్ + మయం = చిన్మయం).
10. సంధి గుర్తించే పద్ధతి – సులభ సూత్రాలు (Quick Identification of Sandhis)
పరీక్షలో ఒక పదాన్ని ఇచ్చి ఏ సంధో అడుగుతారు. పదాన్ని విడదీసి, ఈ సరళమైన పద్ధతిని ఉపయోగించి వెంటనే గుర్తించవచ్చు.
ముఖ్య విషయాలు
- మొదటి అడుగు: పదాన్ని రెండు పదాలుగా విడదీయండి.
- రెండవ అడుగు:
- తెలుగు పదాలైతే (రాముడు, అమ్మ, ఇల్లు) తెలుగు సంధి
- సంస్కృత పదాలైతే (రాజ, ఇంద్ర, విద్య) సంస్కృత సంధి.
- తెలుగు సంధుల గుర్తు:
- పూర్వపదం చివర 'ఉ' లోపిస్తే → ఉత్వ సంధి
- పూర్వపదం చివర 'అ' లేదా 'ఇ' లోపిస్తే → అత్వ లేదా ఇత్వ సంధి
- మధ్యలో 'య' వచ్చి చేరితే → యడాగమ సంధి
- ఒకే పదం రెండుసార్లు ఉంటే → ఆమ్రేడిత సంధి
- ఆ, ఈ, ఏ తరువాత ద్విత్వం ఉంటే → త్రిక సంధి
- సంస్కృత సంధుల గుర్తు:
- ఆ, ఈ, ఊ వచ్చి దీర్ఘం అయితే → సవర్ణదీర్ఘ సంధి
- ఏ, ఓ, అర్ వస్తే → గుణ సంధి
- ఐ, ఔ వస్తే → వృద్ధి సంధి
- య్, వ్, ర్ వస్తే → యణాదేశ సంధి
- అభ్యాసం: కింది వాటిని ఊహించండి: 'రవీంద్ర' (రవి + ఇంద్ర = సవర్ణదీర్ఘ), 'మహేశ్వర' (గుణ), 'ఏకైక' (వృద్ధి), 'స్వాగతం' (యణాదేశ).
సులభమైన ఉదాహరణ
'అత్యంత' లో 'త్య' కనిపిస్తోంది. 'త్య' = త్ + య్ → 'అతి + అంత'. ఇది యణాదేశ సంధి.
సాధన చేయండి
- ప్రయత్నించండి: 'మాయమ్మ', 'సజ్జనుడు', 'రామాలయం', 'అతడెక్కడ', 'విద్యార్థి' అనే పదాలను విడదీసి సంధి పేరు చెప్పండి. జవాబులు: యడాగమ, శ్చుత్వ, సవర్ణదీర్ఘ, ఉత్వ, సవర్ణదీర్ఘ.
- పరీక్ష చిట్కా: ఆప్షన్లలో రెండు సంధులు దగ్గరగా ఉంటే విడదీసిన పదంలో కలిసే అచ్చులు ఏవో చూసి ఎంచుకోండి.