1. వయస్సు సమస్యలు – ప్రాథమిక నియమాలు (Basic Rules of Ages)
వయస్సు సమస్యల్లో సంవత్సరాలు గడుస్తున్న కొద్దీ ప్రతి ఒక్కరి వయస్సు సమానంగా పెరుగుతుంది. ఈ ఒక్క విషయాన్ని గుర్తుపెట్టుకుంటే ఎక్కువ ప్రశ్నలు సులభంగా వచ్చేస్తాయి. ముందు ప్రస్తుత వయస్సును x తో సూచించి, ప్రశ్న చెప్పినట్టు సమీకరణం రాయాలి.
ముఖ్య విషయాలు
- సంవత్సరాల తర్వాత: ప్రతి వ్యక్తి వయస్సుకు n కలపాలి. ఇద్దరి మొత్తం వయస్సు 2n పెరుగుతుంది.
- సంవత్సరాల క్రితం: ప్రతి వ్యక్తి వయస్సు నుంచి n తీసివేయాలి.
- వయస్సుల తేడా స్థిరం: ఇద్దరి మధ్య వయస్సు తేడా ఎప్పుడూ మారదు.
- ఇప్పటి వయస్సు x అయితే:
- 5 ఏళ్ల తర్వాత = x + 5
- 5 ఏళ్ల క్రితం = x − 5
- సమీకరణం రాసే పద్ధతి: 'రెండింతలు' అంటే × 2, 'మూడో వంతు' అంటే ÷ 3, 'కంటే ఎక్కువ' అంటే +.
- 'k రెట్లు' షార్ట్కట్: పెద్దవారి వయస్సు చిన్నవారి k రెట్లైతే, తేడా = (k − 1) × చిన్నవారి వయస్సు.
సాల్వ్ చేసిన ఉదాహరణలు
- తండ్రి వయస్సు కొడుకు వయస్సుకు 3 రెట్లు
- ఇద్దరి మొత్తం 48. కొడుకు x అయితే x + 3x = 48 → x = 12
- తండ్రి 36.
- తండ్రి కొడుకుకంటే 30 ఏళ్లు పెద్దవాడు, 4 రెట్లు ఉంటే కొడుకు = 30/(4 − 1) = 10 ఏళ్లు.
- ఇప్పుడు తండ్రి 40, కొడుకు 10 ఏళ్లు. ఎన్నేళ్ల తర్వాత తండ్రి కొడుకు వయస్సుకు రెట్టింపు? 40 + x = 2(10 + x) → x = 20.
2. వయస్సుల నిష్పత్తి సమస్యలు (Ratio Based Age Problems)
ఇద్దరి వయస్సుల నిష్పత్తి ఇచ్చి, కొన్నేళ్ల తర్వాత లేదా క్రితం నిష్పత్తి మరొకటి ఇచ్చే ప్రశ్నలు పరీక్షల్లో చాలా వస్తాయి. వీటిలో సాధారణ గుణకం (x) ను వాడి సమీకరణం చేయాలి.
ముఖ్య విషయాలు
- ప్రస్తుత నిష్పత్తి a : b అయితే వయస్సులు = ax, bx అని తీసుకోవాలి.
- n ఏళ్ల తర్వాత నిష్పత్తి c : d అయితే (ax + n)/(bx + n) = c/d అనే సమీకరణం రాయాలి.
- n ఏళ్ల క్రితం అయితే (ax − n)/(bx − n) = c/d.
- తేడా పద్ధతి (ఆకర్షణీయం): వయస్సుల తేడా మారదు. కాబట్టి నిష్పత్తులలో తేడా భాగాలను సమానం చేసి సులభంగా లెక్క వేయవచ్చు.
- తనిఖీ: ఫలితంలో వయస్సులు ధనాత్మక పూర్ణాంకాలుగా ఉన్నాయో లేదో చూడాలి.
సాల్వ్ చేసిన ఉదాహరణలు
- A : B వయస్సులు ఇప్పుడు 3 : 5. 6 ఏళ్ల తర్వాత 2 : 3 అయితే (3x + 6)/(5x + 6) = 2/3 → 9x + 18 = 10x + 12 → x = 6.
- ప్రస్తుత వయస్సులు: A = 18, B = 30. 6 ఏళ్ల తర్వాత 24, 36 = 2 : 3 (సరిపోయింది).
- తండ్రి, కొడుకు వయస్సుల నిష్పత్తి 7 :
- 2
- తేడా 25 ఏళ్లు. భాగాల తేడా 5 = 25 → ఒక భాగం 5 ఏళ్లు
- తండ్రి 35, కొడుకు 10.
- 5 ఏళ్ల క్రితం తండ్రి కొడుకుకంటే 4 రెట్లు
- తండ్రి కొడుకు కంటే 30 ఏళ్లు పెద్ద. కొడుకు ఇప్పుడు s అయితే s + 25 = 4(s − 5) → s = 15
- తండ్రి 45.
3. సగటు వయస్సు సమస్యలు (Average Age Problems)
ఒక సమూహంలో అందరి వయస్సుల సగటు ఇస్తే, వారి మొత్తం వయస్సు = సగటు × వ్యక్తుల సంఖ్య. ఎవరైనా చేరితే లేదా వెళితే మొత్తం వయస్సు మారుతుంది. ఈ ఆలోచనతో చాలా లెక్కలు చేయవచ్చు.
ముఖ్య విషయాలు
- మొత్తం వయస్సు = సగటు వయస్సు × సభ్యుల సంఖ్య.
- n ఏళ్ల తర్వాత సగటు: ఎవరూ చేరకపోతే, వెళ్లకపోతే సగటు వయస్సు కూడా n పెరుగుతుంది.
- n ఏళ్ల క్రితం సగటు: సగటు n తగ్గుతుంది.
- కొత్త వ్యక్తి చేరితే: కొత్త సగటు × కొత్త సంఖ్య − పాత మొత్తం = కొత్త వ్యక్తి వయస్సు.
- ఒకరు వెళితే: పాత మొత్తం − కొత్త మొత్తం = వెళ్లినవారి వయస్సు.
- ప్రత్యామ్నాయం: ఒకరి స్థానంలో మరొకరు చేరితే మొత్తం వయస్సు తేడాలో మారుతుంది.
సాల్వ్ చేసిన ఉదాహరణలు
- 5 మంది విద్యార్థుల సగటు వయస్సు 12. ఉపాధ్యాయుడిని కలిపితే సగటు 14 అయింది. ఉపాధ్యాయుడి వయస్సు = 6 × 14 − 5 × 12 = 84 − 60 = 24.
- 4 గురి కుటుంబ సగటు వయస్సు 25. 5 ఏళ్ల తర్వాత సగటు = 30. (ఎవరూ మారకపోతే)
- 6 మంది సగటు వయస్సు 30
- ఒకరు వెళ్లిపోయాక సగటు 28 అయింది. వెళ్లినవారి వయస్సు = 180 − 5 × 28 = 180 − 140 = 40.
- 3 సంవత్సరాల క్రితం 5 మంది కుటుంబ సగటు 20
- ఇప్పుడు సగటు = 23.
సులభమైన ఉదాహరణ
ఒక క్రికెట్ జట్టు సగటు వయస్సు 27 అయితే 11 మంది మొత్తం వయస్సు 297. కొత్త ఆటగాడు చేరితే ఆ మొత్తానికి అతని వయస్సు కలిపి 12 తో భాగించి కొత్త సగటు తెలుస్తుంది.
4. తండ్రి–కొడుకు, ఎన్నేళ్ల క్రితం/తర్వాత సమస్యలు (Father-Son and Years Ago/Later)
తండ్రి–కొడుకు, అక్కాచెల్లెళ్లు, తల్లీ–కూతురు వయస్సులపై ప్రశ్నలు సమీకరణాలతో సులభంగా వస్తాయి. ఇక్కడ 'ఎన్నేళ్ల క్రితం' లేదా 'ఎన్నేళ్ల తర్వాత' అనే పదాలను జాగ్రత్తగా సమీకరణంలోకి మార్చాలి.
ముఖ్య విషయాలు
- రెండు సందర్భాలు:
- ఒకటి ప్రస్తుతం, మరొకటి గతం/భవిష్యత్తు
- రెండింటికీ సమీకరణాలు రాసి x, y లను కనుక్కోవాలి.
- తల్లి–పిల్లల వయస్సు: పిల్లల పుట్టినప్పుడు తల్లి వయస్సు = ఇప్పటి తేడా.
- 'రెండింతలు అయిన సంవత్సరం': x ఏళ్ల తర్వాత పెద్దవారి వయస్సు = k × చిన్నవారి వయస్సు అనే సమీకరణం రాయాలి.
- వయస్సుల మొత్తం: n ఏళ్ల తర్వాత ఇద్దరి మొత్తం ప్రస్తుత మొత్తం + 2n.
- వారసుడి వయస్సు:
- పుట్టక ముందు వయస్సు ఋణాత్మకం కాదు
- జవాబు ధనాత్మకంగా ఉండాలి.
సాల్వ్ చేసిన ఉదాహరణలు
- తండ్రి వయస్సు కొడుకు వయస్సుకు 6 రెట్లు. 4 ఏళ్ల తర్వాత 4 రెట్లు అయితే? కొడుకు x అయితే 6x + 4 = 4(x + 4) → 2x = 12 → x = 6
- తండ్రి 36.
- ఇద్దరు అన్నదమ్ముల వయస్సుల మొత్తం 40
- 5 ఏళ్ల క్రితం పెద్దవాడి వయస్సు చిన్నవాడికి రెట్టింపు. పెద్దవాడు a, చిన్నవాడు b అయితే a + b = 40 మరియు a − 5 = 2(b − 5) → a = 2b − 5. ప్రతిక్షేపిస్తే 3b − 5 = 40 → b = 15, a = 25 (5 ఏళ్ల క్రితం 20 మరియు 10 – సరిపోయింది).
- ఇప్పుడు తల్లి వయస్సు 36, కూతురు 12. ఎన్నేళ్ల క్రితం తల్లి కూతురి కంటే 5 రెట్లు? 36 − x = 5(12 − x) → 4x = 24 → x = 6.
5. ముగ్గురి వయస్సులు & జంటల మొత్తం సమస్యలు (Three Persons and Pair Sums)
ఒకసారి ముగ్గురి వయస్సులు, లేదా రెండేసి మంది వయస్సుల సగటులు ఇచ్చి ప్రతి ఒక్కరి వయస్సు అడుగుతారు. ఇక్కడ అన్ని జంటల మొత్తాన్ని కూడితే ప్రతి వ్యక్తి రెండుసార్లు వస్తాడనే ఆలోచన చాలా ఉపయోగపడుతుంది.
ముఖ్య విషయాలు
- ముగ్గురి నిష్పత్తి a : b : c మరియు మొత్తం S అయితే వయస్సులు = Sa/(a + b + c), Sb/(a + b + c), Sc/(a + b + c).
- జంటల మొత్తం: A + B, B + C, A + C ఇస్తే అన్నింటినీ కూడి 2 తో భాగిస్తే A + B + C వస్తుంది.
- తర్వాత మొత్తం నుంచి ఒక్కో జంటను తీసివేస్తే మూడో వ్యక్తి వయస్సు వస్తుంది.
- సగటుల రూపంలో ఇస్తే: ముందు సగటును 2 తో గుణించి జంట మొత్తంగా మార్చండి.
- n ఏళ్ల తర్వాత మొత్తం: ముగ్గురి మొత్తం ప్రస్తుత మొత్తం + 3n.
సాల్వ్ చేసిన ఉదాహరణలు
- ముగ్గురి వయస్సుల నిష్పత్తి 4 : 5 : 6, మొత్తం 75 అయితే వయస్సులు = 75/15 = 5 చొప్పున: 20, 25, 30.
- 5 ఏళ్ల తర్వాత మొత్తం = 75 + 15 = 90.
- A, B సగటు 25
- B, C సగటు 30
- A, C సగటు 35. జంటల మొత్తాలు 50, 60, 70 → A + B + C = 180/2 = 90.
- A = 90 − 60 = 30
- B = 90 − 70 = 20
- C = 90 − 50 = 40. (A + B = 50, B + C = 60, A + C = 70 సరిపోయింది.)
- ముగ్గురు సోదరుల వయస్సులు వరుస సంఖ్యలు
- మొత్తం 60 అయితే మధ్యవాడు = 60/3 = 20
- వయస్సులు 19, 20, 21.
సులభమైన ఉదాహరణ
ముగ్గురు స్నేహితులు జంటలుగా ఒకరి తర్వాత ఒకరు తూకం వేసినట్టే. జంటల బరువులన్నీ కూడితే ప్రతి ఒక్కరి బరువు రెండుసార్లు చేరుతుంది.
6. వయస్సు సమస్యలు – త్వరిత సూత్రాలు (Quick Formulas and Tricks)
సమీకరణాలు రాయకుండా నేరుగా సమాధానం ఇచ్చే కొన్ని సూత్రాలు ఉన్నాయి. పరీక్షలో సమయం తక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఇవి చాలా ఉపయోగపడతాయి.
ముఖ్య విషయాలు
- వయస్సుల తేడా d మరియు నిష్పత్తి a : b (a > b): వయస్సులు = a × d/(a − b), b × d/(a − b).
- ఉదా: తేడా 25, నిష్పత్తి 7 : 2 → 7 × 25/5 = 35 మరియు 2 × 25/5 = 10.
- ప్రస్తుత నిష్పత్తి a :
- b, n ఏళ్ల తర్వాత c : d అయితే: x = n(c − d)/(ad − bc)
- వయస్సులు ax, bx.
- ఉదా:
- 3 : 5 ఇప్పుడు, 6 ఏళ్ల తర్వాత 2 : 3 → x = 6(2 − 3)/(3 × 3 − 5 × 2) = (−6)/(−1) = 6
- వయస్సులు 18, 30.
- ఒకరి వయస్సు మరొకరికి రెట్టింపు, ఇద్దరి తేడా d: చిన్నవారి వయస్సు = d, పెద్దవారు = 2d.
- పుట్టిన సంవత్సరం: వయస్సు = ఇప్పటి సంవత్సరం − పుట్టిన సంవత్సరం. ఉదా: 1990 లో పుట్టినవారి వయస్సు 2020 లో 30.
- ఇద్దరి మొత్తం:
- ప్రస్తుత మొత్తం S అయితే n ఏళ్ల తర్వాత S + 2n
- n ఏళ్ల క్రితం S − 2n.
సాల్వ్ చేసిన ఉదాహరణలు
- తండ్రి కొడుకుకంటే 24 ఏళ్లు పెద్ద
- వయస్సుల నిష్పత్తి 3 : 1 అయితే కొడుకు = 1 × 24/2 = 12, తండ్రి = 36.
- ఇద్దరి వయస్సుల మొత్తం 50, తేడా 10 అయితే పెద్దవారు = (50 + 10)/2 = 30
- చిన్నవారు = (50 − 10)/2 = 20.
- ఒకరి వయస్సు మరొకరికి రెట్టింపు, తేడా 14 అయితే వయస్సులు 14 మరియు 28.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా మొత్తం, తేడా ఇస్తే పెద్దవారు = (మొత్తం + తేడా)/2; చిన్నవారు = (మొత్తం − తేడా)/2. ఇది ఎల్లప్పుడూ వర్తిస్తుంది.