నిర్మాణాత్మకవాదం – వైగోట్స్కీ (Vygotsky)

నిర్మాణాత్మకవాదం (Constructivism) ప్రకారం విద్యార్థి ఖాళీ పాత్ర కాదు. తనకు ఇప్పటికే తెలిసిన విషయాలతో కొత్త విషయాలను కలిపి, తన జ్ఞానాన్ని తానే నిర్మించుకుంటాడు.

ఉపాధ్యాయుడు జ్ఞానాన్ని నేరుగా 'పోసే' వ్యక్తి కాదు, నిర్మించుకోవడానికి సహాయపడే వ్యక్తి.

• ప్రధాన భావన: జ్ఞానాన్ని అభ్యాసకుడు క్రియాశీలంగా నిర్మించుకుంటాడు (Active construction of knowledge).
• ముఖ్య ప్రతిపాదకులు: జీన్ పియాజే, లెవ్ వైగోట్స్కీ, జెరోమ్ బ్రూనర్.
• రెండు ప్రధాన రూపాలు:
  1. వ్యక్తిగత నిర్మాణాత్మకవాదం (Cognitive Constructivism) – పియాజే
  2. సామాజిక నిర్మాణాత్మకవాదం (Social Constructivism) – వైగోట్స్కీ
• పూర్వ జ్ఞానానికి ప్రాధాన్యం: కొత్త విషయం నేర్చుకోవడం పిల్లల పూర్వ అనుభవాల ఆధారంగా జరుగుతుంది.
• ఉపాధ్యాయుడి పాత్ర: సులభతరం చేసేవాడు (Facilitator), మార్గదర్శకుడు.
• పిల్లల పాత్ర: అన్వేషించడం, ప్రశ్నించడం, చర్చించడం, ప్రయోగాలు చేయడం.
• ఈ దృక్పథంలో: బట్టీ పట్టడం కంటే అర్థం చేసుకోవడం, అనుభవం ద్వారా నేర్చుకోవడం ముఖ్యం.

లెవ్ వైగోట్స్కీ (Lev Vygotsky) రష్యాకు చెందిన మనస్తత్వవేత్త. ఆయన ప్రకారం పిల్లల ఆలోచన, అభ్యసనం సమాజం, సంస్కృతి, భాష, ఇతరులతో జరిగే సంభాషణల ద్వారా వికసిస్తాయి.

• పూర్తి వివరాలు: లెవ్ సెమ్యోనోవిచ్ వైగోట్స్కీ (1896–1934) – చిన్న వయసులోనే మరణించారు.
• సిద్ధాంతం పేరు: సామాజిక-సాంస్కృతిక సిద్ధాంతం (Sociocultural Theory), సామాజిక నిర్మాణాత్మకవాదం.
• ముఖ్య ఆలోచన: అభ్యసనం మొదట సామాజికంగా (ఇతరులతో) జరుగుతుంది, తర్వాత వ్యక్తిగతంగా (లోపల) స్థిరపడుతుంది.
• సంస్కృతి పాత్ర: భాష, సంఖ్యలు, చిహ్నాలు, ఉపకరణాలు వంటి సాంస్కృతిక సాధనాలు (Cultural Tools) పిల్లల ఆలోచనను తీర్చిదిద్దుతాయి.
• సామాజిక సంబంధాలు: తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు, తోటి పిల్లల సహాయంతో పిల్లలు తమ స్థాయికి మించి నేర్చుకోగలరు.
• ప్రసిద్ధ గ్రంథాలు:
  1. 'థాట్ అండ్ లాంగ్వేజ్ (Thought and Language)'
  2. 'మైండ్ ఇన్ సొసైటీ (Mind in Society)'
• ముఖ్య భావనలు: సమీప వికాస మండలం (ZPD), స్కాఫోల్డింగ్, మరింత తెలిసిన వ్యక్తి (MKO), ప్రైవేట్ స్పీచ్.

సమీప వికాస మండలం (ZPD) వైగోట్స్కీ ఇచ్చిన అత్యంత ప్రసిద్ధ భావన. పరీక్షల్లో దీని నిర్వచనం, ఉదాహరణ తప్పనిసరిగా అడుగుతారు.

• నిర్వచనం: పిల్లవాడు ఎవరి సహాయం లేకుండా స్వయంగా చేయగలిగే పనికి, మరొకరి సహాయంతో చేయగలిగే పనికి మధ్య ఉన్న అంతరమే ZPD.
• మూడు స్థాయిలు:
  1. పిల్లవాడు సొంతంగా చేయగలిగేవి (Actual Level)
  2. సహాయంతో చేయగలిగేవి (ZPD – ఇక్కడే నిజమైన అభ్యసనం జరుగుతుంది)
  3. సహాయం ఉన్నా చేయలేనివి (బయటి స్థాయి)
• బోధన లక్ష్యం: బోధన ZPD పరిధిలో ఉండాలి – మరీ సులభం కాకూడదు, మరీ కష్టం కాకూడదు.
• సహాయం చేసేవారు: ఉపాధ్యాయులు, తల్లిదండ్రులు, తోటి విద్యార్థులు.
• సహాయం తగ్గించడం: పిల్లవాడు నైపుణ్యం సాధించే కొద్దీ సహాయాన్ని క్రమంగా తగ్గించాలి.
• ZPD మారుతూ ఉంటుంది: ఒక పని నేర్చుకున్నాక, పిల్లవాడి ZPD తర్వాతి కష్టమైన స్థాయికి పెరుగుతుంది.
• ZPD ముఖ్యత: ఈ భావన వల్ల పరీక్షలు కేవలం విద్యార్థి ఇప్పటికే సాధించినదాన్ని కాదు, సహాయంతో సాధించగల సామర్థ్యాన్ని కూడా చూడాలని అర్థమవుతుంది.

ZPD లో పిల్లవాడికి సహాయం చేసే విధానమే స్కాఫోల్డింగ్ (Scaffolding). భవన నిర్మాణంలో కట్టడానికి ఆసరాగా పెట్టే కట్టెల 'పరంజా' లాంటిది ఇది. భవనం పూర్తయ్యాక పరంజాను తీసేస్తారు.

• స్కాఫోల్డింగ్ (Scaffolding): పిల్లవాడు నేర్చుకునేటప్పుడు అవసరమైన తాత్కాలిక సహాయం అందించడం.
• ఈ పదాన్ని ఉపయోగించింది: వుడ్, బ్రూనర్, రాస్ (1976). వైగోట్స్కీ ఆలోచనలను ఆధారంగా తీసుకున్నారు.
• స్కాఫోల్డింగ్ రూపాలు:
  1. సూచనలు (Hints) ఇవ్వడం
  2. ఉదాహరణలు చూపడం
  3. పనిని చిన్న భాగాలుగా విభజించడం
  4. ప్రశ్నలు అడిగి ఆలోచింపజేయడం
  5. క్రమంగా సహాయం తగ్గించడం
• MKO – మరింత తెలిసిన వ్యక్తి (More Knowledgeable Other): విద్యార్థి కంటే ఆ విషయంలో ఎక్కువ నైపుణ్యం ఉన్న ఎవరైనా – ఉపాధ్యాయుడు, తల్లిదండ్రులు, అన్న/అక్క, తోటి విద్యార్థి, ఇంకా కంప్యూటర్ కూడా కావచ్చు.
• ముఖ్య లక్షణం:
  1. సహాయం తాత్కాలికం
  2. చివరికి విద్యార్థి స్వతంత్రంగా చేయగలగాలి.

వైగోట్స్కీ ప్రకారం భాష ఆలోచనకు అత్యంత ముఖ్యమైన సాధనం. పిల్లలు ఇతరులతో మాట్లాడటం ద్వారా ఆలోచించడం నేర్చుకుంటారు.

• భాష పాత్ర: భాష కేవలం భావాలు చెప్పడానికే కాదు, ఆలోచనను రూపొందించడానికి కూడా సాధనం.
• ప్రైవేట్ స్పీచ్ (Private Speech): పిల్లలు ఆడుతున్నప్పుడు లేదా సమస్య పరిష్కరించేటప్పుడు తమతో తామే బిగ్గరగా మాట్లాడుకోవడం.
• ఇది ఆలోచనను నియంత్రించుకోవడానికి, సమస్యను పరిష్కరించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
• వయసు పెరిగే కొద్దీ ఇది లోపలి భాష (Inner Speech)గా, అంటే మనసులో మాట్లాడుకోవడంగా మారుతుంది.
• పియాజేతో తేడా: పియాజే దీన్ని 'అహంకేంద్రిత భాష (Egocentric Speech)' అని, అపరిపక్వతకు గుర్తు అని అన్నారు. వైగోట్స్కీ దీన్ని ఉపయోగకరమైన ఆలోచనా సాధనం అన్నారు.
• భాష, ఆలోచన సంబంధం: చిన్నప్పుడు ఇవి వేర్వేరుగా ఉంటాయి, సుమారు రెండేళ్ల వయసు తర్వాత కలిసిపోతాయి అని వైగోట్స్కీ భావించారు.
• సంభాషణ ప్రాముఖ్యత: పెద్దలతో, తోటివారితో చర్చ పిల్లల ఆలోచనను వికసింపజేస్తుంది.

ఇద్దరూ నిర్మాణాత్మకవాదులే. కానీ పిల్లల వికాసాన్ని వివరించే విధానంలో కొన్ని ముఖ్య తేడాలు ఉన్నాయి. పరీక్షల్లో పోలిక ప్రశ్నలు తరచూ వస్తాయి.

• ప్రధాన ప్రాధాన్యం:
  1. పియాజే: పిల్లవాడు స్వయంగా అన్వేషించడం (వ్యక్తిగత నిర్మాణం).
  2. వైగోట్స్కీ: సమాజం, సంస్కృతి, ఇతరులతో సంభాషణ (సామాజిక నిర్మాణం).
• వికాస దశలు:
  1. పియాజే: నాలుగు నిర్దిష్ట దశలు (ఇంద్రియ చలన, పూర్వ ప్రచాలక, మూర్త ప్రచాలక, అమూర్త ప్రచాలక).
  2. వైగోట్స్కీ: స్పష్టమైన దశలు చెప్పలేదు; వికాసం నిరంతరం, సంస్కృతిని బట్టి మారుతుంది.
• అభ్యసనం – వికాసం సంబంధం:
  1. పియాజే: వికాసం ముందు, అభ్యసనం తర్వాత (పిల్లవాడు సిద్ధంగా ఉంటేనే నేర్చుకుంటాడు).
  2. వైగోట్స్కీ: అభ్యసనం వికాసాన్ని ముందుకు నడిపిస్తుంది.
• భాష పాత్ర: పియాజే – ఆలోచన ముందు, భాష తర్వాత. వైగోట్స్కీ – భాష ఆలోచనను తీర్చిదిద్దుతుంది.
• ఇతరుల పాత్ర:
  1. పియాజే – తోటివారితో చర్చ కొంత ఉపయోగం
  2. వైగోట్స్కీ – MKO, సహకారం చాలా ముఖ్యం.
• తరగతి గది:
  1. పియాజే – ఆవిష్కరణ, అన్వేషణ
  2. వైగోట్స్కీ – సహకార అభ్యసనం, స్కాఫోల్డింగ్.

నిర్మాణాత్మక దృక్పథంతో తరగతి గది విద్యార్థి కేంద్రంగా ఉంటుంది. ఉపాధ్యాయుడు చెప్పడం తగ్గించి, విద్యార్థులను ఆలోచింపజేయడం, చర్చింపజేయడం పెంచుతాడు. NCF 2005, NEP 2020 వంటి విధానాలు కూడా ఈ దృక్పథాన్ని సమర్థిస్తాయి.

• సహకార అభ్యసనం (Collaborative Learning): చిన్న బృందాలుగా చర్చించి సమస్యలు పరిష్కరించడం.
• తోటి బోధన (Peer Tutoring): బాగా నేర్చుకున్న విద్యార్థి ఇతరులకు సహాయం చేయడం.
• పరస్పర బోధన (Reciprocal Teaching): విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయుడు మారి మారి గురువు పాత్ర పోషించడం.
• స్కాఫోల్డింగ్: కష్టమైన పనులను చిన్న భాగాలుగా చేసి సూచనలు ఇవ్వడం.
• ప్రశ్నలు అడగడం: 'ఎందుకు?', 'ఎలా?' అనే ప్రశ్నలతో ఆలోచింపజేయడం.
• చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం: ప్రయోగాలు, ప్రాజెక్టులు, క్షేత్ర పర్యటనలు.
• పిల్లల పూర్వ జ్ఞానం: కొత్త పాఠాన్ని పిల్లలకు ఇప్పటికే తెలిసిన విషయాలతో జోడించడం.
• మదింపు: బట్టీ పరీక్షల కంటే అవగాహన, నైపుణ్యాలను పరీక్షించే మదింపు.
• ఉపాధ్యాయుడి పాత్ర: సమాచారం ఇచ్చేవాడు కాదు, అభ్యసన అవకాశాలు సృష్టించే 'సులభతరం చేసేవాడు' (Facilitator).