భూమిపై ప్రదేశాలను గుర్తించడం (Locating Places on the Earth)

మనం కొత్త ఊరికి వెళ్ళినప్పుడు దారి తెలియకపోతే ఎవరినైనా అడుగుతాం లేదా ఆ ఊరి పటం (Map) చూస్తాం. పటం ఒక 'నిధి దారి చూపే కాగితం' (treasure guide) లాంటిది. ఏ వస్తువు ఎక్కడ ఉందో, అక్కడికి ఎలా వెళ్ళాలో అది చూపిస్తుంది.

• పటం నిర్వచనం (Map): భూమి ఉపరితలంలోని ఒక ప్రాంతాన్ని కాగితంపై గీసిన చిత్రం లేదా ప్రాతినిధ్యం (representation). ఆ ప్రాంతం చిన్నదైనా (గ్రామం, పట్టణం), పెద్దదైనా (జిల్లా, రాష్ట్రం), చాలా పెద్దదైనా (భారతదేశం, మొత్తం ప్రపంచం) కావచ్చు.
• పై నుండి చూపు: పటంలో మనం భూమిని పైనుండి కిందికి చూస్తున్నట్లుగా చూస్తాం.
• పాఠంలోని ఆట: ఒక చిన్న నగర పటంలో రైల్వే స్టేషన్ నుండి బ్యాంకుకు, బ్యాంకు నుండి మార్కెట్‌కు ఏ దారిలో వెళ్ళాలో పటం సాయంతో సులభంగా కనిపెట్టవచ్చు. పటంలో నీలి రంగు ప్రాంతాలు నీటిని (సరస్సు వంటివి) సూచిస్తాయి.
• అట్లాస్ (Atlas): పటాల పుస్తకం లేదా పటాల సంకలనం (collection of maps).
• పటాల రకాలు:
  1. భౌతిక పటాలు (Physical Maps): పర్వతాలు, సముద్రాలు, నదులు వంటి సహజ స్వరూపాలను చూపుతాయి.
  2. రాజకీయ పటాలు (Political Maps): దేశాలు, రాష్ట్రాలు, సరిహద్దులు, నగరాలను చూపుతాయి. ఉదా: రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, వాటి రాజధానులతో భారతదేశ పటం.
  3. విషయ నిర్దేశిత పటాలు (Thematic Maps): ఒక ప్రత్యేక రకమైన సమాచారాన్ని మాత్రమే చూపుతాయి (ఉదా: వర్షపాతం, అడవులు, పంటలు).
• తరగతి కృత్యం: 3–4 మంది విద్యార్థులు ఒక గుంపుగా చేరి తమ పాఠశాల, దానికి వెళ్ళే రోడ్లు, చుట్టుపక్కల భవనాల పటం గీసి, అన్ని గుంపుల పటాలను పోల్చి చర్చిస్తారు.

ప్రతి పటంలో మూడు ముఖ్యమైన అంశాలు (components) ఉంటాయి: దూరం (Distance), దిశ (Direction), చిహ్నాలు (Symbols). ఈ నోట్‌లో మొదటిదైన దూరం, దానికి సంబంధించిన స్కేలు (Scale) గురించి తెలుసుకుందాం.

• స్కేలు ఎందుకు?: చాలా పెద్ద ప్రాంతం చిన్న కాగితంపై ఎలా సరిపోతుంది? దానికి కారణం పటం యొక్క స్కేలు.
• స్కేలు అర్థం: పటంపై ఉన్న దూరానికి, నేలపై ఉన్న అసలు దూరానికి మధ్య ఉన్న నిష్పత్తి.
• చిన్న నగర పటంలో 1 సెం.మీ. = 500 మీటర్లు అనుకుంటే, పటంపై 1 సెం.మీ. దూరం నేలపై 500 మీ. ఉంటుంది.
• పాఠ్యపుస్తకంలోని భారతదేశ పటంలో 2.5 సెం.మీ. పొడవున్న రూలర్ గీత పైన '500 km' అని రాసి ఉంటుంది. అంటే పటంపై 2.5 సెం.మీ. = నేలపై 500 కి.మీ.
• ముఖ్య సూత్రం: పటంపై రెండు బిందువుల మధ్య అసలు దూరం ఆ పటం ఏ స్కేలు వాడుతుందో దానిపై ఆధారపడుతుంది.
• దూరం లెక్కించే విధానం: పటంపై దూరాన్ని రూలర్‌తో కొలవాలి → దాన్ని స్కేలుతో గుణించాలి.

• పటంపై పొడవు = 40 ÷ 10 = 4 సెం.మీ.
• పటంపై వెడల్పు = 30 ÷ 10 = 3 సెం.మీ.
• కర్ణం (diagonal) కొలిస్తే 5 సెం.మీ. వస్తుంది → అసలు కర్ణం = 5 × 10 = 50 మీ.

అదే విధంగా, స్కేలు 2.5 సెం.మీ. = 500 కి.మీ. అయితే 1 సెం.మీ. = 200 కి.మీ.; పటంపై 5 సెం.మీ. దూరం నేలపై 1,000 కి.మీ. అవుతుంది.

పటంలోని రెండవ ముఖ్యమైన అంశం దిశ (Direction). పాఠంలోని చిన్న నగర పటం పై కుడి మూలలో నాలుగు బాణాలు ఉంటాయి. అవి ఏ వైపు ఏముందో చెప్పడానికి సహాయపడతాయి.

• ప్రధాన దిశలు (Cardinal Directions): నాలుగు – ఉత్తరం (North), తూర్పు (East), దక్షిణం (South), పడమర (West).
• పైభాగంలో ఉత్తరం ఉంటుంది. అక్కడి నుండి గడియారం ముళ్ళు తిరిగే దిశలో (clockwise) తూర్పు, దక్షిణం, పడమర వస్తాయి.
• ఉప దిశలు (Intermediate Directions): రెండు ప్రధాన దిశల మధ్య ఉండేవి.
• ఈశాన్యం – North East (NE)
• ఆగ్నేయం – South East (SE)
• నైరుతి – South West (SW)
• వాయవ్యం – North West (NW)
• మొత్తం దిశలు: 4 ప్రధాన + 4 ఉప దిశలు = 8 దిశలు.
• ఉత్తర బాణం: చాలా పటాలలో 'N' అక్షరంతో ఒక బాణం మాత్రమే ఉంటుంది. అది ఉత్తర దిశను చూపుతుంది. దాని ఆధారంగా మిగతా దిశలను మనమే గుర్తించవచ్చు.
• కృత్యాలు:
  1. పటం చూసి 'మార్కెట్ ఆసుపత్రికి ఉత్తరాన ఉందా?' వంటి వాక్యాలు సరైనవో కాదో గుర్తించడం
  2. పాఠశాల నుండి ఇల్లు ఏ దిశలో ఉందో చెప్పడం
  3. ఇంటి నుండి ఎనిమిది దిశల్లో ఏమేమి ఉన్నాయో రాయడం.

పటంలోని మూడవ ముఖ్యమైన అంశం చిహ్నాలు (Symbols). చిన్న నగర పటంలో భవనాల బొమ్మలు గీయవచ్చు. కానీ ఒక పెద్ద నగరం లేదా దేశం పటంలో ప్రతి భవనాన్ని బొమ్మగా గీయడానికి స్థలం సరిపోదు. అందుకే చిహ్నాలు వాడతారు.

• చిహ్నాల ఉపయోగం: చిన్న గుర్తులతో అనేక వివరాలను తక్కువ స్థలంలో చూపవచ్చు.
• భవనాలకు చిహ్నాలు: రైల్వే స్టేషన్, పాఠశాల, తపాలా కార్యాలయం (post office) మొదలైనవి.
• రోడ్లు, రైలు మార్గాలకు ప్రత్యేక గీతలు.
• సహజ అంశాలకు చిహ్నాలు: నది, చెరువు, అడవి.
• ప్రామాణిక చిహ్నాలు: పటాలను అందరూ సులభంగా అర్థం చేసుకోవడానికి పటాలు తయారుచేసేవారు నిర్దిష్ట చిహ్నాలు వాడతారు. వేర్వేరు దేశాలు వేర్వేరు చిహ్నాల సమితులను వాడతాయి.
• సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (Survey of India): భారతదేశం (లేదా దాని భాగాల) పటాల కోసం చిహ్నాల సమితిని నిర్ణయించిన ప్రభుత్వ సంస్థ.
• రంగుల ఉపయోగం: పటంలో రంగులు కూడా సమాచారం ఇస్తాయి. ఉదా: నీలి రంగు నీటిని (సముద్రం, సరస్సు, నది) సూచిస్తుంది. సాధారణంగా పర్వతాలకు గోధుమ రంగు, మైదానాలకు ఆకుపచ్చ రంగు వాడతారు.
• కృత్యం:
  1. మీ ఊరు లేదా వీధి యొక్క చిత్తు పటం (rough map) గీసి, ఇల్లు, పాఠశాల, ముఖ్యమైన గుర్తులు చూపాలి
  2. ప్రధాన దిశలు గుర్తించి, కొన్ని చిహ్నాలు వాడాలి.

చిన్న ప్రాంతాన్ని కాగితంపై గీయడం సులభం. కానీ మొత్తం భూమిని గీయడం కష్టం. ఎందుకంటే మన భూమి బల్లపరుపుగా (flat) లేదు, దాదాపు గోళాకారం (sphere)లో ఉంది.

• భూమి ఆకారం: భూమి దాదాపు గోళాకారం. 'దాదాపు' అని ఎందుకంటే అది పూర్తి గోళం కాదు – ధ్రువాల (poles) వద్ద కొంచెం చదునుగా (flattened) ఉంటుంది. కానీ చదువులో దాన్ని గోళంగానే తీసుకుంటాం.
• ఆర్యభట (సుమారు 500 CE): భూగోళం అంతరిక్షంలో నిలిచి ఉందని, అది గోళాకారంలో ఉందని, భూచర – జలచర జీవులు దాని చుట్టూ ఉన్నాయని ఆయన చెప్పారు. పాఠం ఈ మాటలతోనే మొదలవుతుంది.
• బల్లపరుపు కాగితంపై గోళం కష్టం: నారింజ తొక్కను 3–4 పెద్ద ముక్కలుగా ఒలిచి బల్లపై చదును చేయడానికి ప్రయత్నిస్తే అంచుల వద్ద చిరగకుండా చేయలేం. అలాగే గోళాన్ని కాగితంపై పూర్తి ఖచ్చితత్వంతో చూపడం సాధ్యం కాదు.
• గ్లోబు (Globe): పటం గీసి ఉన్న ఒక గోళం. ఇది సాధారణంగా లోహం, ప్లాస్టిక్ లేదా అట్టతో తయారవుతుంది.
• గ్లోబు భూమిదే కాకుండా చంద్రుడు, అంగారకుడు (Mars), ఆకాశంలోని నక్షత్రాలు, నక్షత్ర రాశులది కూడా కావచ్చు.
• గ్లోబు ఎందుకు మెరుగు?: గ్లోబు, భూమి రెండూ ఒకే గోళాకారంలో ఉంటాయి. అందుకే బల్లపరుపు పటం కంటే గ్లోబు భూమి భౌగోళిక స్వరూపాన్ని మెరుగ్గా చూపుతుంది.
• భూమికి ప్రాతినిధ్యం వహించే భౌతిక వస్తువు: గ్లోబు.

ఒక ప్రదేశాన్ని ఖచ్చితంగా గుర్తించడానికి రెండు సంఖ్యలు చాలు. ఈ పద్ధతినే నిరూపకాల వ్యవస్థ (System of Coordinates) అంటారు. పటాల్లో కూడా ఇదే పద్ధతి వాడతారు.

• మార్కెట్ ఉదాహరణ: ఒకే పరిమాణం గల దుకాణాల వరుసలు ఉన్న మార్కెట్‌లో 'ప్రవేశ ద్వారం నుండి 5వ వరుసలో 7వ దుకాణం' అని చెబితే స్నేహితుడు సరిగ్గా అక్కడికి వస్తాడు.
• చదరంగం ఉదాహరణ: చదరంగం బల్లపై 'a' నుండి 'h' వరకు అక్షరాలు, 1 నుండి 8 వరకు సంఖ్యలు ఉంటాయి. తెల్ల పావుల వైపు రాణి ముందున్న బంటును రెండు గడులు ముందుకు జరిపితే 'd2 నుండి d4' అని రాస్తారు. రెండు నిరూపకాలతో ప్రతి గడిని గుర్తించవచ్చు.
• ధ్రువాలు & భూమధ్యరేఖ: గ్లోబును తిప్పితే పైన, కింద కదలకుండా ఉండే బిందువులు ఉత్తర ధ్రువం (North Pole), దక్షిణ ధ్రువం (South Pole). ఈ రెండింటికీ సరిగ్గా మధ్యలో ఉండే వృత్తం భూమధ్యరేఖ (Equator).
• అక్షాంశం (Latitude): భూమధ్యరేఖ నుండి ఉత్తరంగా లేదా దక్షిణంగా ఒక ప్రదేశం ఎంత దూరంలో ఉందో తెలిపే కొలత.
• అక్షాంశ సమాంతర రేఖలు (Parallels of Latitude): భూమధ్యరేఖకు సమాంతరంగా తూర్పు–పడమరగా గీసే ఊహా రేఖలు. ఇవి భూమి చుట్టూ వృత్తాలు.
• అతిపెద్ద వృత్తం భూమధ్యరేఖ. ధ్రువాల వైపు వెళ్ళే కొద్దీ వృత్తాలు చిన్నవి అవుతాయి. అంటే అన్ని అక్షాంశాల పొడవు సమానం కాదు.
• భూమధ్యరేఖ కూడా ఒక అక్షాంశ రేఖే.
• డిగ్రీలలో కొలత:
  1. భూమధ్యరేఖ = 0°
  2. ఉత్తర ధ్రువం = 90° ఉత్తరం (90°N)
  3. దక్షిణ ధ్రువం = 90° దక్షిణం (90°S).
• అక్షాంశం – శీతోష్ణస్థితి:
  1. భూమధ్యరేఖ చుట్టూ – ఉష్ణ మండలం (Torrid), వేడిగా ఉంటుంది.
  2. మధ్య అక్షాంశాలు – సమశీతోష్ణ (Temperate), మితంగా ఉంటుంది.
  3. ధ్రువాల దగ్గర – శీతల (Frigid), చల్లగా ఉంటుంది.

ఉత్తర ధ్రువం నుండి దక్షిణ ధ్రువానికి అతి తక్కువ దూరంలో ప్రయాణిస్తే, యూరప్–ఆఫ్రికా మీదుగా వెళ్ళినా, ఆసియా మీదుగా వెళ్ళినా దూరం ఒకటే. ఇలా ధ్రువం నుండి ధ్రువానికి గీసే రేఖలే రేఖాంశాలు.

• రేఖాంశ రేఖలు (Meridians of Longitude):
  1. ఒక ధ్రువం నుండి మరో ధ్రువం వరకు ఉండే అర్ధ వృత్తాలు (half-circles). ఇవన్నీ సమాన పొడవు
  2. ప్రతి రేఖాంశం పొడవు భూమధ్యరేఖ పొడవులో సగం.
• ప్రధాన రేఖాంశం (Prime Meridian): రేఖాంశాలను కొలవడానికి ఆధారమైన (Reference) రేఖ. 1884లో కొన్ని దేశాలు కలిసి, ఇంగ్లాండ్‌లోని లండన్ నగరంలో ఉన్న గ్రీనిచ్ (Greenwich) ప్రాంతం గుండా వెళ్ళే రేఖాంశాన్ని అంతర్జాతీయ ప్రమాణంగా నిర్ణయించాయి. అందుకే దీన్ని గ్రీనిచ్ మెరిడియన్ అంటారు. దీని విలువ 0°.
• రేఖాంశం (Longitude): భూమధ్యరేఖ వెంబడి ప్రయాణిస్తే ప్రధాన రేఖాంశం నుండి ఎంత దూరంలో ఉన్నామో తెలిపే కొలత. ఇది కూడా డిగ్రీలలోనే.
• తూర్పుకు లేదా పడమరకు 0° నుండి 180° వరకు పెరుగుతుంది
• 'E' లేదా 'W' అక్షరం చేరుస్తారు.
• సుమారు విలువలు: న్యూయార్క్ 74°W, ఢిల్లీ 77°E, టోక్యో 140°E.
• 180°W, 180°E ఒకే రేఖ. అందుకే దాన్ని E/W లేకుండా 180° అని రాస్తారు.
• భౌగోళిక నిరూపకాలు: అక్షాంశం + రేఖాంశం కలిపి ఒక ప్రదేశం యొక్క రెండు నిరూపకాలు. ఉదా: 'ఢిల్లీ సుమారు 29°N అక్షాంశం, 77°E రేఖాంశం వద్ద ఉంది'.
• గ్రిడ్ (Grid): అక్షాంశ, రేఖాంశ రేఖలన్నీ కలిసి గ్లోబుపై ఒక వల లాంటి గ్రిడ్‌ను ఏర్పరుస్తాయి. వీటిని గ్రిడ్ రేఖలు అంటారు.
• భారతదేశ ప్రాచీన ప్రధాన రేఖాంశం – మధ్యరేఖ: యూరప్ కంటే చాలా శతాబ్దాల ముందే భారతదేశానికి సొంత ప్రధాన రేఖాంశం ఉండేది. దాన్ని 'మధ్యరేఖ' (middle line) అనేవారు. అది ఉజ్జయిని (నేటి ఉజ్జయిన్) నగరం గుండా వెళ్ళేది.
• ఉజ్జయిని అనేక శతాబ్దాల పాటు ఖగోళశాస్త్రానికి ప్రసిద్ధ కేంద్రం. సుమారు 1,500 ఏళ్ళ క్రితం ప్రముఖ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త వరాహమిహిరుడు అక్కడ నివసించి పనిచేశాడు.
• భారతీయ ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలకు అక్షాంశ, రేఖాంశ భావనలు, సున్నా రేఖాంశం అవసరం తెలుసు. భారతీయ ఖగోళ గ్రంథాలన్నింటిలో లెక్కలకు ఉజ్జయిని రేఖాంశమే ఆధారం.

గ్లోబు దగ్గర ఒక టేబుల్ లైటును సూర్యునిలా పెట్టి గ్లోబును నెమ్మదిగా తూర్పు వైపు తిప్పితే, కొన్ని ప్రదేశాల్లో ఉదయం, కొన్నింటిలో మధ్యాహ్నం, మరికొన్నింటిలో రాత్రి ఉండటం కనిపిస్తుంది. అందుకే ఒక ప్రదేశం రేఖాంశం తెలిస్తే అక్కడి సమయం కూడా తెలుస్తుంది.

• భూభ్రమణం (Rotation): భూమి తన అక్షంపై పడమర నుండి తూర్పుకు తిరుగుతుంది. ఒక పూర్తి భ్రమణానికి 24 గంటలు పడుతుంది.
• గంటకు 15°: పూర్తి భ్రమణం = 360°. 360° ÷ 24 = 15°. అంటే ప్రతి గంటకు 15° రేఖాంశం (15 × 24 = 360). దీని ప్రకారం 1° రేఖాంశానికి 4 నిమిషాల తేడా వస్తుంది.
• స్థానిక కాలం (Local Time): ఒక ప్రదేశం రేఖాంశం ఆధారంగా లెక్కించే ఆ ప్రదేశపు సమయం.
• తూర్పుకు వెళ్తే ప్రతి 15°కు ఒక గంట కలపాలి: గ్రీనిచ్‌లో మధ్యాహ్నం 12 అయితే 15°E వద్ద 1 pm, 30°E వద్ద 2 pm.
• పడమరకు వెళ్తే ఒక గంట తీసివేయాలి: 15°W వద్ద 11 am, 30°W వద్ద 10 am.
• పోర్‌బందర్ – తిన్సుకియా ఉదాహరణ: గుజరాత్‌లోని పోర్‌బందర్, అస్సాంలోని తిన్సుకియా స్నేహితులు సాయంత్రం ఫోన్‌లో మాట్లాడుతున్నారు. అస్సాంలో సూర్యుడు అస్తమించాడు, గుజరాత్‌లో ఇంకా వెలుతురు ఉంది. కారణం – అస్సాం తూర్పున ఉంది, అక్కడ సూర్యుడు ముందుగా ఉదయించి, ముందుగా అస్తమిస్తాడు. రేఖాంశ తేడా సుమారు 30° అనుకుంటే స్థానిక కాల తేడా = 30 ÷ 15 = 2 గంటలు.
• ఒకే రేఖాంశం = ఒకే స్థానిక కాలం: ఢిల్లీ (29°N) మరియు బెంగళూరు (13°N) అక్షాంశాలు వేరు, కానీ రేఖాంశం దాదాపు ఒకటే (77°E). కాబట్టి వాటి స్థానిక కాలంలో దాదాపు తేడా ఉండదు.

ప్రతి ఊరికి దాని రేఖాంశం ప్రకారం వేర్వేరు స్థానిక కాలం ఉంటుంది. ఒకే దేశంలో వందల రకాల సమయాలు వాడితే రైళ్ళు, కార్యాలయాలు, బడులు నడపడం గందరగోళం అవుతుంది. అందుకే దేశాలు ఒక ప్రామాణిక కాలం (Standard Time) పాటిస్తాయి.

• ప్రామాణిక కాలం: దేశం గుండా వెళ్ళే ఒక రేఖాంశం ఆధారంగా నిర్ణయించిన, దేశమంతా పాటించే ఒకే సమయం.
• గ్రీనిచ్ కాలం (GMT/UTC): గ్రీనిచ్ (0°) వద్ద ఉండే స్థానిక కాలాన్ని గ్రీనిచ్ మీన్ టైమ్ (GMT) లేదా కోఆర్డినేటెడ్ యూనివర్సల్ టైమ్ (UTC) అంటారు.
• భారత ప్రామాణిక కాలం (IST – Indian Standard Time):
  1. IST, GMT కంటే 5 గంటల 30 నిమిషాలు (5.5 గంటలు) ముందు ఉంటుంది.
  2. IST కి ఆధారమైన రేఖాంశం 82°30' తూర్పు (82.5°E). 82.5 × 4 నిమిషాలు = 330 నిమిషాలు = 5 గం. 30 ని.
  3. ఈ రేఖాంశం ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని మీర్జాపూర్ సమీపం గుండా వెళ్తుంది.
• లండన్ మధ్యాహ్నం 12 అయితే భారత్‌లో 5:30 pm: ఎందుకంటే భారతదేశం గ్రీనిచ్‌కు తూర్పున ఉంది, IST = GMT + 5:30.
• స్థానిక కాలం vs ప్రామాణిక కాలం:
  1. స్థానిక కాలం – ప్రతి ప్రదేశానికి దాని రేఖాంశం ప్రకారం వేరుగా ఉంటుంది.
  2. ప్రామాణిక కాలం – దేశమంతా ఒకటే (మన దేశంలో IST).
  3. ఉదా: పోర్‌బందర్, తిన్సుకియా రెండింటి స్థానిక కాలాలు వేరు, కానీ రెండూ IST నే పాటిస్తాయి. అస్సాంలో స్థానిక కాలం, IST ఒకటి కావు.

ప్రపంచంలోని అన్ని ప్రామాణిక కాలాలను కాల మండలాలు (Time Zones) గా వర్గీకరించారు. ఇవి స్థూలంగా 15° వెడల్పు గల మండలాలను అనుసరిస్తాయి (ఎందుకంటే 15° = 1 గంట).

• కాల మండల రేఖలు నేరుగా ఉండవు: ప్రపంచ పటంలో కాల మండలాలను విడదీసే గీతలు పూర్తిగా సరళ రేఖలు కావు. ప్రతి దేశపు ప్రామాణిక కాలాన్ని గౌరవించాల్సి రావడంతో అవి ఎక్కువగా అంతర్జాతీయ సరిహద్దులను అనుసరిస్తాయి. కాబట్టి 'కాల మండల రేఖలు, రేఖాంశ రేఖలు ఒకటే' అనడం తప్పు.
• + / – గుర్తులు:
  1. పటంలో దేశం లోపల రాసిన సంఖ్య ధనాత్మకమైతే (+) ఆ గంటలను GMT కి కలపాలి
  2. ఋణాత్మకమైతే (–) తీసివేయాలి. భారత్ = +5:30.
• ఒకటి కంటే ఎక్కువ కాల మండలాలున్న దేశాలు: చాలా పెద్ద దేశాలకు ఒకే ప్రామాణిక కాలం సరిపోదు.
• అమెరికా (USA) – 6 కాల మండలాలు
• రష్యా – 11 కాల మండలాలు (రష్యాను తూర్పు నుండి పడమరకు దాటితే గడియారాన్ని 10 సార్లు మార్చాలి)
• కెనడా కూడా ఒకటి కంటే ఎక్కువ కాల మండలాలున్న దేశం.
• అంతర్జాతీయ దినరేఖ (International Date Line – IDL): ప్రధాన రేఖాంశానికి ఎదురుగా, సుమారు 180° రేఖాంశం వద్ద ఉండే రేఖ.
• ఇక్కడ +12, –12 కాల మండలాలు ఒకదానికొకటి తాకుతాయి.
• ఓడ లేదా విమానంలో దీన్ని దాటితే తేదీ మార్చాలి.
• తూర్పు దిశగా దాటితే ఒక రోజు తీసివేయాలి (ఉదా: సోమవారం → ఆదివారం).
• పడమర దిశగా దాటితే ఒక రోజు కలపాలి (ఉదా: ఆదివారం → సోమవారం).
• కొన్ని దేశాలు రెండు వేర్వేరు రోజుల్లో చీలిపోకుండా ఉండటానికి ఈ రేఖ అక్కడక్కడ వంకరగా ఉంటుంది. అందుకే 'సుమారు 180°' అంటారు.