కుల వ్యవస్థ (Caste System)

కులం (Caste) అనేది పుట్టుకతో నిర్ణయమయ్యే, మార్చుకోలేని సామాజిక సమూహం. 'Caste' అనే పదం పోర్చుగీసు పదం 'కాస్టా (Casta)' నుండి వచ్చింది – దాని అర్థం జాతి లేదా స్వచ్ఛత. భారతదేశంలో కులాన్ని 'జాతి (Jati)' అంటారు.

• సంప్రదాయ (వేద) సిద్ధాంతం: ఋగ్వేదంలోని పురుష సూక్తం (10వ మండలం) ప్రకారం విరాట్ పురుషుని నుండి నాలుగు వర్ణాలు పుట్టాయి.
• ముఖం నుండి బ్రాహ్మణులు
• భుజాల నుండి క్షత్రియులు
• తొడల నుండి వైశ్యులు
• పాదాల నుండి శూద్రులు
• జాతి (Racial) సిద్ధాంతం: హెర్బర్ట్ రిస్లీ (Risley) – ఆర్యులు, ద్రవిడుల మధ్య సంఘర్షణ, సంకరం వల్ల కులాలు ఏర్పడ్డాయని, ముక్కు పొడవు ఆధారంగా కొలతలు చేశారు.
• వృత్తి (Occupational) సిద్ధాంతం: నెస్ఫీల్డ్ (J.C. Nesfield) – వృత్తుల ఆధారంగా కులాలు ఏర్పడ్డాయి.
• రాజకీయ సిద్ధాంతం: అబ్బే డుబోయిస్ – బ్రాహ్మణులు తమ ఆధిపత్యం కోసం కుల వ్యవస్థను సృష్టించారు.
• ఘుర్యే: 'కాస్ట్ అండ్ రేస్ ఇన్ ఇండియా' (1932) లో రిస్లీ సిద్ధాంతాన్ని విమర్శించారు.
• ఎమిలే సెనార్ట్ (Senart): కులం ఆర్యుల పూర్వపు సామాజిక సంస్థల అభివృద్ధి ఫలితం.

కుల వ్యవస్థను అధ్యయనం చేసిన జి.ఎస్. ఘుర్యే కులానికి ఆరు ప్రధాన లక్షణాలు ఉన్నాయని చెప్పారు. ఇవి పరీక్షల్లో చాలా సార్లు అడుగుతారు.

• 1. సమాజ విభజన (Segmental Division):
  1. సమాజం కులాల పేరుతో అనేక విభాగాలుగా విడిపోయింది
  2. ప్రతి కులానికి సొంత నియమాలు, పంచాయతీలు ఉంటాయి.
• 2. సోపానక్రమం (Hierarchy):
  1. కులాలు ఎక్కువ–తక్కువ స్థాయిల్లో ఉంటాయి
  2. బ్రాహ్మణులు పైన ఉంటారు.
• 3. ఆహార, సామాజిక సంబంధాలపై ఆంక్షలు: ఎవరితో కలిసి తినాలి, ఎవరి చేతి ఆహారం తీసుకోవాలి వంటి నియమాలు.
• 4. పౌర, మత పరమైన నిబంధనలు, ప్రత్యేక హక్కులు: ఆలయ ప్రవేశం, బావి నీరు వాడటం వంటి విషయాల్లో కొన్ని కులాలపై ఆంక్షలు.
• 5. వృత్తి ఎంపికలో స్వేచ్ఛ లేకపోవడం: వృత్తి వారసత్వంగా వస్తుంది.
• 6. వివాహంపై ఆంక్షలు: తన కులంలోనే (అంతర్వివాహం) వివాహం చేసుకోవాలి.
• ఇతర భావనలు: అంటరానితనం, శుద్ధి–అశుద్ధ (Purity–Pollution) భావన.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా 'విభజన – సోపానం – ఆహారం – హక్కులు – వృత్తి – వివాహం' అనే ఆరు పదాలను వరుసగా గుర్తుంచుకోండి.

వర్ణం, జాతి అనే రెండు పదాలను తరచూ కలిపి వాడతారు. కానీ ఇవి వేర్వేరు. పరీక్షల్లో వీటి తేడాలు అడుగుతారు.

• వర్ణం (Varna): మొత్తం నాలుగు – బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర. ఇది అఖిల భారత స్థాయి పుస్తక సిద్ధాంతం (Book View).
• 'వర్ణం' అంటే రంగు అనే అర్థం కూడా ఉంది.
• జాతి (Jati):
  1. వేల సంఖ్యలో ఉన్నాయి
  2. ప్రాంతీయంగా మారుతూ ఉంటాయి. ఇది వాస్తవంలో కనిపించే సామాజిక సమూహం (Field View).
• పంచములు (అవర్ణులు): నాలుగు వర్ణాల బయట ఉంచబడిన అంటరాని కులాలు.
• సంస్కృతీకరణ: కింది కులం పై కులం ఆచారాలను అనుకరించడం (ఎం.ఎన్. శ్రీనివాస్).
• ఆధిపత్య కులం: గ్రామంలో భూమి, సంఖ్య, రాజకీయ బలం ఉన్న కులం (ఉదాహరణకు, వివిధ ప్రాంతాల్లో భూస్వామ్య కులాలు).
• కుల సంఘాలు (Caste Associations): ఆధునిక కాలంలో కులాలు రాజకీయ, ఆర్థిక ప్రయోజనాల కోసం సంఘాలుగా ఏర్పడ్డాయి.
• రజనీ కొఠారి: 'కాస్ట్ ఇన్ ఇండియన్ పాలిటిక్స్' (1970) – కులం రాజకీయాల్లో ఎలా పని చేస్తుందో వివరించారు.
• కులం – వర్గం (Class) తేడా:
  1. కులం పుట్టుకతో వస్తుంది, మూసి ఉన్న వ్యవస్థ
  2. వర్గం సంపద, విద్య వల్ల మారవచ్చు, తెరిచిన వ్యవస్థ.

కుల వివక్షకు వ్యతిరేకంగా భారతదేశంలో అనేక ఉద్యమాలు జరిగాయి. నాయకులు, సంస్థలు, సంవత్సరాలను జతగా గుర్తుంచుకోవడం పరీక్షలకు ముఖ్యం.

• జ్యోతిరావు ఫూలే:
  1. 1873లో సత్యశోధక్ సమాజ్ స్థాపించారు
  2. 'గులాంగిరి' (1873) రచించారు.
• డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్:
  1. 'కాస్ట్స్ ఇన్ ఇండియా' (1916) – కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయంలో సమర్పించిన పత్రం.
  2. బహిష్కృత హితకారిణి సభ (1924) స్థాపన.
  3. మహద్ సత్యాగ్రహం (1927) – చవ్దార్ చెరువు నీరు వాడే హక్కు కోసం.
  4. కాలారామ్ ఆలయ ప్రవేశ ఉద్యమం (1930, నాసిక్).
  5. పూనా ఒప్పందం (1932) – గాంధీతో; అణగారిన వర్గాలకు ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలకు బదులు రిజర్వ్‌డ్ స్థానాలు.
  6. 'అన్‌హిలేషన్ ఆఫ్ కాస్ట్' (1936).
  7. 14 అక్టోబర్ 1956న నాగ్‌పూర్‌లో బౌద్ధమతం స్వీకరణ.
• నారాయణ గురు:
  1. కేరళలో SNDP యోగం (1903)
  2. 'ఒకే కులం, ఒకే మతం, ఒకే దేవుడు' నినాదం.
• వైకోమ్ సత్యాగ్రహం (1924): కేరళలో ఆలయ వీధుల్లో నడిచే హక్కు కోసం.
• ఇ.వి. రామసామి పెరియార్: 1925లో ఆత్మగౌరవ ఉద్యమం (Self-Respect Movement), తమిళనాడు.
• గాంధీ:
  1. అంటరానివారిని 'హరిజనులు' అన్నారు
  2. 1932లో అఖిల భారత అంటరానితనం వ్యతిరేక సంఘం (తర్వాత హరిజన సేవక్ సంఘ్) స్థాపించారు.

కుల వివక్షను నిర్మూలించడానికి, అణగారిన వర్గాలకు అవకాశాలు కల్పించడానికి భారత రాజ్యాంగం అనేక ఏర్పాట్లు చేసింది.

• ఆర్టికల్ 15: మతం, జాతి, కులం, లింగం, జన్మస్థలం ఆధారంగా వివక్ష నిషేధం.
• ఆర్టికల్ 16(4): వెనుకబడిన వర్గాలకు ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్లు.
• ఆర్టికల్ 17:
  1. అంటరానితనం రద్దు
  2. దాన్ని ఆచరించడం శిక్షార్హమైన నేరం.
• ఆర్టికల్ 46: SC, ST, ఇతర బలహీన వర్గాల విద్యా, ఆర్థిక ప్రయోజనాల ప్రోత్సాహం (నిర్దేశిక సూత్రాలు).
• ఆర్టికల్ 330, 332: లోక్‌సభ, శాసనసభల్లో SC, STలకు రిజర్వ్‌డ్ స్థానాలు.
• ఆర్టికల్ 335: ఉద్యోగ నియామకాల్లో SC, ST హక్కులు.
• ఆర్టికల్ 338: జాతీయ షెడ్యూల్డ్ కులాల కమిషన్ (89వ సవరణ, 2003 ద్వారా SC, ST లకు వేర్వేరు కమిషన్లు).
• ఆర్టికల్ 340: వెనుకబడిన తరగతుల పరిస్థితిపై కమిషన్ నియామకం.
• చట్టాలు:
  1. పౌర హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం, 1955
  2. SC/ST (అత్యాచారాల నిరోధక) చట్టం, 1989
• కమిషన్లు:
  1. కాకా కలేల్కర్ కమిషన్ (1953) – మొదటి వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్
  2. మండల్ కమిషన్ (1979 – ఛైర్మన్ బి.పి. మండల్) – OBCలకు 27% రిజర్వేషన్ సిఫార్సు; 1990లో వి.పి. సింగ్ ప్రభుత్వం అమలు చేసింది.
• ఇందిరా సాహ్ని కేసు (1992):
  1. రిజర్వేషన్లు మొత్తం 50% మించకూడదు
  2. క్రీమీలేయర్ భావన.
• 103వ సవరణ (2019): ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు (EWS) 10% రిజర్వేషన్.

బ్రిటిష్ పాలన, విద్య, పట్టణీకరణ, ప్రజాస్వామ్యం వల్ల కుల వ్యవస్థలో చాలా మార్పులు వచ్చాయి. కొన్ని పాత నియమాలు బలహీనపడ్డాయి, కొత్త రూపాలు వచ్చాయి.

• బలహీనపడినవి:
  1. వృత్తి నియమాలు – ఎవరైనా ఏ వృత్తైనా చేయవచ్చు.
  2. ఆహార, ప్రయాణ ఆంక్షలు – రైళ్లు, బస్సులు, హోటళ్లలో అందరూ కలిసి ఉంటారు.
  3. అంటరానితనం – చట్ట ప్రకారం నేరం.
• కొనసాగేవి: వివాహంలో అంతర్వివాహం ఇంకా ప్రధానంగా ఉంది.
• కొత్త పోకడలు:
  1. కులం రాజకీయ సమీకరణ సాధనంగా మారడం (కులం రాజకీయీకరణ).
  2. కుల సంఘాల పెరుగుదల.
  3. రిజర్వేషన్ల కోసం కులాల డిమాండ్లు.
• చలనశీలత (Mobility):
  1. సంస్కృతీకరణ ద్వారా కులం లోపల (పై కులాన్ని అనుకరించి) మార్పు
  2. విద్య, ఉద్యోగం ద్వారా వర్గ చలనశీలత.
• ఘుర్యే, శ్రీనివాస్, కొఠారి: కులం మాయమవడం లేదు, రూపం మార్చుకుంటోందని భావించారు.
• ఆంధ్ర, తెలంగాణ:
  1. కుల సంఘాల ప్రభావం రాజకీయాల్లో గణనీయంగా కనిపిస్తుంది
  2. వెనుకబడిన తరగతులకు రిజర్వేషన్ల కోసం రాష్ట్ర స్థాయి కమిషన్లు ఏర్పడ్డాయి.