కేంద్ర-రాష్ట్ర శాసన సంబంధాలు – మూడు జాబితాలు (Legislative Relations)

భారతదేశం సమాఖ్య (Federal) వ్యవస్థ. అంటే కేంద్ర ప్రభుత్వానికి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు వేర్వేరు అధికారాలు ఉంటాయి. ఎవరు ఏ విషయంపై చట్టం చేయాలో రాజ్యాంగమే స్పష్టంగా విభజించింది. దీనినే శాసన సంబంధాలు (Legislative Relations) అంటారు.

• రాజ్యాంగ భాగం: భాగం XI (Part XI), అధ్యాయం I – ఆర్టికల్స్ 245 నుండి 255 వరకు.
• కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు మూడు రకాలు:
  1. శాసన సంబంధాలు (Legislative) – ఆర్టికల్స్ 245-255
  2. పరిపాలన సంబంధాలు (Administrative) – ఆర్టికల్స్ 256-263
  3. ఆర్థిక సంబంధాలు (Financial) – ఆర్టికల్స్ 268-293 (భాగం XII)
• శాసన సంబంధాల్లో నాలుగు అంశాలు:
  1. ప్రాదేశిక పరిధి (Territorial Extent) – ఎక్కడ వర్తించే చట్టాలు చేయవచ్చు.
  2. విషయాల విభజన (Distribution of Subjects) – మూడు జాబితాలు.
  3. రాష్ట్ర జాబితాపై పార్లమెంటు చట్టాలు (ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో).
  4. రాష్ట్ర శాసనాలపై కేంద్ర నియంత్రణ.

• కెనడా ప్రభావం: బలమైన కేంద్రంతో కూడిన సమాఖ్య, అవశిష్ట అధికారాలు కేంద్రానికి ఇవ్వడం – కెనడా నుండి.
• ఆస్ట్రేలియా ప్రభావం: ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List) ఆలోచన ఆస్ట్రేలియా నుండి.
• స్వభావం: రాజ్యాంగంలో 'సమాఖ్య (Federation)' అనే పదం లేదు. ఆర్టికల్ 1 భారతదేశాన్ని 'రాష్ట్రాల యూనియన్ (Union of States)' అని పిలుస్తుంది.
• కె.సి. వీయర్ (K.C. Wheare) భారత రాజ్యాంగాన్ని 'అర్ధ సమాఖ్య (Quasi-Federal)' అన్నారు.

పార్లమెంటు చేసే చట్టం దేశమంతటికీ వర్తిస్తుంది, కానీ రాష్ట్ర శాసనసభ చేసే చట్టం ఆ రాష్ట్రం వరకే పరిమితం. ఈ భౌగోళిక పరిధిని ఆర్టికల్ 245 నిర్ణయిస్తుంది.

• పార్లమెంటు: భారత భూభాగం మొత్తానికి లేదా ఏదైనా భాగానికి చట్టాలు చేయవచ్చు. భారత భూభాగంలో రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, భారత్ స్వాధీనం చేసుకునే ఇతర ప్రాంతాలు ఉంటాయి.
• రాష్ట్ర శాసనసభ: ఆ రాష్ట్రం మొత్తానికి లేదా కొంత భాగానికి మాత్రమే చట్టాలు చేయగలదు.
• దేశం బయట వర్తించే చట్టాలు (Extra-territorial Legislation): ఆర్టికల్ 245(2) ప్రకారం పార్లమెంటు చట్టాలు విదేశాల్లో ఉన్న భారతీయులకు, వారి ఆస్తులకు కూడా వర్తించవచ్చు. ఆ కారణంగా ఆ చట్టం చెల్లకుండా పోదు.
• రాష్ట్ర చట్టాలకు ఈ అవకాశం లేదు: రాష్ట్ర చట్టం రాష్ట్రం బయట వర్తించాలంటే, ఆ వస్తువు/వ్యక్తికి రాష్ట్రంతో తగిన సంబంధం (Territorial Nexus) ఉండాలి.
• ప్రాదేశిక సంబంధ సిద్ధాంతం (Doctrine of Territorial Nexus): రాష్ట్రం బయట ఉన్న విషయంపై చట్టం చేసినా, దానికి రాష్ట్రంతో నిజమైన సంబంధం ఉంటే ఆ చట్టం చెల్లుతుంది.
• పార్లమెంటు చట్టాలపై పరిమితులు:
  1. అండమాన్ & నికోబార్, లక్షద్వీప్, దాద్రా & నగర్ హవేలీ & డామన్ & డయ్యూ వంటి కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల శాంతి, ప్రగతి కోసం రాష్ట్రపతి నియమాలు (Regulations) చేయవచ్చు – అవి పార్లమెంటు చట్టంతో సమాన బలం కలిగి ఉంటాయి (ఆర్టికల్ 240).
  2. 5వ షెడ్యూల్ షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో పార్లమెంటు/రాష్ట్ర చట్టం వర్తించకుండా లేదా మార్పులతో వర్తించేలా గవర్నర్ ఆదేశించవచ్చు.
  3. 6వ షెడ్యూల్ గిరిజన ప్రాంతాల్లో (అస్సాం, మేఘాలయ, త్రిపుర, మిజోరం) గవర్నర్ లేదా రాష్ట్రపతికి ఇలాంటి అధికారం ఉంది.
• ఆర్టికల్ 246(4): ఏ రాష్ట్రంలోనూ లేని ప్రాంతాలకు (కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు) పార్లమెంటు ఏ జాబితాలోని విషయంపైనైనా – రాష్ట్ర జాబితాపై కూడా – చట్టం చేయవచ్చు.

ఆర్టికల్ 246 విషయాలను మూడు జాబితాలుగా విభజిస్తుంది. ఈ జాబితాలు రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్ (Seventh Schedule)లో ఉంటాయి. పరీక్షల్లో 'ఏ అంశం ఏ జాబితాలో ఉంది' అనే ప్రశ్న చాలా తరచుగా వస్తుంది.

• జాబితా I – కేంద్ర జాబితా (Union List):
  1. పార్లమెంటుకు మాత్రమే చట్టం చేసే అధికారం.
  2. మొదట 97 అంశాలు. జాతీయ ప్రాముఖ్యత ఉన్న, దేశమంతా ఒకే విధానం అవసరమైన విషయాలు.
  3. ఉదా: రక్షణ, విదేశీ వ్యవహారాలు, రైల్వేలు, బ్యాంకింగ్, కరెన్సీ, అణుశక్తి, తపాలా, పౌరసత్వం, జనాభా లెక్కలు (Census), ఆదాయపు పన్ను.
• జాబితా II – రాష్ట్ర జాబితా (State List):
  1. సాధారణ పరిస్థితుల్లో రాష్ట్ర శాసనసభకు మాత్రమే అధికారం.
  2. మొదట 66 అంశాలు. స్థానిక ప్రాముఖ్యత ఉన్న విషయాలు.
  3. ఉదా: పబ్లిక్ ఆర్డర్ (శాంతిభద్రతలు), పోలీసు, ప్రజారోగ్యం & పారిశుద్ధ్యం, వ్యవసాయం, జైళ్లు, స్థానిక ప్రభుత్వం, మద్యం, భూమిపై హక్కులు, పందేలు & జూదం.
• జాబితా III – ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List):
  1. పార్లమెంటు, రాష్ట్ర శాసనసభ రెండూ చట్టాలు చేయవచ్చు.
  2. మొదట 47 అంశాలు.
  3. ఉదా: క్రిమినల్ చట్టం, వివాహం & విడాకులు, విద్య, అడవులు, కార్మిక సంక్షేమం, విద్యుత్, ఆర్థిక & సామాజిక ప్రణాళిక, జనాభా నియంత్రణ & కుటుంబ నియంత్రణ, వార్తాపత్రికలు.
• ప్రస్తుత సంఖ్య: సవరణల వల్ల అంశాల సంఖ్య మారింది. లక్ష్మీకాంత్ ప్రకారం ప్రస్తుతం కేంద్ర జాబితా 98, రాష్ట్ర జాబితా 59, ఉమ్మడి జాబితా 52. కొన్ని పుస్తకాలు వరుస సంఖ్యల ఆధారంగా 100, 61, 52 అని చెబుతాయి. పరీక్షలో 'మొదట' అని అడిగితే 97, 66, 47.
• ఆర్టికల్ 246 అధికార క్రమం: కేంద్ర జాబితాకు అగ్ర ప్రాధాన్యం, తర్వాత ఉమ్మడి జాబితా, చివరగా రాష్ట్ర జాబితా. కేంద్ర, రాష్ట్ర జాబితాల మధ్య ఘర్షణ వస్తే కేంద్ర జాబితాదే పైచేయి.
• ఆర్టికల్ 246A: 101వ సవరణ (2016) ద్వారా GST విషయంలో పార్లమెంటు, రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఏకకాలంలో అధికారం ఇచ్చారు.

1976లో చేసిన 42వ రాజ్యాంగ సవరణను 'చిన్న రాజ్యాంగం (Mini Constitution)' అంటారు. ఈ సవరణ కేంద్రాన్ని మరింత బలంగా చేసింది. అందులో భాగంగా ఐదు అంశాలను రాష్ట్ర జాబితా నుండి ఉమ్మడి జాబితాకు మార్చారు.

• రాష్ట్ర జాబితా నుండి ఉమ్మడి జాబితాకు మారిన 5 అంశాలు:
  1. విద్య (Education)
  2. అడవులు (Forests)
  3. తూనికలు & కొలతలు (Weights and Measures)
  4. వన్యమృగాలు, పక్షుల సంరక్షణ (Protection of Wild Animals and Birds)
  5. న్యాయ పరిపాలన; సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టులు తప్ప మిగిలిన కోర్టుల ఏర్పాటు & నిర్మాణం (Administration of Justice)
• అదే సవరణ ఉమ్మడి జాబితాలో చేర్చిన కొత్త అంశం: జనాభా నియంత్రణ & కుటుంబ నియంత్రణ (Population Control and Family Planning).
• ఎందుకు?: ఈ విషయాల్లో దేశమంతా ఒకే విధమైన విధానం అవసరమని అప్పటి ప్రభుత్వం భావించింది.
• ఫలితం:
  1. విద్యపై కేంద్రం విద్యా హక్కు చట్టం 2009 (RTE Act) వంటి చట్టాలు చేయగలిగింది.
  2. అడవులు, వన్యప్రాణుల సంరక్షణలో కేంద్రం పాత్ర పెరిగింది – ఉదా: అటవీ సంరక్షణ చట్టం 1980.
• రాజకీయ నేపథ్యం: జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి (1975-77) కాలంలో, ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వం 42వ సవరణను తీసుకొచ్చింది. తర్వాత 44వ సవరణ (1978) చాలా మార్పులను వెనక్కి తీసుకుంది, కానీ ఈ ఐదు అంశాలు ఉమ్మడి జాబితాలోనే కొనసాగుతున్నాయి.
• గుర్తుంచుకోండి: 'వ్యవసాయం', 'పోలీసు', 'ప్రజారోగ్యం' ఇప్పటికీ రాష్ట్ర జాబితాలోనే ఉన్నాయి – ఇవి మారలేదు. ఇక్కడే పరీక్షలో తప్పు ఆప్షన్ ఇస్తారు.

మూడు జాబితాల్లో దేనిలోనూ లేని కొత్త విషయం వస్తే దానిపై ఎవరు చట్టం చేయాలి? ఆ మిగిలిపోయిన అధికారాలనే అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers) అంటారు. భారత్‌లో ఇవి కేంద్రానికే ఉన్నాయి.

• ఆర్టికల్ 248: ఉమ్మడి జాబితాలో గానీ, రాష్ట్ర జాబితాలో గానీ లేని ఏ విషయంపైనైనా చట్టం చేసే ప్రత్యేక అధికారం పార్లమెంటుకే ఉంది.
• ఇందులో ఏ జాబితాలోనూ లేని పన్నులు విధించే అధికారం కూడా ఉంటుంది.
• కేంద్ర జాబితాలోని ఎంట్రీ 97: అవశిష్ట విషయాలను కేంద్ర జాబితాలోనే చేర్చింది.
• కెనడా నమూనా: అవశిష్ట అధికారాలను కేంద్రానికి ఇవ్వడం కెనడా నుండి తీసుకున్నారు.
• ఇతర దేశాల్లో:
  1. అమెరికా (USA), ఆస్ట్రేలియా, స్విట్జర్లాండ్ – అవశిష్ట అధికారాలు రాష్ట్రాలకు ఉంటాయి.
  2. కెనడా, భారత్ – కేంద్రానికి.
• భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1935 ప్రకారం: అవశిష్ట అధికారాలు గవర్నర్ జనరల్‌కు ఉండేవి.
• ఏది అవశిష్టమో ఎవరు తేలుస్తారు?: ఒక విషయం అవశిష్ట పరిధిలోకి వస్తుందా లేదా అనేది చివరికి న్యాయస్థానాలు (Courts) నిర్ణయిస్తాయి.
• ఉదాహరణలు: సైబర్ చట్టాలు, కొన్ని కొత్త సాంకేతిక విషయాలు రాజ్యాంగం రాసినప్పుడు ఊహించనివి – వీటిపై పార్లమెంటు అవశిష్ట అధికారంతో చట్టం చేయగలదు. బహుమతి పన్ను (Gift Tax), సంపద పన్ను వంటి పన్నులు ఈ అధికారం ఆధారంగానే వచ్చాయని భావిస్తారు.
• సర్కారియా కమిషన్ సూచన:
  1. పన్నులకు సంబంధించిన అవశిష్ట అధికారాలు పార్లమెంటుకే ఉండాలి
  2. మిగిలిన అవశిష్ట విషయాలను ఉమ్మడి జాబితాలో చేర్చాలి.

సాధారణంగా రాష్ట్ర జాబితాపై రాష్ట్రాలే చట్టాలు చేస్తాయి. కానీ కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో రాజ్యాంగం పార్లమెంటుకు కూడా ఈ అధికారం ఇచ్చింది. ఈ ఐదు సందర్భాలు పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు.

• 1. రాజ్యసభ తీర్మానం – ఆర్టికల్ 249 (జాతీయ ప్రయోజనం):
  1. రాష్ట్ర జాబితాలోని విషయంపై పార్లమెంటు చట్టం చేయడం జాతీయ ప్రయోజనానికి (National Interest) అవసరమని రాజ్యసభ తీర్మానం చేయాలి.
  2. హాజరై ఓటు వేసినవారిలో 2/3 మెజారిటీ అవసరం.
  3. తీర్మానం 1 సంవత్సరం అమలులో ఉంటుంది; ఎన్నిసార్లైనా పొడిగించవచ్చు (ప్రతిసారి ఒక సంవత్సరం).
  4. తీర్మానం ముగిసిన 6 నెలల తర్వాత ఆ చట్టం చెల్లదు.
  5. ఇది రాజ్యసభకు మాత్రమే ఉన్న ప్రత్యేక అధికారం.
• 2. జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి – ఆర్టికల్ 250:
  1. అత్యవసర పరిస్థితి అమలులో ఉన్నప్పుడు రాష్ట్ర జాబితాపై పార్లమెంటు చట్టం చేయవచ్చు.
  2. అత్యవసర పరిస్థితి ముగిసిన 6 నెలల తర్వాత ఆ చట్టం చెల్లదు.
• 3. రాష్ట్రాల కోరిక మేరకు – ఆర్టికల్ 252:
  1. రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాల శాసనసభలు తీర్మానం చేస్తే పార్లమెంటు చట్టం చేయవచ్చు.
  2. ఆ చట్టం తీర్మానం చేసిన రాష్ట్రాలకే వర్తిస్తుంది; ఇతర రాష్ట్రాలు తర్వాత తీర్మానం చేసి స్వీకరించవచ్చు.
  3. ఆ చట్టాన్ని సవరించే/రద్దు చేసే అధికారం పార్లమెంటుకే; రాష్ట్రాలకు ఉండదు.
  4. ఉదాహరణలు: బహుమతి పోటీల చట్టం 1955, వన్యప్రాణుల సంరక్షణ చట్టం 1972, జల (కాలుష్య నివారణ & నియంత్రణ) చట్టం 1974, పట్టణ భూ గరిష్ఠ పరిమితి చట్టం 1976, మానవ అవయవాల మార్పిడి చట్టం 1994.
• 4. అంతర్జాతీయ ఒప్పందాల అమలు – ఆర్టికల్ 253:
  1. అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలు (Treaties, Agreements) అమలు కోసం ఏ విషయంపైనైనా పార్లమెంటు చట్టం చేయవచ్చు.
  2. ఉదా: జెనీవా ఒప్పందాల చట్టం 1960, హైజాకింగ్ నిరోధక చట్టం 1982, పర్యావరణ సంబంధ చట్టాలు.
• 5. రాష్ట్రపతి పాలన – ఆర్టికల్ 356:
  1. ఒక రాష్ట్రంలో రాష్ట్రపతి పాలన ఉన్నప్పుడు, ఆ రాష్ట్రం కోసం పార్లమెంటు రాష్ట్ర జాబితాపై చట్టాలు చేయవచ్చు.

ఉమ్మడి జాబితాలోని ఒకే విషయంపై పార్లమెంటు, రాష్ట్రం రెండూ వేర్వేరుగా చట్టాలు చేస్తే ఏది చెల్లుతుంది? ఈ సమస్యకు ఆర్టికల్ 254 పరిష్కారం చూపుతుంది. దీనినే విరుద్ధత సిద్ధాంతం (Doctrine of Repugnancy) అంటారు.

• సాధారణ నియమం – ఆర్టికల్ 254(1):
  1. ఉమ్మడి జాబితా విషయంలో కేంద్ర చట్టానికి, రాష్ట్ర చట్టానికి ఘర్షణ వస్తే కేంద్ర చట్టమే చెల్లుతుంది.
  2. రాష్ట్ర చట్టంలోని విరుద్ధమైన భాగం మాత్రమే చెల్లదు (to the extent of repugnancy).
  3. కేంద్ర చట్టం ముందు చేసినా, తర్వాత చేసినా ఈ నియమం వర్తిస్తుంది.
• మినహాయింపు – ఆర్టికల్ 254(2):
  1. రాష్ట్ర చట్టాన్ని రాష్ట్రపతి పరిశీలనకు పంపి (Reserved for President), ఆయన ఆమోదం పొందితే, ఆ రాష్ట్రంలో రాష్ట్ర చట్టమే చెల్లుతుంది.
  2. కానీ తర్వాత పార్లమెంటు అదే విషయంపై కొత్త చట్టం చేసి ఆ రాష్ట్ర చట్టాన్ని మార్చవచ్చు లేదా రద్దు చేయవచ్చు.
• ఆర్టికల్ 251: ఆర్టికల్ 249 లేదా 250 కింద పార్లమెంటు చేసిన చట్టానికీ, రాష్ట్ర చట్టానికీ ఘర్షణ వస్తే పార్లమెంటు చట్టమే చెల్లుతుంది. పార్లమెంటు చట్టం అమలులో ఉన్నంత కాలం రాష్ట్ర చట్టం నిద్రావస్థలో (inoperative) ఉంటుంది.
• కేంద్ర జాబితా vs రాష్ట్ర జాబితా: ఈ రెండింటి మధ్య అతివ్యాప్తి వస్తే ఆర్టికల్ 246 ప్రకారం కేంద్ర జాబితాదే పైచేయి.
• ఉదాహరణ (వాస్తవ సందర్భం): జల్లికట్టు విషయంలో తమిళనాడు 2017లో జంతు హింస నిరోధక చట్టానికి (కేంద్ర చట్టం, 1960) సవరణ చేసింది. ఇది ఉమ్మడి జాబితా విషయం కాబట్టి రాష్ట్రపతి ఆమోదం తీసుకున్నారు. అందుకే ఆ రాష్ట్రంలో ఆ సవరణ చెల్లుతుంది. 2023లో సుప్రీంకోర్టు ఈ రాష్ట్ర సవరణలను సమర్థించింది.

రాష్ట్ర జాబితాపై రాష్ట్రాలకు అధికారం ఉన్నా, రాష్ట్ర శాసనసభ ఆమోదించిన బిల్లులపై కూడా కేంద్రానికి కొంత నియంత్రణ ఉంది. ఇది గవర్నర్, రాష్ట్రపతి ద్వారా జరుగుతుంది. ఇదే భారత సమాఖ్యకు 'కేంద్రం వైపు మొగ్గు (Unitary Bias)' ఉందనడానికి ఒక కారణం.

• గవర్నర్ రిజర్వేషన్ – ఆర్టికల్ 200: రాష్ట్ర శాసనసభ ఆమోదించిన బిల్లును గవర్నర్ రాష్ట్రపతి పరిశీలనకు పంపవచ్చు (Reserve for President's consideration).
• రాష్ట్రపతి నిర్ణయం – ఆర్టికల్ 201:
  1. రాష్ట్రపతి ఆమోదించవచ్చు, తిరస్కరించవచ్చు (Absolute Veto), లేదా (మనీ బిల్లు కాకపోతే) మళ్లీ పరిశీలించమని తిప్పి పంపవచ్చు.
  2. తిప్పి పంపిన బిల్లును శాసనసభ 6 నెలల్లో మళ్లీ ఆమోదించినా, రాష్ట్రపతి ఆమోదించాల్సిన బాధ్యత లేదు.
  3. రాష్ట్ర బిల్లులపై రాష్ట్రపతికి ఈ విధమైన వీటో ఉండటం వల్ల కేంద్రానికి పెద్ద నియంత్రణ వస్తుంది.
• తప్పనిసరిగా రిజర్వ్ చేయాల్సిన బిల్లు: హైకోర్టు అధికారాలను తగ్గించే (Derogate) బిల్లును గవర్నర్ తప్పనిసరిగా రాష్ట్రపతి పరిశీలనకు పంపాలి (ఆర్టికల్ 200 రెండో నిబంధన).
• రాష్ట్రపతి ముందస్తు అనుమతి అవసరమయ్యే బిల్లులు:
  1. అంతర్ రాష్ట్ర వాణిజ్యంపై పరిమితులు విధించే బిల్లు – ఆర్టికల్ 304(b). ఇది శాసనసభలో ప్రవేశపెట్టడానికే ముందే రాష్ట్రపతి అనుమతి కావాలి.
• ఆర్థిక అత్యవసర పరిస్థితిలో: ఆర్టికల్ 360 అమలులో ఉంటే, రాష్ట్రాల మనీ బిల్లులు, ఆర్థిక బిల్లులను రాష్ట్రపతి పరిశీలనకు పంపాలని ఆదేశించవచ్చు.
• కేంద్ర చట్టాల ప్రాధాన్యం: ఆర్టికల్స్ 246, 251, 254 ప్రకారం ఘర్షణలో కేంద్ర చట్టమే పైచేయి.
• విమర్శ: గవర్నర్లు రాష్ట్ర బిల్లులను ఎక్కువ కాలం పెండింగ్‌లో ఉంచుతున్నారనే వివాదాలు ఇటీవల తరచూ సుప్రీంకోర్టుకు వెళ్లాయి. సర్కారియా, పూంఛీ కమిషన్లు కూడా గవర్నర్ బిల్లులపై సకాలంలో నిర్ణయం తీసుకోవాలని సూచించాయి.

ఒక చట్టం ఏ జాబితాలోకి వస్తుందో తేల్చడం కొన్నిసార్లు కష్టం. ఒక చట్టం రెండు జాబితాల విషయాలను తాకవచ్చు. అలాంటప్పుడు న్యాయస్థానాలు కొన్ని సిద్ధాంతాలను (Doctrines) ఉపయోగిస్తాయి. ఇవి పోటీ పరీక్షల్లో, ముఖ్యంగా Group 1 మెయిన్స్‌లో అడుగుతారు.

• సారాంశ సిద్ధాంతం (Doctrine of Pith and Substance):
  1. చట్టం యొక్క నిజమైన స్వభావం, ముఖ్య ఉద్దేశం ఏమిటో చూస్తారు.
  2. ముఖ్య ఉద్దేశం శాసనసభ పరిధిలోనే ఉంటే, అనుకోకుండా వేరే జాబితా విషయాన్ని కొద్దిగా తాకినా (Incidental Encroachment) చట్టం చెల్లుతుంది.
  3. ప్రఫుల్ల కుమార్ ముఖర్జీ కేసు (1947, ప్రివీ కౌన్సిల్), బొంబాయి రాష్ట్రం vs ఎఫ్.ఎన్. బల్సారా (1951) కేసుల్లో ఈ సిద్ధాంతం వర్తించారు. బల్సారా కేసులో బొంబాయి మద్యనిషేధ చట్టం దిగుమతులను తాకినా, దాని సారాంశం మద్యనిషేధం (రాష్ట్ర జాబితా) కాబట్టి చెల్లుతుందని చెప్పారు.
• ముసుగు శాసన సిద్ధాంతం (Doctrine of Colourable Legislation):
  1. 'నేరుగా చేయలేని పనిని పరోక్షంగా కూడా చేయలేరు'.
  2. శాసనసభ తనకు అధికారం లేని విషయంపై వేరే పేరుతో, ముసుగు వేసి చట్టం చేస్తే అది చెల్లదు.
  3. కె.సి. గజపతి నారాయణ దేవ్ vs ఒడిశా రాష్ట్రం (1953) కేసులో సుప్రీంకోర్టు దీనిని వివరించింది.
• సామరస్య వ్యాఖ్యాన సిద్ధాంతం (Harmonious Construction): రెండు నిబంధనలు ఘర్షణగా కనిపిస్తే, రెండూ పనిచేసేలా అర్థం చెప్పాలి. ఒకదాన్ని పూర్తిగా పనికిరానిదిగా చేయకూడదు.
• ప్రాదేశిక సంబంధ సిద్ధాంతం (Territorial Nexus): రాష్ట్రం బయటి విషయానికి రాష్ట్రంతో నిజమైన సంబంధం ఉంటే రాష్ట్ర చట్టం చెల్లుతుంది (ఆర్టికల్ 245 సందర్భం).
• ఎవరు తేలుస్తారు?: ఈ వివాదాలను ఆర్టికల్ 131 (కేంద్ర-రాష్ట్ర వివాదాలు) లేదా సాధారణ రిట్ పిటిషన్ల ద్వారా సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టులు పరిష్కరిస్తాయి.