కేంద్ర-రాష్ట్ర శాసన సంబంధాలు – మూడు జాబితాలు (Legislative Relations) · Practice MCQs

Correct: A — ఆర్టికల్స్ 245 నుండి 255

శాసన సంబంధాలు భాగం XI, అధ్యాయం Iలో ఆర్టికల్స్ 245–255లో ఉన్నాయి. పరిపాలన సంబంధాలు ఆర్టికల్స్ 256–263; ఆర్థిక సంబంధాలు 268–293 (భాగం XII); 352–360 అత్యవసర పరిస్థితులు.

Correct: B — భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1935

కేంద్ర, రాష్ట్ర, ఉమ్మడి అనే మూడు జాబితాల విధానం భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1935 నుండి తీసుకున్నారు. ఉమ్మడి జాబితా ఆలోచన ఆస్ట్రేలియా నుండి, బలమైన కేంద్రం కెనడా నుండి వచ్చాయి.

Correct: C — ఆర్టికల్ 245(2)

ఆర్టికల్ 245(2) ప్రకారం పార్లమెంటు చట్టాలు విదేశాల్లో ఉన్న భారతీయులకు, వారి ఆస్తులకు కూడా వర్తించవచ్చు (Extra-territorial Legislation); ఆ కారణంగా చట్టం చెల్లకుండా పోదు. రాష్ట్ర చట్టాలకు ఈ అవకాశం లేదు.

Correct: D — ఆర్టికల్ 246(4)

ఆర్టికల్ 246(4) ప్రకారం రాష్ట్రంలో లేని ప్రాంతాలకు (కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు) పార్లమెంటు రాష్ట్ర జాబితాతో సహా ఏ జాబితా విషయంపైనైనా చట్టం చేయవచ్చు.

Correct: A — 97

రాజ్యాంగ ప్రారంభంలో కేంద్ర జాబితాలో 97, రాష్ట్ర జాబితాలో 66, ఉమ్మడి జాబితాలో 47 అంశాలు ఉండేవి. సవరణల వల్ల సంఖ్యలు మారాయి; లక్ష్మీకాంత్ ప్రకారం ప్రస్తుతం 98, 59, 52.

Correct: B — రక్షణ

రక్షణ, విదేశీ వ్యవహారాలు, రైల్వేలు, బ్యాంకింగ్, కరెన్సీ, అణుశక్తి, పౌరసత్వం, జనాభా లెక్కలు కేంద్ర జాబితాలో ఉన్నాయి. పోలీసు, వ్యవసాయం రాష్ట్ర జాబితా; విద్య 42వ సవరణ తర్వాత ఉమ్మడి జాబితా.

Correct: C — విద్య

42వ సవరణ (1976) విద్య, అడవులు, తూనికలు-కొలతలు, వన్యమృగాలు-పక్షుల సంరక్షణ, న్యాయ పరిపాలన (సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టులు తప్ప)లను రాష్ట్ర జాబితా నుండి ఉమ్మడి జాబితాకు మార్చింది. పోలీసు, వ్యవసాయం, ప్రజారోగ్యం ఇప్పటికీ రాష్ట్ర జాబితాలోనే.

Correct: D — చిన్న రాజ్యాంగం (Mini Constitution)

అనేక విస్తృత మార్పులు చేసినందున 42వ సవరణ (1976)ను మినీ రాజ్యాంగం అంటారు. ఇది జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి (1975–77) కాలంలో ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వం తెచ్చింది.

Correct: A — పార్లమెంటుకు

ఆర్టికల్ 248 ప్రకారం అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers) పార్లమెంటుకే ఉన్నాయి; ఇందులో ఏ జాబితాలోనూ లేని పన్నులు విధించే అధికారం కూడా ఉంటుంది. కెనడా నమూనాను అనుసరించి కేంద్రానికి ఇచ్చారు.

Correct: B — కెనడా

అమెరికా, ఆస్ట్రేలియా, స్విట్జర్లాండ్‌లలో అవశిష్ట అధికారాలు రాష్ట్రాలకు ఉంటాయి. కెనడాలో, భారత్‌లో కేంద్రానికి ఉంటాయి. అవశిష్ట అధికారాలను కేంద్రానికి ఇచ్చే ఈ పద్ధతి కెనడా నుండి తీసుకున్నారు; ఇది బలమైన కేంద్రం కోసం చేసిన ఏర్పాటు.