ఆమ్లాలు, క్షారాలు & లవణాలు (Acids, Bases and Salts)

మన చుట్టూ ఉన్న పదార్థాలను వాటి స్వభావాన్ని బట్టి మూడు రకాలుగా విభజించవచ్చు – ఆమ్ల (Acidic), క్షార (Basic), తటస్థ (Neutral) పదార్థాలు. రంగు మార్పుల ద్వారా ఈ స్వభావాన్ని గుర్తించవచ్చు.

ఈ పాఠం ఒక సైన్స్ ఫెయిర్‌లో జరిగిన 'రహస్య సందేశం' అద్భుతంతో మొదలవుతుంది.

• జాతీయ సైన్స్ దినోత్సవం (National Science Day): ఫిబ్రవరి 28. ఆ రోజు పాఠశాలలో సైన్స్ ఫెయిర్ నిర్వహించినట్లు పాఠం మొదలవుతుంది. (సి.వి. రామన్ 'రామన్ ఎఫెక్ట్' ఆవిష్కరణను 1928 ఫిబ్రవరి 28న ప్రకటించిన జ్ఞాపకార్థం ఈ దినోత్సవం జరుపుకుంటారు.)
• రహస్య సందేశం: తెల్ల కాగితంపై ఒక ద్రవం స్ప్రే చేయగానే 'Welcome to the Wonderful World of Science' అనే అక్షరాలు కనిపించాయి.
• వివరణ: కాగితంపై ముందే సబ్బు ద్రావణం (క్షారం) తో రాసి ఆరబెట్టి, తర్వాత పసుపు ద్రావణం స్ప్రే చేస్తే, అక్షరాలు ఉన్న చోట పసుపు ఎరుపుగా మారి సందేశం కనిపిస్తుంది.
• 'Colourful World of Substances' స్టాల్: వేర్వేరు పదార్థాలు కలిపినప్పుడు జరిగే రంగు మార్పుల కృత్యాలు.
• ప్రకృతే మన ప్రయోగశాల (Nature – Our Science Laboratory): లిట్మస్, ఎర్ర గులాబీ, పసుపు, ఉల్లిపాయ వంటి సహజ వస్తువులే సూచికలుగా పనిచేస్తాయి.
• మూడు స్వభావాలు:
  1. ఆమ్ల పదార్థాలు – నీలి లిట్మస్‌ను ఎరుపుగా మారుస్తాయి.
  2. క్షార పదార్థాలు – ఎర్ర లిట్మస్‌ను నీలంగా మారుస్తాయి.
  3. తటస్థ పదార్థాలు – ఏ లిట్మస్ రంగునూ మార్చవు.
• ఈ పాఠం కీలక పదాలు: ఆమ్లం (Acid), క్షారం (Base), తటస్థం (Neutral), లిట్మస్ (Litmus), సూచిక (Indicator), లవణం (Salt), తటస్థీకరణం (Neutralisation), సహజ సూచిక (Natural indicator).

కృత్యం 2.1 లో రోజూ వాడే పదార్థాల నమూనాలను నీలి, ఎర్ర లిట్మస్ కాగితాలతో పరీక్షించి వాటి స్వభావాన్ని తెలుసుకుంటారు. ఇది ఆమ్లాలు, క్షారాలు గుర్తించే ప్రాథమిక పరీక్ష.

• కృత్యం 2.1 నమూనాలు: నిమ్మరసం, సబ్బు ద్రావణం, ఉసిరి రసం (Amla), చింతపండు నీరు, వెనిగర్ (Vinegar), వంట సోడా ద్రావణం (Baking soda), సున్నపు నీరు (Lime water), కుళాయి నీరు, బట్టల సోడా/వాషింగ్ పౌడర్ ద్రావణం, చక్కెర ద్రావణం, ఉప్పు ద్రావణం.
• విధానం: నీలి లిట్మస్ కాగితాన్ని చిన్న ముక్కలుగా కత్తిరించి శుభ్రమైన, పొడి తెల్ల టైల్‌పై పరచాలి. డ్రాపర్‌తో ఒక్కో నమూనా ఒక చుక్క వేయాలి. తర్వాత ఎర్ర లిట్మస్ కాగితంతో కూడా ఇలాగే చేయాలి.
• మూడు సమూహాలు (Table 2.2):
  1. సమూహం A – నీలి లిట్మస్‌ను ఎరుపుగా మార్చేవి: నిమ్మరసం, ఉసిరి రసం, చింతపండు నీరు, వెనిగర్ → ఆమ్ల స్వభావం.
  2. సమూహం B – ఎర్ర లిట్మస్‌ను నీలంగా మార్చేవి: సబ్బు ద్రావణం, వంట సోడా ద్రావణం, సున్నపు నీరు, వాషింగ్ పౌడర్ ద్రావణం → క్షార స్వభావం.
  3. సమూహం C – రెండు లిట్మస్‌లనూ మార్చనివి: కుళాయి నీరు, చక్కెర ద్రావణం, ఉప్పు ద్రావణం → తటస్థ స్వభావం.
• సున్నపు నీరు (Lime water) తయారీ:
  1. సున్నపు నీటిని (Lime water) నిమ్మజాతి పండు 'లైమ్ (Lime)' తో పొరబడకూడదు – రెండూ వేర్వేరు.
  2. సున్నం (కాల్షియం ఆక్సైడ్ – Calcium oxide) ను నీటిలో కలిపి సుమారు ఒక గంట కదపకుండా ఉంచాలి.
  3. పై ద్రవాన్ని వేరే పాత్రలోకి వడపోస్తే అదే సున్నపు నీరు.
  4. సున్నపు నీరు = నీటిలో కాల్షియం హైడ్రాక్సైడ్ (Calcium hydroxide) ద్రావణం.

లిట్మస్ కాగితం దేనితో తయారవుతుంది? కొన్ని పదార్థాలు వేస్తే దాని రంగు ఎందుకు మారుతుంది? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం 'సూచిక (Indicator)' అనే భావనలో ఉంది.

• లిట్మస్ మూలం: లిట్మస్ ఒక సహజ పదార్థం. దీనిని లైకెన్ల (Lichens) నుండి పొందుతారు.
• లిట్మస్ రూపాలు: ద్రావణం (Solution) రూపంలోనూ, కాగితపు పట్టీల (Litmus paper) రూపంలోనూ దొరుకుతుంది. లిట్మస్ కాగితం రెండు రంగుల్లో ఉంటుంది – నీలం, ఎరుపు.
• ఆమ్ల-క్షార సూచిక (Acid-base indicator): ఆమ్ల, క్షార ద్రావణాల్లో వేర్వేరు రంగులు చూపే పదార్థాలు.
• లిట్మస్ ఆమ్లంలో ఎరుపు, క్షారంలో నీలం రంగు చూపుతుంది కాబట్టి అది ఆమ్ల-క్షార సూచిక.
• సూచికల రకాలు:
  1. సహజ సూచికలు (Natural indicators): లిట్మస్ (లైకెన్), ఎర్ర గులాబీ, ఎర్ర మందార, ఊదా క్యాబేజీ, పసుపు, బీట్‌రూట్, నేరేడు.
  2. కృత్రిమ సూచికలు (Synthetic indicators): ప్రయోగశాలల్లో తయారు చేస్తారు; పై తరగతుల్లో చదువుతారు.
• లైకెన్లు (Lichens):
  1. రెండు జీవుల కలయికతో ఏర్పడతాయి – ఒక శిలీంధ్రం (Fungus), ఒక శైవలం (Alga).
  2. రాళ్లు, చెట్లపై పెరుగుతాయి.
  3. సమృద్ధిగా వర్షం, స్వచ్ఛమైన గాలి ఉన్న ప్రాంతాల్లో పెరుగుతాయి.
• తటస్థ పదార్థాలు: ఆమ్లమూ కాదు, క్షారమూ కాదు – కాబట్టి ఏ లిట్మస్ రంగునూ మార్చవు (కుళాయి నీరు, చక్కెర, ఉప్పు ద్రావణాలు).

సమూహం A లోని తినదగిన పదార్థాలు – నిమ్మ, ఉసిరి, చింతపండు, వెనిగర్ – అన్నీ పుల్లని రుచి కలిగి ఉంటాయి. పుల్లని రుచి ఉన్న పదార్థాల్లో సాధారణంగా ఆమ్లాలు ఉంటాయి.

• ఆమ్లాల లక్షణం:
  1. పుల్లని రుచి (Sour taste)
  2. నీలి లిట్మస్‌ను ఎరుపుగా మారుస్తాయి.
• జాగ్రత్త (Caution):
  1. ఉపాధ్యాయులు చెప్పనిదే ఏ పదార్థాన్నీ రుచి చూడకూడదు
  2. తెలియని పదార్థాన్ని ఎప్పుడూ రుచి చూడకూడదు.
• ఆహార పదార్థాల్లోని ఆమ్లాలు (Fig. 2.4):
  1. నారింజ, నిమ్మ – సిట్రిక్ ఆమ్లం (Citric acid).
  2. ఉసిరి – ఆస్కార్బిక్ ఆమ్లం (Ascorbic acid = విటమిన్ C), సిట్రిక్ ఆమ్లం.
  3. చింతపండు – టార్టారిక్ ఆమ్లం (Tartaric acid).
  4. టమాటా – సిట్రిక్ ఆమ్లం, ఆక్సాలిక్ ఆమ్లం (Oxalic acid).
  5. పెరుగు – లాక్టిక్ ఆమ్లం (Lactic acid); వెనిగర్ – ఎసిటిక్ ఆమ్లం (Acetic acid).
• నిత్యజీవితంలో ఆమ్లాల ఉపయోగాలు:
  1. ఆహార నిల్వ (Food preservation) – ఊరగాయల్లో వెనిగర్.
  2. శుభ్రపరిచే పదార్థాల్లో – మరకలు, తుప్పు (Rust) తొలగించడానికి.
  3. బ్యాటరీల్లో – సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం (Sulphuric acid).
  4. మందులు, సౌందర్య సాధనాల (Cosmetics) తయారీలో.
  5. జీర్ణక్రియకు – జీర్ణాశయంలో హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం (Hydrochloric acid).
• ఎర్ర చీమ కుట్టు: చీమ చర్మంలోకి ఫార్మిక్ ఆమ్లం (Formic acid) అనే ఆమ్ల ద్రవాన్ని ఎక్కిస్తుంది.

సమూహం B లోని పదార్థాలు – సబ్బు ద్రావణం, వంట సోడా ద్రావణం, సున్నపు నీరు, వాషింగ్ పౌడర్ ద్రావణం – ఎర్ర లిట్మస్‌ను నీలంగా మారుస్తాయి. ఇవి క్షార (Basic) స్వభావం కలవి.

• క్షారాల లక్షణాలు:
  1. స్పర్శకు జారుడుగా, సబ్బులా (Soapy/Slippery) ఉంటాయి – వంట సోడా ద్రావణాన్ని వేళ్ల మధ్య రుద్దితే ఇది తెలుస్తుంది.
  2. సాధారణంగా చేదు (Bitter) రుచి కలిగి ఉంటాయి.
  3. ఎర్ర లిట్మస్‌ను నీలంగా మారుస్తాయి.
• ముఖ్యమైన మినహాయింపు: చేదుగా ఉండే ప్రతిదీ క్షారం కాదు. ఉదాహరణ – కాకరకాయ (Bitter gourd) చేదుగా ఉన్నా క్షార స్వభావం కలది కాదు.
• నిత్యజీవితంలో క్షారాల ఉపయోగాలు:
  1. శుభ్రత (Cleaning): సబ్బులు, డిటర్జెంట్లలో క్షారాలు ఉంటాయి.
  2. ఆరోగ్యం (Health): ఆమ్లత్వాన్ని (Acidity) తగ్గించే యాంటాసిడ్లు (Antacids) – ఉదా: మిల్క్ ఆఫ్ మెగ్నీషియా (Milk of magnesia).
  3. నిర్మాణం (Construction): తడిపిన సున్నం (కాల్షియం హైడ్రాక్సైడ్ – Ca(OH)₂) వైట్‌వాష్, ప్లాస్టరింగ్‌లో.
  4. వంట (Cooking): కేకులు, బిస్కెట్లలో వంట సోడా.
  5. పరిశ్రమలు (Industry): కాగితం, వస్త్రాలు, మందుల తయారీలో.
• యాంటాసిడ్ ఉదాహరణ: కారంగా ఉన్న భోజనం తర్వాత అజీర్ణం, గుండెల్లో మంట (Heartburn) వస్తే తీసుకునే మాత్రలో క్రియాశీల పదార్థం సాధారణంగా మెగ్నీషియం హైడ్రాక్సైడ్ (Magnesium hydroxide) – ఇది ఒక క్షారం, జీర్ణాశయంలోని అదనపు ఆమ్లాన్ని తటస్థీకరిస్తుంది.

లిట్మస్ అందుబాటులో లేకపోతే మన చుట్టూ ఉండే రంగు పూలతో కూడా సూచికలు తయారు చేసుకోవచ్చు. ఎర్ర గులాబీ రేకల సారం దీనికి మంచి ఉదాహరణ.

• ఎర్ర గులాబీ సారం తయారీ (కృత్యం 2.3):
  1. నేలపై రాలిన ఎర్ర గులాబీ రేకలనే సేకరించాలి – పూలు కోయకూడదు.
  2. ఒక గుప్పెడు రేకలను నీటితో కడిగి, రోలు-రోకలి (Mortar and pestle) తో నలపాలి.
  3. గాజు గ్లాసులో ఉంచి, రేకలు పూర్తిగా మునిగేలా వేడి నీరు పోయాలి (పెద్దల పర్యవేక్షణలో).
  4. మూత పెట్టి 5–10 నిమిషాలు నీరు రంగు మారే వరకు ఉంచి, వడపోయాలి.
  5. వడపోసిన ద్రవం (Filtrate) = ఎర్ర గులాబీ సారం – ఆమ్ల-క్షార సూచిక.
• పరీక్ష (కృత్యం 2.4): 10–20 చుక్కల సారాన్ని రెండు పరీక్ష నాళికల్లో (A, B) తీసుకుని, A లో 20–30 చుక్కల నిమ్మరసం, B లో 20–30 చుక్కల సబ్బు ద్రావణం కలపాలి.
• ఫలితం:
  1. ఆమ్ల ద్రావణంలో – ఎరుపు రంగు.
  2. క్షార ద్రావణంలో – ఆకుపచ్చ (Green) రంగు.
  3. తటస్థ ద్రావణంలో – రంగు మారదు.
• ఇతర సహజ సూచికలు: బీట్‌రూట్, ఊదా క్యాబేజీ (Purple cabbage), పసుపు, నేరేడు (Indian blackberry), ఎర్ర మందార (Red hibiscus).
• హైడ్రాంజియా (Hydrangea):
  1. హిమాలయ ప్రాంతం, ఈశాన్య రాష్ట్రాల చల్లని వాతావరణంలో పెరిగే మొక్క.
  2. నేల స్వభావాన్ని బట్టి పూల రంగు మారుతుంది.
  3. ఆమ్ల నేల – నీలి రంగు పూలు; క్షార నేల – గులాబీ లేదా ఎరుపు రంగు పూలు.

లిట్మస్ కాగితం లాగే పసుపుతో కూడా సూచిక కాగితం తయారు చేయవచ్చు. కానీ పసుపు సూచికకు ఒక ముఖ్యమైన పరిమితి ఉంది – అది క్షారాలను మాత్రమే గుర్తిస్తుంది.

• పసుపు కాగితం తయారీ (కృత్యం 2.5):
  1. ఒక చెంచా పసుపుకు కొంచెం నీరు కలిపి ముద్ద (Paste) చేయాలి; లేదా పచ్చి పసుపు కొమ్మును నూరాలి.
  2. వడపోత కాగితాన్ని (Filter paper) ముద్దలో ముంచి పసుపు రంగు వచ్చాక తీసి ఆరబెట్టాలి.
  3. సన్నని పట్టీలుగా కత్తిరిస్తే అదే 'పసుపు కాగితం (Turmeric paper)'.
• ఫలితం:
  1. క్షార పదార్థాలు పసుపు రంగును ఎరుపుగా మారుస్తాయి.
  2. ఆమ్ల, తటస్థ పదార్థాల్లో పసుపు రంగు మారదు.
• పరిమితి: పసుపు కాగితంతో క్షారాలను పరీక్షించవచ్చు, కానీ ఆమ్ల, తటస్థ పదార్థాల మధ్య తేడా గుర్తించలేం.
• కూర మరక ఉదాహరణ: తెల్ల చొక్కాపై కూర (పసుపు) మరకకు సబ్బు రాస్తే అది ఎరుపుగా మారుతుంది – ఎందుకంటే సబ్బు క్షారం.
• గ్రీటింగ్ కార్డ్ ఉదాహరణ: పసుపు ముద్ద రాసి ఆరబెట్టిన తెల్ల కాగితంపై సబ్బు ద్రావణం (లేదా ఏదైనా క్షార ద్రావణం) తో రాస్తే అక్షరాలు ఎరుపుగా కనిపిస్తాయి.
• 'బంగారు మసాలా' (Golden spice):
  1. పసుపు అల్లం కుటుంబానికి (Ginger family) చెందిన మొక్క; భారతదేశం, ఇతర దేశాల్లో పండుతుంది.
  2. రుచి, రంగుకు మించిన ప్రయోజనాలపై పరిశోధన జరుగుతోంది.
  3. ఆయుర్వేద (Ayurveda) వైద్య విధానంలో పసుపుకు అనేక ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు ఉన్నాయని భావిస్తారు; ఇంటి చిట్కాల్లో విస్తృతంగా వాడతారు.

కొన్ని పదార్థాల రంగు కాకుండా వాసన (Odour) ఆమ్ల, క్షార మాధ్యమాల్లో మారుతుంది. వీటిని ఘ్రాణ సూచికలు (Olfactory indicators) అంటారు. చూపు లేనివారు కూడా వీటితో పదార్థాల స్వభావం తెలుసుకోవచ్చు.

• ఘ్రాణ సూచిక నిర్వచనం: ఆమ్ల లేదా క్షార మాధ్యమంలో వాసన మారే పదార్థాలు.
• ఉల్లిపాయ కృత్యం (కృత్యం 2.6):
  1. సన్నగా తరిగిన ఉల్లిపాయ ముక్కలను శుభ్రమైన నూలు గుడ్డ పట్టీలు లేదా వడపోత కాగితాలతో పాటు ఒక డబ్బాలో గట్టిగా మూసి రాత్రంతా ఉంచాలి.
  2. తర్వాత రెండు పట్టీలు తీసి వాసన చూడాలి.
  3. ఒకదానిపై చింతపండు నీరు (ఆమ్లం), మరోదానిపై వంట సోడా ద్రావణం (క్షారం) కొన్ని చుక్కలు వేసి మళ్లీ వాసన చూడాలి.
  4. క్షారం వేసిన పట్టీలో ఉల్లి వాసన తగ్గిపోతుంది; ఆమ్లం వేసిన పట్టీలో వాసన అలాగే ఉంటుంది.
• ప్రాముఖ్యం:
  1. కళ్లకు గంతలు కట్టిన వ్యక్తి లేదా దృష్టి లోపం ఉన్నవారు రంగు చూడలేరు
  2. వారు ఘ్రాణ సూచికతో ఆమ్లం/క్షారం గుర్తించవచ్చు.
• ఆచార్య ప్రఫుల్ల చంద్ర రే (P.C. Ray):
  1. 'ఆధునిక భారత రసాయన శాస్త్ర పితామహుడు (Father of Modern Indian Chemistry)'.
  2. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో రసాయన శాస్త్రంలో డాక్టరేట్ పొంది భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు.
  3. 1901లో భారతదేశపు మొదటి ఔషధ (Pharmaceutical) కంపెనీని స్థాపించారు (బెంగాల్ కెమికల్స్).
  4. భారతదేశంలో రసాయన శాస్త్ర చరిత్రపై రచనల ద్వారా ప్రాచీన భారతీయ శాస్త్రవేత్తల విజయాలను ఆధునిక ప్రపంచానికి చాటారు.
  5. సామాజిక సంస్కర్త; విద్యాసంస్థల్లో మాతృభాషను బోధనా మాధ్యమంగా ఉపయోగించాలని ప్రతిపాదించారు.

ఆమ్ల పదార్థాన్ని క్షార పదార్థంతో కలిపితే ఏమవుతుంది? కృత్యం 2.7 దీనికి సమాధానం ఇస్తుంది. ఆమ్లం, క్షారం ఒకదాని ప్రభావాన్ని మరొకటి రద్దు చేసుకుంటాయి.

• కృత్యం 2.7 (ప్రయోగం):
  1. పరీక్ష నాళికలో ఒక చుక్క నిమ్మరసం తీసుకుని దాదాపు 20 చుక్కల నీరు కలపాలి.
  2. ఒక చుక్క నీలి లిట్మస్ ద్రావణం వేస్తే ద్రావణం ఎరుపుగా మారుతుంది (ఆమ్లం ఉంది కాబట్టి).
  3. డ్రాపర్‌తో సున్నపు నీటిని చుక్క చుక్కగా కలిపి కదుపుతూ ఉంటే, ఒక దశలో రంగు ఎరుపు నుండి నీలంగా మారుతుంది.
  4. మళ్లీ ఒక చుక్క నిమ్మరసం వేస్తే రంగు తిరిగి ఎరుపు వైపు మారవచ్చు.
• అర్థం:
  1. సున్నపు నీరు (క్షారం) ఆమ్ల ప్రభావాన్ని తటస్థీకరించింది (Neutralised)
  2. ద్రావణం ఇక ఆమ్లంగా లేదు.
• తటస్థీకరణ చర్య (Neutralisation reaction) నిర్వచనం: ఆమ్ల ద్రావణాన్ని తగినంత క్షార ద్రావణంతో కలిపినప్పుడు ఏర్పడే ద్రావణం ఆమ్లమూ కాదు, క్షారమూ కాదు. ఇలాంటి చర్యలను తటస్థీకరణ చర్యలు అంటారు.
• ఏర్పడే పదార్థాలు (Products): తటస్థీకరణలో లవణం (Salt), నీరు ఏర్పడతాయి, ఉష్ణం విడుదలవుతుంది (Evolution of heat).
• ఆమ్లం + క్షారం → లవణం + నీరు + ఉష్ణం
• ఉష్ణం విడుదల: ఈ చర్యలో వేడి బయటకు వస్తుంది – అంటే ఇది ఉష్ణమోచక (Exothermic) చర్య.
• మార్పు తిరగబడే ఉదాహరణ: ఎర్ర లిట్మస్‌ను నీలం చేసిన (క్షార) ద్రావణానికి అధికంగా వెనిగర్ (ఆమ్లం) కలిపితే మార్పు తిరగబడుతుంది. ఎర్ర గులాబీ సారంతో ఆకుపచ్చగా మారిన ద్రవానికి అధిక ఉసిరి రసం కలిపితే ఎరుపుగా మారుతుంది.

తటస్థీకరణ చర్య ప్రయోగశాలకే పరిమితం కాదు. చీమ కుట్టినప్పుడు, పంట నేల ఆమ్లంగా మారినప్పుడు, కర్మాగారాల వ్యర్థాల వల్ల చెరువులు పాడైనప్పుడు ఇదే సూత్రాన్ని వాడతాం.

• ఎర్ర చీమ కుట్టు (Ant bite):
  1. చీమ చర్మంలోకి ఫార్మిక్ ఆమ్లం (Formic acid) అనే ఆమ్ల ద్రవాన్ని ఎక్కిస్తుంది – చర్మం ఎర్రబడి మంట పుడుతుంది.
  2. తడి వంట సోడా (క్షారం) రాస్తే ఆమ్ల ప్రభావం తటస్థీకరణం చెంది నొప్పి తగ్గుతుంది.
• ఆమ్ల నేల (Acidic soil):
  1. రసాయన ఎరువులు (Chemical fertilisers) అధికంగా వాడటం వల్ల నేల ఆమ్లంగా మారి మొక్కలు సరిగా పెరగవు.
  2. చికిత్స – సున్నం (Lime) అనే క్షారాన్ని కలపడం.
  3. రైతుల సందేహాలకు ఫార్మర్స్ పోర్టల్ (Farmer's Portal) – వ్యవసాయ, సహకార, రైతు సంక్షేమ శాఖ (Department of Agriculture, Cooperation and Farmers Welfare) ఆన్‌లైన్ వేదిక.
• క్షార నేల (Basic soil): పశువుల ఎరువు (Manure), కుళ్లిన ఆకుల కంపోస్ట్ (Composted leaves) వంటి సేంద్రియ పదార్థాలు (Organic matter) కలపాలి. అవి విడుదల చేసే ఆమ్లాలు క్షార స్వభావాన్ని తటస్థీకరిస్తాయి.
• తటస్థ నేలలోనూ సమస్య: నేల తటస్థంగా ఉన్నా మొక్కలు బలహీనంగా ఉంటే, కారణం నేలలో పోషకాల లోపం (Nutrient deficiency) కావచ్చు.
• కర్మాగారాల వ్యర్థాలు (Factory waste): పారిశ్రామిక ప్రాంతంలోని చెరువులో చేపలు తగ్గడానికి కారణం ఆమ్ల వ్యర్థాలు కావచ్చు. వాటిని చెరువులోకి విడుదల చేసే ముందు క్షార పదార్థాలతో తటస్థీకరించాలి.
• అజీర్ణం (Indigestion): జీర్ణాశయంలో ఆమ్లం ఎక్కువైతే యాంటాసిడ్ (మెగ్నీషియం హైడ్రాక్సైడ్) తీసుకుంటారు.
• మరింత సమాచారం:
  1. గుడ్డు పెంకు (Eggshell) లేదా పాలరాయి (Marble) ముక్కలపై వెనిగర్ పడితే బుడగలు వస్తాయి
  2. సబ్బు ద్రావణం పోస్తే రావు. (ఇవి కాల్షియం కార్బొనేట్ కలవి – ఆమ్లంతో చర్య జరిపి కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ వాయువు విడుదల చేస్తాయి
  3. క్షారంతో చర్య జరపవు.)