నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog) · Practice MCQs

Correct: A — కె.సి. నియోగి

1946లో కె.సి. నియోగి అధ్యక్షతన ఏర్పడిన సలహా ప్రణాళికా బోర్డు (Advisory Planning Board) సిఫారసుతో ప్రణాళికా సంఘం ఏర్పడింది. ఈ బోర్డు సిఫారసు ప్రణాళికా సంఘం పుట్టుకకు దారితీసింది.

Correct: B — పి.సి. మహలనోబిస్ నమూనా – పరిశ్రమలకు ప్రాధాన్యం

రెండో ప్రణాళిక పి.సి. మహలనోబిస్ నమూనా, పరిశ్రమలకు ప్రాధాన్యం. మొదటి ప్రణాళిక హారోడ్–డోమర్ నమూనా, వ్యవసాయానికి ప్రాధాన్యం. ఈ రెండు నమూనాలను పరీక్షల్లో కలిపి అడుగుతారు, కాబట్టి జతలుగా గుర్తుంచుకోండి.

Correct: C — 12వ పంచవర్ష ప్రణాళిక (2012–17)

చివరి ప్రణాళిక 12వ పంచవర్ష ప్రణాళిక (2012–17). ప్రణాళికా సంఘం రద్దు, నీతి ఆయోగ్ ఏర్పాటు తర్వాత పంచవర్ష ప్రణాళికలు కొనసాగలేదు. ప్రణాళికా సంఘం 2014లో ప్రకటనతో, 2015లో నీతి ఆయోగ్‌తో భర్తీ అయింది; ఈ విషయం పరీక్షల్లో తరచూ వస్తుంది.

Correct: D — రాష్ట్రాల పాలక మండలి ద్వారా ఎక్కువ భాగస్వామ్యం

ప్రణాళికా సంఘం విమర్శలు: పై నుండి కిందికి ప్రణాళిక, అన్ని రాష్ట్రాలకూ ఒకే నమూనా, నిధుల కేటాయింపులో ఎక్కువ నియంత్రణ. పాలక మండలి ద్వారా రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యం నీతి ఆయోగ్ లక్షణం.

Correct: A — 15 ఏళ్ల దార్శనికత, 7 ఏళ్ల వ్యూహం, 3 ఏళ్ల కార్యాచరణ ప్రణాళిక

నీతి ఆయోగ్ పంచవర్ష ప్రణాళికల స్థానంలో 15 ఏళ్ల దార్శనికత (Vision), 7 ఏళ్ల వ్యూహం (Strategy), 3 ఏళ్ల కార్యాచరణ ప్రణాళిక (Action Agenda) విధానం తెచ్చింది. ఇప్పుడు 'వికసిత్ భారత్ @2047' పై పని చేస్తోంది.

Correct: B — నీతి ఆయోగ్‌కు రాష్ట్రాలకు నిధులు కేటాయించే అధికారం లేదు

నీతి ఆయోగ్‌కు రాష్ట్రాలకు నిధులు కేటాయించే అధికారం లేదు; ఆ అధికారం ఇప్పుడు ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ వద్ద ఉంది. రెండూ మంత్రివర్గ తీర్మానం ద్వారా ఏర్పడిన రాజ్యాంగేతర, చట్టేతర సంస్థలే.

Correct: C — రాష్ట్రాలకు సూచీలు, ర్యాంకులు ఇచ్చి అభివృద్ధిలో పోటీ పడేలా ప్రోత్సహించడం

పోటీ సమాఖ్య విధానం అంటే రాష్ట్రాలకు సూచీలు (Indices), ర్యాంకులు ఇచ్చి అభివృద్ధిలో పోటీ పడేలా ప్రోత్సహించడం. SDG ఇండెక్స్ దీనికి ఉదాహరణ. ఇది సహకార సమాఖ్య విధానానికి పూరకంగా పనిచేస్తుంది.

Correct: D — గ్రామ స్థాయిలో ప్రణాళికలు వేసి వాటిని పై స్థాయిలకు కలపడం

కింది నుండి పైకి విధానం అంటే గ్రామ స్థాయిలో ప్రణాళికలు వేసి వాటిని పై స్థాయిలకు కలపడం. ప్రణాళికా సంఘం పై నుండి కిందికి (Top-down) విధానం అనుసరించింది.

Correct: A — కేబినెట్ మంత్రి హోదా

ఉపాధ్యక్షుడికి కేబినెట్ మంత్రి హోదా ఉంటుంది; పూర్తికాల సభ్యులకు సహాయ మంత్రి (Minister of State) హోదా ఉంటుంది. CEO కి భారత ప్రభుత్వ కార్యదర్శి హోదా. ఇదే హోదా ప్రణాళికా సంఘం ఉపాధ్యక్షుడికి కూడా ఉండేది.

Correct: B — 4 మంది కేంద్ర మంత్రులు

పదవిరీత్యా సభ్యులు ప్రధానమంత్రి నామినేట్ చేసే గరిష్ఠంగా 4 మంది కేంద్ర మంత్రులు. పార్ట్-టైమ్ సభ్యులు గరిష్ఠంగా 2 మంది. వారిని ప్రధానమంత్రి నామినేట్ చేస్తారు; పార్ట్-టైమ్ సభ్యులతో కలపకూడదు.