నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog) · Practice MCQs

Correct: C — DMEO (అభివృద్ధి పర్యవేక్షణ & మూల్యాంకన కార్యాలయం)

DMEO, AIM, NILERD నీతి ఆయోగ్ అనుబంధ సంస్థలు. UPSC, CVC, NHRC ఇతర స్వతంత్ర సంస్థలు. DMEO అంటే Development Monitoring and Evaluation Office; ఇది కార్యక్రమాల పర్యవేక్షణ, మూల్యాంకనం చూస్తుంది, ఇతర ఎంపికలు నీతి ఆయోగ్‌కు సంబంధం లేనివి.

Correct: D — జాతీయ అభివృద్ధి మండలి (NDC)

పాలక మండలి ప్రణాళికా సంఘం కాలంలోని జాతీయ అభివృద్ధి మండలి (NDC) పాత్రను పోలి ఉంటుంది; జాతీయ ప్రాధాన్యతలపై కేంద్రం–రాష్ట్రాలు చర్చించే వేదిక. ఈ రెండు వేదికలూ కేంద్రం, రాష్ట్రాల మధ్య సంప్రదింపులకు ఉపయోగపడతాయి.

Correct: A — టీమ్ ఇండియా హబ్, జ్ఞానం & ఆవిష్కరణ హబ్

నీతి ఆయోగ్ రెండు హబ్‌లు: టీమ్ ఇండియా హబ్ (కేంద్రం–రాష్ట్రాల సమన్వయం), జ్ఞానం & ఆవిష్కరణ హబ్ (థింక్ ట్యాంక్ పాత్ర). ఈ హబ్‌లు సంస్థ రెండు ప్రధాన పాత్రలను సూచిస్తాయి: సమన్వయం, ఆలోచనల కేంద్రం.

Correct: B — నిర్ణీత కాలానికి మాత్రమే ఉంటాయి; ప్రధానమంత్రి లేదా నామినీ అధ్యక్షత వహిస్తారు

ప్రాంతీయ మండళ్లు నిర్ణీత కాలానికి మాత్రమే ఉంటాయి; ఆ ప్రాంత రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులు, UT ల లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్లు సభ్యులు; ప్రధానమంత్రి లేదా ఆయన నామినీ అధ్యక్షత వహిస్తారు.

Correct: C — కట్టుబడి ఉండవు

నీతి ఆయోగ్ ప్రభుత్వానికి 'విధాన సలహా సంస్థ' గా పని చేస్తుంది; దీని సలహాలు ప్రభుత్వానికి కట్టుబడి ఉండవు. కాబట్టి దీన్ని థింక్ ట్యాంక్ అంటారు, నిర్ణయాధికార సంస్థ అనరు; ఈ లక్షణం ప్రణాళికా సంఘంతో పోలిస్తే ప్రధాన తేడా.

Correct: D — ప్రణాళికా సంఘం – పై నుండి కిందికి; నీతి ఆయోగ్ – కింది నుండి పైకి

ప్రణాళికా సంఘం పై నుండి కిందికి, నీతి ఆయోగ్ కింది నుండి పైకి విధానం అనుసరిస్తాయి. ప్రణాళికా సంఘానికి నిధుల అధికారం ఉండేది, నీతి ఆయోగ్‌కు లేదు; రెండూ రాజ్యాంగేతర, చట్టేతర సంస్థలు.

Correct: A — 500

ఆకాంక్షాత్మక బ్లాకుల కార్యక్రమం (Aspirational Blocks Programme) 2023లో 500 బ్లాకులతో ప్రారంభమైంది. ఆకాంక్షాత్మక జిల్లాల కార్యక్రమం (2018)లో 112 జిల్లాలు ఉన్నాయి.

Correct: B — రక్షణ రంగం

ఆకాంక్షాత్మక జిల్లాల ప్రమాణాలు: ఆరోగ్యం & పోషకాహారం, విద్య, వ్యవసాయం & నీటి వనరులు, ఆర్థిక చేరిక & నైపుణ్యాభివృద్ధి, మౌలిక సదుపాయాలు. రక్షణ రంగం ప్రమాణం కాదు.

Correct: C — రాష్ట్రాల ఆరోగ్య సూచీ (State Health Index)

రాష్ట్రాల ఆరోగ్య సూచీ నీతి ఆయోగ్ సూచీల్లో ఒకటి. ఇతరాలు: SDG ఇండియా ఇండెక్స్, సమగ్ర నీటి నిర్వహణ సూచీ, భారత ఆవిష్కరణ సూచీ, ఎగుమతుల సన్నద్ధత సూచీ, MPI. ఈ సూచీలు రాష్ట్రాల మధ్య పోటీ పెంచడానికి ఉద్దేశించినవి.

Correct: D — 2025

నోట్స్ ప్రకారం ఆర్థిక ఆరోగ్య సూచీ (Fiscal Health Index) 2025లో మొదటిసారి విడుదలైంది. ఇది రాష్ట్రాల ఆర్థిక పరిస్థితిని ర్యాంకుల రూపంలో చూపే కొత్త సూచీ, పరీక్షల్లో ఇటీవలి అంశంగా అడుగుతారు.