లోక్‌పాల్ & లోకాయుక్త (Lokpal & Lokayukta) · Practice MCQs

Correct: A — మొరార్జీ దేశాయ్

మొదటి ARC కి అధ్యక్షుడు మొరార్జీ దేశాయ్ (తర్వాత కె. హనుమంతయ్య). ఈ ARC లోక్‌పాల్, లోకాయుక్త సిఫారసు చేసింది. తర్వాత ఆయన స్థానంలో కె. హనుమంతయ్య అధ్యక్షుడయ్యారు; ఈ ARC 1966లో ఏర్పడింది.

Correct: B — కేంద్ర, రాష్ట్ర మంత్రులు, కార్యదర్శులపై ఫిర్యాదులు

ARC సిఫారసు ప్రకారం మంత్రులు, కార్యదర్శులపై ఫిర్యాదులకు లోక్‌పాల్, ఇతర ఉన్నతాధికారులపై ఫిర్యాదులకు లోకాయుక్తలు ఉండాలి. న్యాయవ్యవస్థను పరిధికి బయట ఉంచాలన్నారు.

Correct: C — రాజకీయ నియంత్రణ

ఆదర్శ అంబుడ్స్‌మన్ లక్షణాలు: స్వతంత్రత, నిష్పాక్షికత, రహస్య విచారణ, ఫిర్యాదు చేయడంలో సులభత, త్వరిత పరిష్కారం. రాజకీయ నియంత్రణ ఈ లక్షణాలకు విరుద్ధం. ఈ లక్షణాల వల్లే ప్రజలకు న్యాయం జరుగుతుంది.

Correct: D — 1 జనవరి 2014

రాష్ట్రపతి ఆమోదం 1 జనవరి 2014న లభించింది; చట్టం అమలులోకి వచ్చింది 16 జనవరి 2014. పార్లమెంటు డిసెంబర్ 2013లో ఆమోదించింది; మొదటి లోక్‌పాల్ నియామకం మార్చి 2019లో.

Correct: A — గుర్తింపు పొందిన ప్రతిపక్ష నాయకుడు లేకపోతే అతిపెద్ద ప్రతిపక్ష పార్టీ నాయకుడు ఎంపిక కమిటీలో సభ్యుడు

2016 సవరణ ప్రకారం లోక్‌సభలో గుర్తింపు పొందిన ప్రతిపక్ష నాయకుడు లేకపోతే అతిపెద్ద ప్రతిపక్ష పార్టీ నాయకుడు ఎంపిక కమిటీలో సభ్యుడు. అలాగే ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల ఆస్తుల ప్రకటన నిబంధనల్లో మార్పులు జరిగాయి.

Correct: B — 2019

చట్టం 2014లో వచ్చినా మొదటి లోక్‌పాల్ నియామకం మార్చి 2019లో – సుప్రీంకోర్టు ఒత్తిడి తర్వాత – జరిగింది. అంటే నియామకానికి 5 ఏళ్లు పట్టింది. ఈ ఆలస్యం ఎంపిక కమిటీ కూర్పు సమస్యల వల్ల.

Correct: C — కనీసం 25 ఏళ్లు

ప్రముఖ వ్యక్తి అర్హతతో లోక్‌పాల్ చైర్‌పర్సన్ కావాలంటే అవినీతి నిరోధం, ప్రజా పరిపాలన, నిఘా, ఆర్థిక రంగాల్లో కనీసం 25 ఏళ్ల ప్రత్యేక జ్ఞానం ఉండాలి. లేదా మాజీ CJI/మాజీ సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి అయి ఉండాలి.

Correct: D — MP లేదా MLA

MPలు, MLAలు, నైతిక దోషంతో కూడిన నేరంలో శిక్ష పడినవారు, 45 ఏళ్ల లోపు వారు, రాజకీయ పార్టీతో సంబంధం ఉన్నవారు లోక్‌పాల్ సభ్యులుగా అనర్హులు. ఈ అనర్హతలు లోక్‌పాల్ స్వతంత్రత, రాజకీయ తటస్థతను కాపాడతాయి.

Correct: A — 7 మంది

శోధన కమిటీ (Search Committee) కనీసం 7 మంది సభ్యులతో ఎంపిక కమిటీకి పేర్ల ప్యానెల్ సిద్ధం చేస్తుంది. శోధన కమిటీ ఎంపిక కమిటీకి సిఫారసు చేసే పేర్ల ప్యానెల్‌ను తయారు చేస్తుంది కానీ నియామకం చేయదు; నియామకం రాష్ట్రపతి చేస్తారు.

Correct: B — 100 మంది MPలు సంతకం చేసిన పిటిషన్‌పై రాష్ట్రపతి సుప్రీంకోర్టుకు పంపుతారు; విచారణ తర్వాత తొలగిస్తారు

కనీసం 100 మంది MPలు సంతకం చేసిన పిటిషన్‌పై రాష్ట్రపతి విషయాన్ని సుప్రీంకోర్టుకు పంపుతారు; సుప్రీంకోర్టు విచారణ తర్వాత రాష్ట్రపతి తొలగిస్తారు. ఇది లోక్‌పాల్ స్వతంత్రతను కాపాడుతుంది.