లోక్‌పాల్ & లోకాయుక్త (Lokpal & Lokayukta) · Practice MCQs

Correct: C — 5 సంవత్సరాలు లేదా 70 ఏళ్లు – ఏది ముందైతే అది

లోక్‌పాల్ చైర్‌పర్సన్, సభ్యుల పదవీకాలం 5 సంవత్సరాలు లేదా 70 ఏళ్ల వయస్సు, ఏది ముందైతే అది. CVC కి 4 సంవత్సరాలు లేదా 65 ఏళ్లు. ఈ రెండు సంస్థల పదవీకాల పరిమితులను పోల్చి గుర్తుంచుకోవాలి; వయో పరిమితి లోక్‌పాల్‌కు ఎక్కువ.

Correct: D — ప్రధానమంత్రి

లోక్‌పాల్ ఎంపిక కమిటీకి ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షుడు; సభ్యులు లోక్‌సభ స్పీకర్, లోక్‌సభ ప్రతిపక్ష నాయకుడు, CJI లేదా ఆయన నామినీ న్యాయమూర్తి, ఒక ప్రముఖ న్యాయ నిపుణుడు.

Correct: A — భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI)

లోక్‌పాల్ చైర్‌పర్సన్ జీతం CJI కి సమానం; సభ్యుల జీతం సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులకు సమానం. CVC చైర్మన్ జీతం UPSC చైర్మన్‌కు సమానం. ఈ సమానత్వం లోక్‌పాల్ ఉన్నత హోదాను సూచిస్తుంది.

Correct: B — ప్రధానమంత్రి (మినహాయింపులతో), కేంద్ర మంత్రులు, MPలు

లోక్‌పాల్ పరిధిలో ప్రధానమంత్రి (కొన్ని మినహాయింపులతో), కేంద్ర మంత్రులు, MPలు, గ్రూప్ A–D అధికారులు ఉంటారు. న్యాయమూర్తులు పరిధిలో లేరు; ముఖ్యమంత్రులు లోకాయుక్త పరిధిలోకి వస్తారు.

Correct: C — 60 రోజుల్లో

లోక్‌పాల్ ప్రాథమిక విచారణ 60 రోజుల్లో పూర్తి కావాలి; దర్యాప్తు 6 నెలల్లో (మరో 6 నెలలు పొడిగించవచ్చు). ప్రత్యేక కోర్టు విచారణ 1 సంవత్సరంలో (గరిష్ఠం 2 ఏళ్లు).

Correct: D — జస్టిస్ పినాకి చంద్ర ఘోష్

తొలి లోక్‌పాల్ చైర్‌పర్సన్ జస్టిస్ పినాకి చంద్ర ఘోష్ (సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి). ఆయన మార్చి 2019లో నియమితులయ్యారు; అంతకుముందు NHRC సభ్యుడిగా కూడా పనిచేశారు. సంతోష్ హెగ్డే కర్ణాటక లోకాయుక్త.

Correct: A — 'మా గృధః కస్యస్విద్ధనమ్'

లోక్‌పాల్ నినాదం 'మా గృధః కస్యస్విద్ధనమ్' (ఇతరుల సంపదను ఆశించకు), ఈశోపనిషత్తు నుండి తీసుకున్నారు. 2020లో లోక్‌పాల్ లోగో ఎంపిక చేశారు. ఇతరుల సొమ్ము ఆశించకూడదనే నైతిక సందేశం దీనిలో ఉంది.

Correct: B — మహారాష్ట్ర

మహారాష్ట్ర 1971లో లోకాయుక్త చట్టం చేసి లోకాయుక్తను ఏర్పాటు చేసిన మొదటి రాష్ట్రం. ఒడిశా 1970లోనే చట్టం ఆమోదించినా అది 1983లో అమలులోకి వచ్చింది. ఈ విషయం పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు.

Correct: C — 1983

ఆంధ్రప్రదేశ్ లోకాయుక్త చట్టం 1983 ద్వారా లోకాయుక్త ఏర్పడింది. రాష్ట్ర విభజన తర్వాత తెలంగాణకు కూడా వేరుగా లోకాయుక్త ఉంది. అలాగే మహారాష్ట్ర చట్టం 1971 నాటిది, లోక్‌పాల్ చట్టం 2013 నాటిది; వీటిని కలపకూడదు.

Correct: D — చట్టబద్ధ సంస్థ (Statutory Body) – రాజ్యాంగ సంస్థ కాదు

లోక్‌పాల్ 2013 లోక్‌పాల్ & లోకాయుక్తల చట్టం ద్వారా ఏర్పడిన చట్టబద్ధ సంస్థ; అది రాజ్యాంగ సంస్థ కాదు. పార్లమెంటు చట్టం వల్ల ఏర్పడినందున దీనికి చట్టబద్ధ హోదా ఉంది, కానీ రాజ్యాంగంలో దాని ప్రస్తావన లేదు.