CBI ఏర్పాటు – DSPE చట్టం 1946 నుండి 1963 వరకు (Establishment of CBI)

Correct: A — ఢిల్లీ ప్రత్యేక పోలీసు సంస్థ చట్టం, 1946 (DSPE Act)

CBI దర్యాప్తు అధికారాలు ఇప్పటికీ ఢిల్లీ ప్రత్యేక పోలీసు సంస్థ చట్టం 1946 నుండే వస్తాయి. CBI ఏర్పాటు మాత్రం 1963 హోంమంత్రిత్వ శాఖ తీర్మానం ద్వారా జరిగింది, కాబట్టి అది చట్టబద్ధ సంస్థ కాదు.

Correct: B — డి.పి. కోహ్లీ

CBI మొదటి డైరెక్టర్ డి.పి. కోహ్లీ (D.P. Kohli). కె. సంతానం కమిటీ అధ్యక్షుడు; వినీత్ నారాయణ్, సుబ్రమణియన్ స్వామి సుప్రీంకోర్టు కేసులతో సంబంధం ఉన్నవారు.

Correct: C — పరిశ్రమ, నిష్పాక్షికత, నిజాయితీ (Industry, Impartiality, Integrity)

CBI నినాదం పరిశ్రమ, నిష్పాక్షికత, నిజాయితీ (Industry, Impartiality, Integrity). 'సత్యమేవ జయతే' భారత జాతీయ నినాదం. ఈ నినాదం CBI దర్యాప్తు విలువలను సూచిస్తుంది.

Correct: D — CBI

భారతదేశంలో ఇంటర్‌పోల్ నేషనల్ సెంట్రల్ బ్యూరోగా CBI పని చేస్తుంది. CBI ప్రధాన కార్యాలయం న్యూఢిల్లీలో ఉంది. ఇంటర్‌పోల్ అంటే అంతర్జాతీయ నేర పోలీసు సంస్థ; దాని ద్వారా విదేశాల్లో ఉన్న నేరస్థుల సమాచారం, అప్పగింత (extradition) వంటి అంశాల్లో భారత్ సమన్వయం చేస్తుంది. CVC, NIA, ED ఈ బాధ్యత నిర్వహించవు.

Correct: C — యుద్ధ & సరఫరా శాఖ (War and Supply Department)

SPE 1941లో రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో యుద్ధ & సరఫరా శాఖలో లంచం, అవినీతి కేసుల దర్యాప్తు కోసం ఏర్పాటైంది. 1946లో DSPE చట్టం దీనికి చట్టబద్ధత ఇచ్చింది. ఇది CBI కి మూల సంస్థ.

Correct: D — సిబ్బంది & శిక్షణ విభాగం (DoPT)

CBI ప్రస్తుతం సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు & పెన్షన్ల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని సిబ్బంది & శిక్షణ విభాగం (DoPT) పరిధిలో ఉంది. 1963లో అది హోంమంత్రిత్వ శాఖ తీర్మానం ద్వారా ఏర్పడింది.

Correct: A — 2013 బొగ్గు కుంభకోణం కేసు

2013 బొగ్గు కుంభకోణం కేసు విచారణలో CBI స్వతంత్రత లేకపోవడంపై సుప్రీంకోర్టు 'పంజరంలో చిలుక' అని వ్యాఖ్యానించింది. ఇది CBI పై ప్రభుత్వ ప్రభావానికి ప్రసిద్ధ విమర్శ.

Correct: B — చట్టబద్ధ సంస్థ కాదు – తీర్మానం ద్వారా ఏర్పడింది

CBI చట్టబద్ధ సంస్థ కాదు; కేంద్ర హోంమంత్రిత్వ శాఖ 1963 తీర్మానం ద్వారా ఏర్పడింది. దర్యాప్తు అధికారాలు DSPE చట్టం 1946 నుండి వస్తాయి. ఈ తేడా పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు: CVC చట్టబద్ధ సంస్థ, CBI కాదు; రెండూ రాజ్యాంగ సంస్థలు కావు.

Correct: C — 1 మరియు 2 మాత్రమే

CBI తీర్మానం ద్వారా ఏర్పడింది, అధికారాలు DSPE చట్టం నుండి వస్తాయి కాబట్టి 1, 2 సరైనవి. CBI చట్టబద్ధ సంస్థ (Statutory Body) కాదు, కాబట్టి 3 తప్పు. ఈ తేడా పరీక్షల్లో ముఖ్యం.

Correct: D — ప్రధాన కార్యాలయం ముంబైలో ఉంది

CBI ప్రధాన కార్యాలయం న్యూఢిల్లీలో ఉంది, ముంబైలో కాదు; కాబట్టి మొదటి వాక్యం తప్పు. మిగతావి నోట్స్‌కు అనుగుణంగా సరైనవి. కాబట్టి ప్రధాన కార్యాలయం విషయంలో గందరగోళం పడకూడదు; ఇది DoPT పరిధిలోని సంస్థ.