న్యాయ సమీక్ష & ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (Judicial Review & PIL) · Practice MCQs

Correct: A — 9 మంది; వై.కె. సబర్వాల్

కొయెల్హో కేసును 9 మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం (CJ వై.కె. సబర్వాల్) విచారించింది; 24 ఏప్రిల్ 1973 తర్వాత 9వ షెడ్యూల్‌లో చేర్చిన చట్టాలు మౌలిక స్వరూపంలో భాగమైన హక్కులను ఉల్లంఘిస్తే కోర్టు రద్దు చేయవచ్చని చెప్పింది.

Correct: B — బొంబాయి రాష్ట్రం vs ఎఫ్.ఎన్. బల్సారా (1951)

సారాంశ సిద్ధాంతం ప్రకారం చట్టం నిజమైన స్వభావం ఏ జాబితాకు చెందుతుందో చూసి నిర్ణయిస్తారు; వేరే జాబితాను కొంచెం తాకినా చెల్లుతుంది. కేసు: బల్సారా (1951). గ్రహణ సిద్ధాంతం – భికాజీ; పరిత్యాగం – బషేషర్ నాథ్; మారువేష శాసనం – గజపతి.

Correct: C — కె.సి. గజపతి నారాయణ్ దేవ్ vs ఒరిస్సా (1953)

మారువేష శాసనం ("నేరుగా చేయలేనిది పరోక్షంగా చేయరాదు") కు సంబంధించిన కేసు కె.సి. గజపతి నారాయణ్ దేవ్ vs ఒరిస్సా రాష్ట్రం (1953). భవిష్యత్ రద్దు – గోలక్‌నాథ్ (1967).

Correct: D — పరిత్యాగ సిద్ధాంతం వర్తించదు (Waiver); బషేషర్ నాథ్ కేసు (1959)

భారతదేశంలో పరిత్యాగ సిద్ధాంతం (Doctrine of Waiver) వర్తించదు – పౌరుడు తన ప్రాథమిక హక్కును స్వచ్ఛందంగా వదులుకోలేడు (బషేషర్ నాథ్ కేసు, 1959).

Correct: A — జస్టిస్ పి.ఎన్. భగవతి, జస్టిస్ వి.ఆర్. కృష్ణ అయ్యర్

భారతదేశంలో PIL కు ఆద్యులు జస్టిస్ పి.ఎన్. భగవతి, జస్టిస్ వి.ఆర్. కృష్ణ అయ్యర్. ఎస్.పి. గుప్తా కేసు (1981) లో భగవతి ప్రజా హితం కోరే వ్యక్తులకు పిటిషన్ వేసే హక్కును స్పష్టంగా గుర్తించారు.

Correct: B — కపిలా హింగోరానీ

హుస్సేనారా ఖాతూన్ కేసులో పిటిషన్ వేసిన న్యాయవాది కపిలా హింగోరానీని "PIL మాత" అంటారు. ఉపేంద్ర బక్సీ "సామాజిక చర్య వ్యాజ్యం" పదాన్ని వాడిన న్యాయ నిపుణుడు; ఫాతిమా బీవీ సుప్రీంకోర్టు తొలి మహిళా న్యాయమూర్తి.

Correct: C — ఉత్తరాల ద్వారా న్యాయం (Epistolary Jurisdiction)

ఉత్తరాల ద్వారా న్యాయం (Epistolary Jurisdiction) అంటే సాధారణ ఉత్తరాన్ని కూడా రిట్ పిటిషన్‌గా స్వీకరించడం; ఉదా: సునీల్ బత్రా కేసులో ఖైదీ రాసిన ఉత్తరాన్ని కోర్టు పిటిషన్‌గా తీసుకుంది.

Correct: D — ఎం.సి. మెహతా – తాజ్ ట్రెపీజియం కేసు (1996)

ఎం.సి. మెహతా వేసిన పర్యావరణ PIL లలో తాజ్ ట్రెపీజియం కేసు (1996) తాజ్ మహల్‌ను కాలుష్యం నుండి కాపాడటానికి పరిశ్రమలపై ఆంక్షలకు సంబంధించింది. గంగా కాలుష్య కేసులో చర్మశుద్ధి పరిశ్రమల మూసివేత జరిగింది.

Correct: A — ప్రకాశ్ సింగ్ కేసు (2006)

ప్రకాశ్ సింగ్ కేసు (2006) లో పోలీసు సంస్కరణలపై 7 ఆదేశాలు వచ్చాయి. వినీత్ నారాయణ్ కేసు (1997) CBI స్వతంత్రత, CVC చట్టబద్ధతకు మార్గదర్శకాలు ఇచ్చింది; లక్ష్మీకాంత్ పాండే కేసు విదేశీయుల దత్తతకు సంబంధించినది.

Correct: B — అధికారాల విభజన (Separation of Powers)

కోర్టు విధాన నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, పరిపాలనను నడపడం న్యాయ అతిక్రమణ (Judicial Overreach); ఇది అధికారాల విభజన సూత్రానికి విరుద్ధమని విమర్శ. ఫుట్‌బాల్ రిఫరీయే గోల్ కొట్టడం లాంటిది.