న్యాయ సమీక్ష & ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (Judicial Review & PIL) · Practice MCQs
Free practice MCQs with answers and explanations for న్యాయ సమీక్ష & ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (Judicial Review & PIL) (న్యాయవ్యవస్థ (Judiciary)). Tap an option to check instantly · page 2 of 6.
Q11Easy
చట్టంలో కొంత భాగం మాత్రమే ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధమైతే ఆ భాగాన్ని మాత్రమే రద్దు చేసే సిద్ధాంతం ఏది?
A. విభజన సిద్ధాంతం (Doctrine of Severability)
B. గ్రహణ సిద్ధాంతం (Doctrine of Eclipse)
C. పరిత్యాగ సిద్ధాంతం (Doctrine of Waiver)
D. సారాంశ సిద్ధాంతం (Pith and Substance)
Answer & explanation
Correct: A — విభజన సిద్ధాంతం (Doctrine of Severability)
విభజన సిద్ధాంతం (Severability) ప్రకారం చట్టంలో విరుద్ధమైన భాగాన్ని మాత్రమే రద్దు చేస్తారు, మిగతా చట్టం కొనసాగుతుంది; దీనికి ఆధారం ఆర్టికల్ 13 లోని "ఆ మేరకు (to the extent of)" అనే పదాలు. బుట్టలో కుళ్లిన మామిడి పండును మాత్రమే తీసేయడం లాంటిది.
రాజ్యాంగం ముందు చేసిన చట్టం ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధమైనా పూర్తిగా చనిపోదు, నిద్రాణంగా ఉంటుందనే సిద్ధాంతం ఏది?
A. విభజన సిద్ధాంతం
B. గ్రహణ సిద్ధాంతం (Doctrine of Eclipse)
C. మారువేష శాసనం
D. భవిష్యత్ రద్దు సిద్ధాంతం
Answer & explanation
Correct: B — గ్రహణ సిద్ధాంతం (Doctrine of Eclipse)
గ్రహణ సిద్ధాంతం ప్రకారం రాజ్యాంగం ముందు చేసిన చట్టం ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధమైతే "గ్రహణం" పట్టినట్లు నిద్రాణంగా ఉంటుంది; రాజ్యాంగ సవరణతో అడ్డు తొలగితే మళ్లీ అమలులోకి వస్తుంది. కేసు: భికాజీ నారాయణ్ ధాక్రాస్ vs మధ్యప్రదేశ్ (1955).
"నేరుగా చేయలేనిది పరోక్షంగా కూడా చేయరాదు" అనే న్యాయ సూత్రం ఏది?
A. సారాంశ సిద్ధాంతం
B. సామరస్య వ్యాఖ్యానం
C. మారువేష శాసనం (Colourable Legislation)
D. ప్రాదేశిక సంబంధం
Answer & explanation
Correct: C — మారువేష శాసనం (Colourable Legislation)
తనకు అధికారం లేని విషయంపై వేరే పేరుతో చట్టం చేస్తే దాన్ని మారువేష శాసనం (Colourable Legislation) అని పిలిచి రద్దు చేస్తారు. కేసు: కె.సి. గజపతి నారాయణ్ దేవ్ vs ఒరిస్సా రాష్ట్రం (1953).
Correct: A — హుస్సేనారా ఖాతూన్ vs బిహార్ ప్రభుత్వం (1979)
హుస్సేనారా ఖాతూన్ కేసు (1979) లో విచారణ లేకుండా ఏళ్ల తరబడి జైళ్లలో ఉన్న అండర్ ట్రయల్ ఖైదీల సమస్యపై త్వరిత విచారణ హక్కు ఆర్టికల్ 21 లో భాగమని కోర్టు చెప్పింది; వేలాది మంది విడుదలయ్యారు.
PIL ను ఏ రెండు కోర్టుల్లో వేయవచ్చు (ఏ ఆర్టికల్స్ కింద)?
A. జిల్లా కోర్టు, సెషన్స్ కోర్టు
B. సుప్రీంకోర్టు (ఆర్టికల్ 32), హైకోర్టు (ఆర్టికల్ 226)
C. సుప్రీంకోర్టు (ఆర్టికల్ 131), హైకోర్టు (ఆర్టికల్ 214)
D. అన్ని కింది కోర్టులు
Answer & explanation
Correct: B — సుప్రీంకోర్టు (ఆర్టికల్ 32), హైకోర్టు (ఆర్టికల్ 226)
PIL ను సుప్రీంకోర్టులో ఆర్టికల్ 32 కింద, హైకోర్టులో ఆర్టికల్ 226 కింద వేయవచ్చు; కింది కోర్టుల్లో PIL ఉండదు. PIL కు ఏ చట్టంలోనూ నిర్వచనం లేదు – ఇది న్యాయమూర్తుల ద్వారా రూపొందిన విధానం.
పని ప్రదేశాల్లో మహిళలపై లైంగిక వేధింపుల నివారణ చట్టం (POSH) 2013 కు ఆధారమైన తీర్పు ఏది?
A. ఎం.సి. మెహతా (1986)
B. ఓల్గా టెల్లిస్ (1985)
C. ప్రకాశ్ సింగ్ (2006)
D. విశాఖ vs రాజస్థాన్ (1997)
Answer & explanation
Correct: D — విశాఖ vs రాజస్థాన్ (1997)
విశాఖ మార్గదర్శకాలు (1997) పని ప్రదేశాల్లో మహిళలపై లైంగిక వేధింపుల నివారణకు ఇచ్చిన తీర్పు; వీటి ఆధారంగా POSH చట్టం 2013 వచ్చింది. చట్టం లేనప్పుడు అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలు (CEDAW) ఆధారంగా మార్గదర్శకాలు ఇచ్చారు.
"జ్యుడీషియల్ యాక్టివిజం (న్యాయ క్రియాశీలత)" అనే పదాన్ని 1947లో మొదట వాడినవారు ఎవరు?
A. ఆర్థర్ ష్లెసింజర్ జూనియర్
B. ఉపేంద్ర బక్సీ
C. జాన్ మార్షల్
D. పి.ఎన్. భగవతి
Answer & explanation
Correct: A — ఆర్థర్ ష్లెసింజర్ జూనియర్
"Judicial Activism" అనే పదాన్ని 1947లో అమెరికా చరిత్రకారుడు ఆర్థర్ ష్లెసింజర్ జూనియర్ మొదట వాడారు. భారతదేశంలో PIL దీనికి ప్రధాన సాధనం. "సామాజిక చర్య వ్యాజ్యం" పదాన్ని ఉపేంద్ర బక్సీ వాడారు.
PIL కు సంబంధించిన మార్గదర్శకాలను 2010లో ఇచ్చిన కేసు ఏది?
A. విశాఖ కేసు
B. ఉత్తరాంచల్ రాష్ట్రం vs బల్వంత్ సింగ్ చౌఫల్
C. హుస్సేనారా ఖాతూన్ కేసు
D. ప్రకాశ్ సింగ్ కేసు
Answer & explanation
Correct: B — ఉత్తరాంచల్ రాష్ట్రం vs బల్వంత్ సింగ్ చౌఫల్
బల్వంత్ సింగ్ చౌఫల్ కేసు (2010) లో కోర్టు నిజమైన PIL లను ప్రోత్సహించాలని, పనికిమాలిన వాటిని తిరస్కరించాలని, పిటిషనర్ నేపథ్యం, ఉద్దేశం పరిశీలించాలని, ప్రతి హైకోర్టు PIL నియమాలు రూపొందించుకోవాలని మార్గదర్శకాలు ఇచ్చింది.