న్యాయ సమీక్ష & ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (Judicial Review & PIL) · Practice MCQs

Correct: C — అమెరికా – మార్బరీ vs మాడిసన్ (1803)

న్యాయ సమీక్ష మూలం అమెరికా; మార్బరీ vs మాడిసన్ (1803) కేసులో ప్రధాన న్యాయమూర్తి జాన్ మార్షల్ ఈ అధికారాన్ని స్థిరపరిచారు. అమెరికా రాజ్యాంగంలో కూడా "న్యాయ సమీక్ష" అనే పదం లేదు – కోర్టు తీర్పు ద్వారానే ఈ అధికారం వచ్చింది.

Correct: D — జాన్ మార్షల్

మార్బరీ vs మాడిసన్ తీర్పును అమెరికా ప్రధాన న్యాయమూర్తి జాన్ మార్షల్ ఇచ్చారు. కోకా సుబ్బారావు గోలక్‌నాథ్ కేసు సమయంలో భారత CJI; ఎస్.ఎం. సిక్రీ కేశవానంద కేసు సమయంలో CJI; ఆర్థర్ ష్లెసింజర్ "జ్యుడీషియల్ యాక్టివిజం" పదాన్ని వాడిన చరిత్రకారుడు.

Correct: A — ఆ పదం రాజ్యాంగంలో ఎక్కడా లేదు; కానీ ఆర్టికల్ 13, 32, 226 వంటి వాటి ద్వారా అధికారం ఉంది

భారత రాజ్యాంగంలో "Judicial Review" అనే పదం ఎక్కడా వాడలేదు, కానీ ఆర్టికల్ 13, 32, 226 వంటి అనేక ఆర్టికల్స్ ద్వారా సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టులకు ఈ అధికారం స్పష్టంగా ఇచ్చారు.

Correct: B — ఆర్టికల్ 13

ఆర్టికల్ 13 ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధమైన చట్టాలు ఆ మేరకు చెల్లవని చెబుతుంది; ఇదే న్యాయ సమీక్షకు ప్రధాన ఆధారం. ఆర్టికల్ 32 (సుప్రీంకోర్టు), 226 (హైకోర్టు) రిట్ అధికారాలు కూడా దీనికి తోడ్పడతాయి.

Correct: C — 24వ సవరణ (1971)

గోలక్‌నాథ్ తీర్పులో రాజ్యాంగ సవరణ కూడా ఆర్టికల్ 13 కింద "చట్టమే" అని కోర్టు చెప్పింది. దాన్ని మార్చడానికి 24వ సవరణ (1971) ఆర్టికల్ 13(4), 368(3) చేర్చి సవరణ "చట్టం" కాదని స్పష్టం చేసింది.

Correct: D — 11

గోలక్‌నాథ్ కేసును 11 మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం 6:5 మెజారిటీతో తీర్పు ఇచ్చింది; ప్రాథమిక హక్కులను పార్లమెంటు సవరించరాదని చెప్పింది. కేశవానంద కేసులో 13 మంది న్యాయమూర్తులు ఉన్నారు.

Correct: A — 24 ఏప్రిల్ 1973

కేశవానంద భారతి తీర్పు 24 ఏప్రిల్ 1973న వచ్చింది (13 మంది ధర్మాసనం, 7:6, CJ ఎస్.ఎం. సిక్రీ). ఈ తేదీ 9వ షెడ్యూల్ చట్టాల విషయంలో కూడా కీలక కట్-ఆఫ్ తేదీ.

Correct: B — ఆర్టికల్ 368(4), 368(5)

42వ సవరణ ఆర్టికల్ 368 కు క్లాజులు (4), (5) చేర్చి, సవరణలను కోర్టులో ప్రశ్నించరాదని, పార్లమెంటు సవరణ అధికారానికి హద్దు లేదని చెప్పింది. మినర్వా మిల్స్ ఈ క్లాజులను రద్దు చేసింది.

Correct: C — 1వ సవరణ (1951)

1వ సవరణ (1951) – అప్పటి ప్రధాని నెహ్రూ – ఆర్టికల్ 31A, 31B, 9వ షెడ్యూల్ చేర్చింది. భూసంస్కరణల చట్టాలను కోర్టుల నుండి కాపాడటమే ఉద్దేశం.

Correct: D — ఆర్టికల్ 31B

ఆర్టికల్ 31B ప్రకారం 9వ షెడ్యూల్‌లో చేర్చిన చట్టాలను ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధమనే కారణంతో కోర్టులో సవాలు చేయరాదు. ఆర్టికల్ 31C ఆదేశిక సూత్రాల (39(b), (c)) అమలుకు చేసే చట్టాలకు రక్షణ ఇస్తుంది.