ప్రవేశిక (Preamble)

ప్రవేశిక (Preamble) అంటే రాజ్యాంగానికి 'పరిచయం' లేదా 'ముందుమాట'. రాజ్యాంగం ఎవరి కోసం, ఏ లక్ష్యాలతో రాశారో ప్రవేశిక కొన్ని పదాల్లో చెబుతుంది. అందుకే దీన్ని రాజ్యాంగ సారాంశం అంటారు.

• లక్ష్యాల తీర్మానం ప్రవేశపెట్టిన తేదీ: 13 డిసెంబర్ 1946
• రాజ్యాంగ సభ ఆమోదించిన తేదీ: 22 జనవరి 1947
• ప్రవేశిక ఆలోచన: రాజ్యాంగానికి ప్రవేశిక పెట్టే పద్ధతిని మొదట ప్రారంభించింది అమెరికా (USA) రాజ్యాంగం.
• ఆమోదం: రాజ్యాంగంలోని మిగతా భాగాలన్నీ పూర్తయ్యాక, చివరగా ప్రవేశికను ఆమోదించారు. ఇది ప్రధాన రాజ్యాంగానికి అనుగుణంగా ఉండాలనే ఉద్దేశంతో అలా చేశారు.
• ఆమోద తేదీ: ప్రవేశికలోనే 26 నవంబర్ 1949 తేదీ ఉంటుంది (రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన రోజు).
• ఇప్పటివరకు సవరణ: ఒక్కసారి మాత్రమే – 42వ రాజ్యాంగ సవరణ, 1976.

ప్రవేశికను జాగ్రత్తగా చదివితే అందులో నాలుగు ముఖ్యమైన విషయాలు కనిపిస్తాయి. పరీక్షల్లో 'ప్రవేశిక ఏమి తెలియజేస్తుంది?' అనే ప్రశ్నకు ఇవే సమాధానం.

• 1. అధికారానికి మూలం (Source of Authority): 'భారత ప్రజలమైన మేము (We, the People of India)' – అంటే రాజ్యాంగానికి అధికారం ప్రజల నుండే వస్తుంది. బ్రిటిష్ పార్లమెంటు నుండి కాదు.
• 2. రాజ్య స్వభావం (Nature of the State): భారతదేశం ఒక
• సార్వభౌమ (Sovereign)
• సామ్యవాద (Socialist)
• లౌకిక (Secular)
• ప్రజాస్వామ్య (Democratic)
• గణతంత్ర రాజ్యం (Republic)
• 3. లక్ష్యాలు (Objectives): న్యాయం (Justice), స్వేచ్ఛ (Liberty), సమానత్వం (Equality), సౌభ్రాతృత్వం (Fraternity).
• 4. ఆమోద తేదీ (Date of Adoption): 26 నవంబర్ 1949.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా స్వభావాన్ని తెలిపే పదాల క్రమం గుర్తుంచుకోవడానికి 'S-S-S-D-R' (Sovereign, Socialist, Secular, Democratic, Republic) అని గుర్తుపెట్టుకోండి. పరీక్షల్లో పదాల సరైన క్రమం అడుగుతారు.

ప్రవేశికలోని మొదటి మూడు పదాలు భారతదేశం ఎలాంటి దేశమో చెబుతాయి. వీటిలో 'సామ్యవాద', 'లౌకిక' పదాలు మొదటి రాజ్యాంగంలో లేవు – 1976లో చేర్చారు.

• సార్వభౌమ (Sovereign): భారతదేశం తన అంతర్గత, విదేశీ విషయాల్లో పూర్తి స్వతంత్రం. మరే దేశానికీ లోబడి లేదు.
• భారత్ కామన్వెల్త్ (Commonwealth) సభ్య దేశంగా ఉన్నా, అది సార్వభౌమత్వానికి అడ్డు కాదు.
• ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్యత్వం కూడా సార్వభౌమత్వాన్ని తగ్గించదు.
• సామ్యవాద (Socialist): భారత సామ్యవాదం 'ప్రజాస్వామ్య సామ్యవాదం (Democratic Socialism)'. ఇందులో ప్రభుత్వ రంగం, ప్రైవేటు రంగం రెండూ ఉంటాయి – దీన్నే మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థ (Mixed Economy) అంటారు. పేదరికం, అసమానతలు తగ్గించడం దీని లక్ష్యం.
• లౌకిక (Secular): ప్రభుత్వానికి అధికారిక మతం ఉండదు. అన్ని మతాలను సమానంగా గౌరవిస్తుంది – దీన్ని 'సానుకూల లౌకికవాదం (Positive Secularism)' అంటారు.
• సంబంధిత ఆర్టికల్స్: 25 నుండి 28 (మత స్వేచ్ఛ హక్కు).
• చేర్చిన సవరణ: సామ్యవాద, లౌకిక పదాలను 42వ రాజ్యాంగ సవరణ (1976) ద్వారా చేర్చారు.

ప్రజాస్వామ్యం అంటే ప్రజలే పాలకులను ఎన్నుకునే విధానం. గణతంత్రం అంటే దేశాధినేత కూడా ఎన్నికైన వ్యక్తే – వారసత్వంగా రాడు.

• ప్రజాస్వామ్య (Democratic): భారత్‌లో పరోక్ష లేదా ప్రాతినిధ్య ప్రజాస్వామ్యం (Representative Democracy) ఉంది. ప్రజలు ప్రతినిధులను ఎన్నుకుంటారు, వారు పాలిస్తారు.
• పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వ విధానం – మంత్రిమండలి లోక్‌సభకు జవాబుదారీ.
• సార్వజనీన వయోజన ఓటు హక్కు (Universal Adult Franchise) – 18 ఏళ్లు నిండిన ప్రతి పౌరుడికి ఓటు.
• ప్రజాస్వామ్యంలో మూడు రూపాలు: ప్రవేశిక రాజకీయ ప్రజాస్వామ్యంతో పాటు సామాజిక, ఆర్థిక ప్రజాస్వామ్యాన్ని కూడా కోరుకుంటుంది.
• గణతంత్ర (Republic): దేశాధినేత అయిన రాష్ట్రపతిని ఐదేళ్లకోసారి పరోక్షంగా ఎన్నుకుంటారు.
• బ్రిటన్‌లో రాజు/రాణి వారసత్వంగా వస్తారు – అది రాచరిక ప్రజాస్వామ్యం (Monarchy), గణతంత్రం కాదు.
• గణతంత్రంలో ప్రతి ప్రభుత్వ పదవి ఏ పౌరుడికైనా అందుబాటులో ఉంటుంది
• ప్రత్యేక హక్కుల వర్గం ఉండదు.
• గణతంత్ర దినోత్సవం: 26 జనవరి 1950 నుండి భారత్ గణతంత్ర రాజ్యం అయింది.

ప్రవేశిక తన పౌరులందరికీ నాలుగు లక్ష్యాలను హామీ ఇస్తుంది. ఇవి ఎక్కడి నుండి తీసుకున్నారో కూడా పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు.

• న్యాయం (Justice): సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ న్యాయం.
• ఈ మూడు రకాల న్యాయం ఆలోచన రష్యా విప్లవం (1917) నుండి వచ్చింది.
• సామాజిక న్యాయం = కులం, మతం, లింగం ఆధారంగా వివక్ష లేకపోవడం.
• స్వేచ్ఛ (Liberty): ఆలోచన (thought), భావ ప్రకటన (expression), నమ్మకం (belief), విశ్వాసం (faith), ఆరాధన (worship) స్వేచ్ఛ.
• సమానత్వం (Equality): హోదా (status) లో, అవకాశాల (opportunity) లో సమానత్వం.
• సౌభ్రాతృత్వం (Fraternity): సోదర భావం. ఇది రెండు విషయాలకు హామీ ఇస్తుంది:
• వ్యక్తి గౌరవం (Dignity of the individual)
• దేశ ఐక్యత మరియు సమగ్రత (Unity and Integrity of the Nation)
• ఫ్రెంచ్ విప్లవం: స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం ఆదర్శాలు ఫ్రెంచ్ విప్లవం (1789) నుండి తీసుకున్నారు.
• సమగ్రత (Integrity): ఈ పదాన్ని కూడా 42వ సవరణ (1976) ద్వారా చేర్చారు.

ప్రవేశిక రాజ్యాంగంలో భాగమా కాదా అనే ప్రశ్నపై సుప్రీంకోర్టు వేర్వేరు సమయాల్లో తీర్పులు ఇచ్చింది. ఈ కేసుల పేర్లు, సంవత్సరాలు పరీక్షలకు చాలా ముఖ్యం.

• బెరుబారి యూనియన్ కేసు (1960): ప్రవేశిక రాజ్యాంగంలో భాగం కాదు అని సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది. కానీ రాజ్యాంగ నిర్మాతల మనసు తెలుసుకోవడానికి ఇది 'తాళం చెవి' అని పేర్కొంది.
• కేశవానంద భారతి కేసు (1973): ముందు తీర్పును మార్చి, ప్రవేశిక రాజ్యాంగంలో భాగమే అని తేల్చింది.
• ఇదే కేసులో 'మౌలిక స్వరూపం (Basic Structure)' సిద్ధాంతం వచ్చింది.
• LIC ఆఫ్ ఇండియా కేసు (1995): ప్రవేశిక రాజ్యాంగంలో అంతర్భాగమని మళ్లీ స్పష్టం చేసింది.
• న్యాయస్థానాల్లో అమలు: ప్రవేశిక న్యాయబద్ధం కాదు (Non-justiciable) – దాని ఆధారంగా కోర్టుకు వెళ్లలేము.
• అధికార మూలం కాదు: ప్రవేశిక శాసనసభకు అధికారాలు ఇవ్వదు, అలాగే అధికారాలపై నిషేధమూ విధించదు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా 1960 – 'కాదు', 1973 – 'అవును', 1995 – 'అవును (మళ్లీ)'. సంవత్సరాల క్రమంలో గుర్తుపెట్టుకోండి.

ప్రవేశిక రాజ్యాంగంలో భాగం కాబట్టి దాన్ని సవరించవచ్చు. కానీ మౌలిక స్వరూపాన్ని దెబ్బతీసేలా మార్చకూడదు.

• సవరించే అధికారం: ఆర్టికల్ 368 ప్రకారం పార్లమెంటు ప్రవేశికను సవరించవచ్చు అని కేశవానంద భారతి కేసు (1973) లో సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది.
• షరతు: మౌలిక లక్షణాలను (Basic Features) మార్చకూడదు.
• ఒకే ఒక్క సవరణ: 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 1976.
• ఆ సమయంలో ప్రధానమంత్రి: ఇందిరా గాంధీ
• ఈ సవరణకు సిఫార్సు చేసిన కమిటీ: సర్దార్ స్వరణ్ సింగ్ కమిటీ
• చేర్చిన మూడు పదాలు:
  1. సామ్యవాద (Socialist)
  2. లౌకిక (Secular)
  3. సమగ్రత (Integrity) – 'దేశ ఐక్యత' స్థానంలో 'దేశ ఐక్యత మరియు సమగ్రత'
• మినీ రాజ్యాంగం: 42వ సవరణ చాలా మార్పులు చేయడం వల్ల దాన్ని 'మినీ రాజ్యాంగం (Mini Constitution)' అంటారు.

ప్రవేశిక గొప్పతనాన్ని వివరిస్తూ రాజ్యాంగ నిపుణులు, రాజ్యాంగ సభ సభ్యులు చెప్పిన మాటలు పరీక్షల్లో 'ఎవరు అన్నారు?' రూపంలో తరచూ వస్తాయి.

• ఠాకూర్‌దాస్ భార్గవ: ప్రవేశిక రాజ్యాంగానికి 'ఆత్మ (Soul of the Constitution)'.
• కె.ఎం. మున్షీ: ప్రవేశిక మన సార్వభౌమ ప్రజాస్వామ్య గణతంత్రానికి 'జాతకచక్రం (Horoscope)'.
• ఎర్నెస్ట్ బార్కర్: ప్రవేశిక రాజ్యాంగానికి 'మూలస్వరం (Key-note)'. ఆయన తన పుస్తకం 'Principles of Social and Political Theory' ప్రారంభంలో భారత ప్రవేశికను ఉటంకించారు.
• ఎన్.ఎ. పాల్కీవాలా: ప్రవేశిక రాజ్యాంగానికి 'గుర్తింపు కార్డు (Identity Card of the Constitution)'.
• సుప్రీంకోర్టు (బెరుబారి కేసు): రాజ్యాంగ నిర్మాతల మనసు తెలుసుకోవడానికి ప్రవేశిక ఒక 'తాళం చెవి (Key)'.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా భార్గవ – ఆత్మ; మున్షీ – జాతకం; బార్కర్ – స్వరం; పాల్కీవాలా – ID కార్డు. జతలుగా రాసి రివిజన్ చేయండి.