పేదరికం అర్థం – నిరపేక్ష & సాపేక్ష పేదరికం (Absolute and Relative Poverty)
Free practice MCQs with answers and explanations for పేదరికం అర్థం – నిరపేక్ష & సాపేక్ష పేదరికం (Absolute and Relative Poverty) in భారతదేశంలో పేదరికం (Poverty in India). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
భారత్ వంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో పేదరికాన్ని కొలవడానికి ఎక్కువగా వాడే భావన ఏది?
A. నిరపేక్ష పేదరికం (Absolute Poverty)
B. సాపేక్ష పేదరికం (Relative Poverty)
C. తాత్కాలిక పేదరికం మాత్రమే
D. పట్టణ పేదరికం మాత్రమే
Answer & explanation
Correct: A — నిరపేక్ష పేదరికం (Absolute Poverty)
అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు కనీస అవసరాలు తీర్చుకోలేని స్థితిని నిరపేక్ష పేదరికంగా దారిద్ర్య రేఖ ద్వారా కొలుస్తాయి. సాపేక్ష పేదరికం సమాజంలోని ఇతరులతో పోల్చే ఆదాయ అసమానత; దీన్ని అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు ఎక్కువగా వాడతాయి.
ఆదాయ అసమానతను కొలవడానికి వాడే గిని గుణకం (Gini Coefficient) విలువ 0 అయితే దాని అర్థం ఏమిటి?
A. పూర్తి అసమానత
B. పూర్తి సమానత్వం
C. పేదరికం లేకపోవడం
D. అత్యధిక పేదరికం
Answer & explanation
Correct: B — పూర్తి సమానత్వం
గిని గుణకం 0 అంటే పూర్తి సమానత్వం, 1 అంటే పూర్తి అసమానత. ఇది లోరెంజ్ వక్రరేఖతో కలిసి సాపేక్ష పేదరికాన్ని కొలిచే సాధనం. 0 విలువ అంటే ఎవరూ పేదవారు కాదని కాదు, ఆదాయం అందరికీ సమానంగా ఉందని మాత్రమే అర్థం.
భారత్‌లో పేదరికాన్ని లెక్కించడానికి ప్రధానంగా ఏ ఆధారాన్ని ఉపయోగిస్తారు?
A. పొదుపు మొత్తం
B. భూమి విస్తీర్ణం
C. వినియోగ వ్యయం (Consumption Expenditure)
D. బ్యాంకు డిపాజిట్లు
Answer & explanation
Correct: C — వినియోగ వ్యయం (Consumption Expenditure)
భారత్‌లో ఆదాయం కాకుండా వినియోగ వ్యయం ఆధారంగా పేదరికం లెక్కిస్తారు; డేటా జాతీయ నమూనా సర్వే (NSS) గృహ వినియోగ సర్వేల నుండి వస్తుంది. ఆదాయ డేటా నమ్మకంగా సేకరించడం కష్టం కావడం దీనికి కారణం.
ప్రపంచ బ్యాంకు అంతర్జాతీయ పేదరిక రేఖ గురించి నోట్స్ ప్రకారం సరైన వాక్యం ఏది?
A. ఎప్పుడూ రోజుకు $1 మాత్రమే
B. రోజుకు $2.15 (2017 PPP) నుండి జూన్ 2025లో $3.00 (2021 PPP) కు సవరించారు
C. రోజుకు $10 (2005 PPP)
D. నెలకు ₹1,000 గా నిర్ణయించారు
Answer & explanation
Correct: B — రోజుకు $2.15 (2017 PPP) నుండి జూన్ 2025లో $3.00 (2021 PPP) కు సవరించారు
ప్రపంచ బ్యాంకు అంతర్జాతీయ పేదరిక రేఖ రోజుకు $2.15 (2017 PPP) ఉండగా, జూన్ 2025లో రోజుకు $3.00 (2021 PPP) కు సవరించారు. ₹1,000 అనేది అంతర్జాతీయ రేఖ కాదు, టెండూల్కర్ పట్టణ రేఖ విలువ.
హెడ్ కౌంట్ నిష్పత్తి (Head Count Ratio) అంటే ఏమిటి?
A. పేదల సగటు ఆదాయం
B. ఉద్యోగుల సంఖ్య
C. మొత్తం జనాభాలో దారిద్ర్య రేఖకు దిగువన ఉన్నవారి శాతం
D. జనాభా పెరుగుదల రేటు
Answer & explanation
Correct: C — మొత్తం జనాభాలో దారిద్ర్య రేఖకు దిగువన ఉన్నవారి శాతం
హెడ్ కౌంట్ నిష్పత్తి (HCR) అంటే మొత్తం జనాభాలో దారిద్ర్య రేఖకు దిగువన (BPL) ఉన్నవారి శాతం. ఇది పేదరికాన్ని వివరించే ప్రాథమిక సూచిక; పేదల సగటు ఆదాయం లేదా ఉపాధి గణాంకాలు కాదు.
కింది వాటిలో సాపేక్ష పేదరికాన్ని (Relative Poverty) కొలిచే సాధనం ఏది?
A. కేలరీల అవసరం
B. సామాజిక-ఆర్థిక కుల గణన
C. మానవాభివృద్ధి సూచీ
D. లోరెంజ్ వక్రరేఖ
Answer & explanation
Correct: D — లోరెంజ్ వక్రరేఖ
సాపేక్ష పేదరికం లేదా ఆదాయ అసమానతను లోరెంజ్ వక్రరేఖ, గిని గుణకం ద్వారా కొలుస్తారు. కేలరీల అవసరం నిరపేక్ష పేదరిక కొలత (అలఘ్ పద్ధతి) కు సంబంధించినది; HDI అభివృద్ధికి సంబంధించిన భిన్న సూచీ.
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి. (1) నిరపేక్ష పేదరికం దారిద్ర్య రేఖతో కొలుస్తారు. (2) సాపేక్ష పేదరికం అసమానతను సూచిస్తుంది. (3) భారత్‌లో పేదరికం ఆదాయ ఆధారంగా లెక్కిస్తారు. సరైనవి ఏవి?
A. (1), (3) మాత్రమే
B. (2), (3) మాత్రమే
C. (1), (2) మాత్రమే
D. (1), (2), (3)
Answer & explanation
Correct: C — (1), (2) మాత్రమే
(1), (2) సరైనవి. (3) తప్పు: భారత్‌లో వినియోగ వ్యయం (NSS గృహ వినియోగ సర్వేల డేటా) ఆధారంగా పేదరికం లెక్కిస్తారు, ఆదాయం ఆధారంగా కాదు. కాబట్టి (1), (2) మాత్రమే సరైనవి. పోలిక చేసేటప్పుడు ఒకే సంవత్సరం (2011-12) గణాంకాలను మాత్రమే చూడాలి.
D. ప్రపంచ బ్యాంకు రేఖ 2025లో $3.00 (2021 PPP)కు సవరించారు
Answer & explanation
Correct: D — ప్రపంచ బ్యాంకు రేఖ 2025లో $3.00 (2021 PPP)కు సవరించారు
జూన్ 2025లో ప్రపంచ బ్యాంకు అంతర్జాతీయ రేఖను $3.00 (2021 PPP) కు సవరించింది. గిని గుణకం 1 అంటే పూర్తి అసమానత (సమానత్వం 0); HCR అంటే పేదల శాతం; భారత్‌లో కొలత ఆధారం వినియోగ వ్యయం.