మనో-సాంఘిక వికాసం – ఎరిక్‌సన్ (Erikson) · Practice MCQs

Correct: D — ఫ్రాయిడ్ లైంగిక ప్రేరణకు, ఎరిక్‌సన్ సామాజిక సంబంధాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు

ఫ్రాయిడ్ వికాసం యౌవనం వరకే అని లైంగిక ప్రేరణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వగా, ఎరిక్‌సన్ సామాజిక సంబంధాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చి వికాసం జీవితాంతం సాగుతుందన్నాడు. కాబట్టి ఎరిక్‌సన్ సిద్ధాంతం వికాసాన్ని జీవితకాల ప్రక్రియగా చూసి సామాజిక అంశాలను కేంద్రంగా తీసుకుంటుంది.

Correct: A — ప్రతి దశ ముందు దశపై ఆధారపడి నిర్ణీత క్రమంలో వికసిస్తుంది

ఎపిజెనెటిక్ సూత్రం ప్రకారం ప్రతి దశ ముందు దశ ఫలితంపై ఆధారపడి నిర్ణీత క్రమంలో వస్తుంది; ఉదా: శైశవంలో ఏర్పడిన నమ్మకం తర్వాత స్వతంత్ర ప్రయత్నాలకు ధైర్యం ఇస్తుంది.

Correct: B — ఒక సద్గుణం (Virtue) వికసిస్తుంది

ప్రతి దశలోని సంక్షోభాన్ని సానుకూలంగా పరిష్కరిస్తే ఆ దశకు సంబంధించిన సద్గుణం (ఆశ, సంకల్పం, ఉద్దేశం మొదలైనవి) వికసిస్తుంది; ప్రతికూలంగా పరిష్కరిస్తే అసంతృప్త లక్షణాలు ఏర్పడతాయి.

Correct: C — స్వయంప్రతిపత్తి – సిగ్గు, సందేహం → సంకల్పం (Will)

స్వయంప్రతిపత్తి దశ సద్గుణం సంకల్పం (Will). నమ్మకం దశ సద్గుణం ఆశ, చొరవ దశది ఉద్దేశం (Purpose), కృషి దశది సామర్థ్యం (Competence); ఇతర ఎంపికల్లో ఇవి తారుమారయ్యాయి.

Correct: A — చొరవ (3–6), కృషి (6–12), అస్తిత్వం (12–18)

పాఠశాల విద్యతో ఎక్కువగా ముడిపడిన దశలు: అంగన్‌వాడీ/ప్రీ-స్కూల్‌లో చొరవ, ప్రాథమికంలో కృషి, ఉన్నత పాఠశాలలో అస్తిత్వం. సాన్నిహిత్యం, సృజనాత్మకత, సమగ్రత వయోజన దశలకు చెందుతాయి.

Correct: D — సృజనాత్మకత – స్తబ్ధత (Generativity vs Stagnation)

మధ్య వయస్సులో కుటుంబం, వృత్తి, సమాజానికి తోడ్పడటం, తర్వాతి తరాన్ని పెంచడం జరుగుతుంది; ఇది సృజనాత్మకత–స్తబ్ధత దశ, సద్గుణం శ్రద్ధ/సంరక్షణ (Care). సాన్నిహిత్యం యువ వయోజనంలో ఉంటుంది.

Correct: C — సందేహం

అతిగా విమర్శించడం లేదా అన్నీ పెద్దలే చేయడం వల్ల బిడ్డలో సిగ్గు, తన సామర్థ్యంపై సందేహం కలుగుతాయి. కొంచెం సమయం ఇచ్చి ప్రోత్సహిస్తే స్వయంప్రతిపత్తి పెరుగుతుంది.

Correct: B — గుద దశ (Anal stage)

ఎరిక్‌సన్ 1–3 ఏళ్ల స్వయంప్రతిపత్తి దశ ఫ్రాయిడ్ గుద దశకు సమాంతరం, ఎందుకంటే రెండూ మరుగుదొడ్డి అలవాటు (toilet training) కాలంలో ఉంటాయి. ముఖ దశ శైశవంలో (0–1) ఉంటుంది.

Correct: C — అపనమ్మకం, భయం, అభద్రత

నమ్మకం–అపనమ్మకం దశలో సకాలంలో అవసరాలు తీరితే నమ్మకం ఏర్పడుతుంది; నిర్లక్ష్యం లేదా అస్థిర సంరక్షణ ఉంటే అపనమ్మకం, భయం, అభద్రత పెరుగుతాయి. ఇదే ఎరిక్‌సన్ ప్రకారం తర్వాతి దశలన్నిటిపై ప్రభావం చూపే పునాది కాబట్టి తల్లి ప్రతిస్పందన చాలా ముఖ్యం.

Correct: B — అపరాధ భావన (Guilt)

చొరవ–అపరాధ భావన దశలో ప్రతి ప్రయత్నాన్ని తప్పుపడితే, తిడితే అపరాధ భావన కలుగుతుంది. న్యూనత 6–12 ఏళ్ల దశలో విఫలమైనా ఎగతాళి చేసినా ఏర్పడుతుంది. ప్రీ-స్కూల్ ఉపాధ్యాయుడు ఓపికగా సమాధానం చెప్పి ఆటలకు అవకాశం ఇవ్వడం ఈ భావనను నివారిస్తుంది.