ప్రజాస్వామ్య హక్కులు (Democratic Rights) · Practice MCQs
Free practice MCQs with answers and explanations for ప్రజాస్వామ్య హక్కులు (Democratic Rights) (9వ తరగతి సోషల్ – రాజనీతి శాస్త్రం (Class 9 Social – Political Science)). Tap an option to check instantly · page 3 of 6.
Q21Moderate
హక్కుగా పరిగణించడానికి అవసరమైన లక్షణాలు ఏవి?
A. సహేతుకమై ఇతరులకూ వర్తించడం, సమాజ గుర్తింపు, చట్టం ఆమోదం
B. ధన బలం, పలుకుబడి, ప్రజాదరణ
C. సైన్యం మద్దతు, మీడియా ప్రచారం, పార్టీ ఆమోదం
D. పూర్వీకుల సంప్రదాయం మాత్రమే
Answer & explanation
Correct: A — సహేతుకమై ఇతరులకూ వర్తించడం, సమాజ గుర్తింపు, చట్టం ఆమోదం
హక్కు సహేతుకమై ఇతరులకూ సమానంగా అందుబాటులో ఉండాలి, సమాజం గుర్తించాలి, చట్టం ఆమోదించాలి. ఈ మూడూ లేకపోతే అది కేవలం నైతిక వాదనగా మిగులుతుంది. ధన బలం, మద్దతు వంటివి హక్కు లక్షణాలు కావు.
గ్వాంటనామో ఖైదీలకు చిత్రహింస లేకుండా ఉండే వాదన ఎందుకు అమలుకాలేదు?
A. అది సమాజం గుర్తించని వాదన అని కోర్టు చెప్పింది
B. అది నైతిక వాదనే; అమలు కోసం ఆశ్రయించడానికి అవకాశం, చట్టం లేవు
C. ఖైదీలు దాన్ని కోరలేదు
D. అమెరికా చట్టం దాన్ని నేరుగా నిషేధించింది
Answer & explanation
Correct: B — అది నైతిక వాదనే; అమలు కోసం ఆశ్రయించడానికి అవకాశం, చట్టం లేవు
నైతికంగా న్యాయమైన వాదన కూడా చట్టం ఆమోదించి, అమలు చేయించే వ్యవస్థ ఉంటేనే హక్కుగా బలం పొందుతుంది. ఖైదీలు మేజిస్ట్రేట్‌నీ స్వదేశ కోర్టులనీ ఆశ్రయించలేకపోయారు. ఖైదీలు నిరాహార దీక్షతో నిరసన తెలిపారు కాబట్టి "కోరలేదు" అనేది తప్పు.
ఎన్నికైన ప్రభుత్వమే పౌరుల హక్కులను ఉల్లంఘించే అవకాశం ఉన్నందున హక్కులను ఎక్కడ ఉంచుతారు?
A. ప్రభుత్వం సవరించగల సాధారణ ఉత్తర్వులో
B. పోలీసు నియమావళిలో
C. ప్రభుత్వం కంటే ఉన్నతంగా, రాజ్యాంగంలో రాసి
D. పార్టీ మేనిఫెస్టోలో
Answer & explanation
Correct: C — ప్రభుత్వం కంటే ఉన్నతంగా, రాజ్యాంగంలో రాసి
ఎన్నికైన ప్రభుత్వాలు కూడా హక్కులను కాపాడకపోవచ్చు, దాడి చేయవచ్చు. అందుకే హక్కులను ప్రభుత్వం కంటే పైస్థాయిలో, చాలా ప్రజాస్వామ్యాల్లో రాజ్యాంగంలో రాస్తారు. సాధారణ ఉత్తర్వులు లేదా మేనిఫెస్టోను ప్రభుత్వం మార్చవచ్చు.
A. ఎన్నికలు జరిగితే మైనారిటీలకు ఎప్పుడూ రక్షణ ఉంటుంది
B. రాచరికంలోనే ఊచకోతలు జరుగుతాయి
C. అంతర్జాతీయ జోక్యం ఎప్పుడూ జరగదు
D. ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికల ద్వారా వచ్చిన నాయకుడు కూడా మైనారిటీ హక్కులను హరించవచ్చు
Answer & explanation
Correct: D — ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికల ద్వారా వచ్చిన నాయకుడు కూడా మైనారిటీ హక్కులను హరించవచ్చు
మిలోసెవిచ్ ఎన్నికల్లో గెలిచినవాడే, అయినా సైన్యం ద్వారా అల్బేనియన్లపై ఊచకోత చేయించాడు. కాబట్టి ఎన్నికలే చాలవు, హక్కులకు రక్షణ కూడా అవసరం. చివరికి ఇతర దేశాలు జోక్యం చేసుకున్నాయి, కాబట్టి అలా జరగదు అన్న ఎంపిక తప్పు.
ఆర్టికల్ సంఖ్యలతో సరైన జతలు ఏవి? (పుస్తకం వెలుపల సమాచారం ఆధారంగా)
A. దోపిడీ నిరోధం – 23, 24; రాజ్యాంగ పరిహారాలు – 32
B. దోపిడీ నిరోధం – 25, 26; రాజ్యాంగ పరిహారాలు – 30
C. మత స్వేచ్ఛ – 29, 30; సమానత్వం – 19
D. స్వేచ్ఛ – 14–18; సమానత్వం – 19–22
Answer & explanation
Correct: A — దోపిడీ నిరోధం – 23, 24; రాజ్యాంగ పరిహారాలు – 32
దోపిడీ నిరోధం ఆర్టికల్ 23–24, రాజ్యాంగ పరిహారాలు 32. మత స్వేచ్ఛ 25–28, సాంస్కృతిక–విద్యా హక్కులు 29–30, సమానత్వం 14–18, స్వేచ్ఛ 19–22. మిగతా జతల్లో సంఖ్యలు కలిసిపోయాయి.
ఒక మాజీ ప్రధానమంత్రి మోసం ఆరోపణలపై కోర్టు కేసు ఎదుర్కొన్న ఉదాహరణ ఏ సూత్రాన్ని చూపుతుంది?
A. నాయకులకు కోర్టు మినహాయింపు ఉంటుంది
B. ఏ వ్యక్తీ చట్టానికి అతీతుడు కాదు
C. ఆరోపణలు ఎప్పుడూ రుజువవుతాయి
D. కోర్టులు ప్రధానులను నియమిస్తాయి
Answer & explanation
Correct: B — ఏ వ్యక్తీ చట్టానికి అతీతుడు కాదు
కోర్టు చివరికి ఆయనను నిర్దోషిగా ప్రకటించినా, కేసు నడిచినంత కాలం ఆయన ఇతర పౌరుల్లాగే కోర్టుకు వెళ్లి సాక్ష్యం ఇచ్చి పత్రాలు దాఖలు చేయాల్సి వచ్చింది. ఇది చట్టబద్ధ పాలనను చూపుతుంది; నాయకులకు ప్రత్యేక మినహాయింపు ఉండదు.
1, 2 స్టేట్‌మెంట్లు: 1) ప్రభుత్వ నిర్వహణలోని బావులు, చెరువులు, రోడ్ల ఉపయోగంపై వివక్ష ఆంక్షలు ఉండకూడదు. 2) ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో కులం ఆధారంగా అనర్హులుగా చేయవచ్చు. సరైనది?
A. 1, 2 రెండూ సరైనవి
B. 2 మాత్రమే సరైనది
C. 1 మాత్రమే సరైనది
D. రెండూ తప్పు
Answer & explanation
Correct: C — 1 మాత్రమే సరైనది
బావులు, చెరువులు, స్నానఘట్టాలు, రోడ్లు వంటి బహిరంగ స్థలాల ఉపయోగంపై వివక్ష ఆంక్షలు ఉండకూడదు, కాబట్టి 1 సరైనది. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో కులం ఆధారంగా ఎవరినీ అనర్హులుగా చేయకూడదు (అవకాశ సమానత్వం), కాబట్టి 2 తప్పు.
ఉద్యోగ రిజర్వేషన్లు సమానత్వపు హక్కుకు విరుద్ధం కాకపోవడానికి కారణం ఏమిటి?
A. సమానత్వం అంటే అందరికీ ఒకేలా వ్యవహరించడం
B. రిజర్వేషన్లు ధనికులకు మాత్రమే
C. రాజ్యాంగం రిజర్వేషన్ల గురించి మౌనంగా ఉంది
D. సమానత్వం అంటే సమాన అవకాశం; అవసరమైనచోట ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం దాన్ని సాధించే మార్గం
Answer & explanation
Correct: D — సమానత్వం అంటే సమాన అవకాశం; అవసరమైనచోట ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం దాన్ని సాధించే మార్గం
సమానత్వం అంటే అవసరాలతో సంబంధం లేకుండా ఒకేలా చూడటం కాదు, ప్రతి ఒక్కరూ తమ సామర్థ్యం మేరకు సాధించడానికి సమాన అవకాశం ఇవ్వడం. అందుకే రాజ్యాంగం ఇలాంటి రిజర్వేషన్లు సమానత్వపు హక్కు ఉల్లంఘన కావని స్పష్టం చేసింది.
ఈ క్రింది వాటిలో 1999లో సాయినాథ్ నివేదికల్లో అంటరానితనానికి ఉదాహరణగా పేర్కొనని అంశం ఏది?
A. ఎన్నికల్లో దళితులను ఓటు వేయనివ్వకపోవడం
B. టీ దుకాణాల్లో రెండు రకాల కప్పులు
C. దళిత పెళ్లికొడుకును గుర్రం ఎక్కనివ్వకపోవడం
D. చేతిపంపును దళితులు వాడాక కడగడం
Answer & explanation
Correct: A — ఎన్నికల్లో దళితులను ఓటు వేయనివ్వకపోవడం
సాయినాథ్ నివేదికల్లో రెండు రకాల టీ కప్పులు, మంగలి నిరాకరణ, తరగతిలో వేరుగా కూర్చోబెట్టడం, గుర్రం ఊరేగింపు నిషేధం, చేతిపంపు కడగడం ఉన్నాయి; ఓటు నిరాకరణ ప్రస్తావన లేదు.
ఈ క్రింది సందర్భాల్లో స్వేచ్ఛ హద్దులు దాటినది ఏది?
A. ప్రభుత్వ విధానాన్ని పత్రికలో విమర్శించడం
B. ఒక కరపత్రంలో ఒక వ్యక్తి గురించి తప్పుడు, నీచమైన మాటలు రాసి పరువు తీయడం
C. అవినీతి వ్యతిరేక సంఘం ఏర్పరచడం
D. శాంతియుత ర్యాలీ నిర్వహించడం
Answer & explanation
Correct: B — ఒక కరపత్రంలో ఒక వ్యక్తి గురించి తప్పుడు, నీచమైన మాటలు రాసి పరువు తీయడం
ప్రభుత్వ విమర్శ, సంఘాల ఏర్పాటు, శాంతియుత ర్యాలీలు రాజ్యాంగ స్వేచ్ఛలే. కానీ తప్పుడు మాటలతో ఇతరుల పరువుకు నష్టం కలిగించడం (defamation) భావ ప్రకటన స్వేచ్ఛ పరిధి దాటుతుంది; స్వేచ్ఛ ఇతరులకు హాని చేసే అపరిమిత అధికారం కాదు.