పారిశ్రామికీకరణ యుగం (The Age of Industrialisation) · Practice MCQs
Free practice MCQs with answers and explanations for పారిశ్రామికీకరణ యుగం (The Age of Industrialisation) (10వ తరగతి సోషల్ – చరిత్ర (Class 10 Social – History)). Tap an option to check instantly · page 5 of 6.
Q41Easy
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం వరకు భారత పరిశ్రమల్లో పెద్ద భాగాన్ని నియంత్రించినవి ఏవి?
A. భారత వ్యాపార మండళ్లు
B. చేనేత సహకార సంఘాలు
C. యూరోపియన్ మేనేజింగ్ ఏజెన్సీలు
D. గ్రామ పంచాయతీలు
Answer & explanation
Correct: C — యూరోపియన్ మేనేజింగ్ ఏజెన్సీలు
బర్డ్ హైగ్లర్స్ & కో., ఆండ్రూ యూల్, జార్డిన్ స్కిన్నర్ & కో. వంటి యూరోపియన్ ఏజెన్సీలు మూలధనం సమీకరించి జాయింట్-స్టాక్ కంపెనీలను ఏర్పరచి నిర్వహించాయి. అనేక సందర్భాల్లో భారతీయులు మూలధనం ఇస్తే నిర్ణయాలు ఏజెన్సీలే తీసుకున్నాయి.
వలస నియంత్రణలో భారత వ్యాపారులు యూరప్‌కు ఏ రకమైన సరకులను ఎగుమతి చేయాల్సి వచ్చింది?
A. తయారీ వస్త్రాలు, ఇనుప వస్తువులు
B. ముడి పత్తి, నల్లమందు, గోధుమ, నీలిమందు వంటి ముడి సరకులు, ఆహార ధాన్యాలు
C. యంత్రాలు, లోకోమోటివ్‌లు
D. చేనేత చీరలు, లుంగీలు మాత్రమే
Answer & explanation
Correct: B — ముడి పత్తి, నల్లమందు, గోధుమ, నీలిమందు వంటి ముడి సరకులు, ఆహార ధాన్యాలు
వలస పాలనలో భారత వ్యాపారులు యూరప్‌తో తయారీ వస్తువుల వాణిజ్యం చేయకుండా నిషేధించబడి, బ్రిటిష్ వారికి కావాల్సిన ముడి సరకులు, ఆహార ధాన్యాలనే ఎగుమతి చేయాల్సి వచ్చింది; షిప్పింగ్ నుంచి కూడా క్రమంగా తొలగించబడ్డారు.
వలస భారతదేశంలో స్వాతంత్ర్యం వరకు మూలధన వస్తు (capital goods) పరిశ్రమలు గణనీయంగా ఎందుకు అభివృద్ధి చెందలేదు?
A. భారతదేశంలో ఇనుము అసలు లేకపోవడం వల్ల
B. పారిశ్రామిక యంత్రాలు, రైల్వేలు, లోకోమోటివ్‌లు ఎక్కువగా దిగుమతి అవడం వల్ల
C. భారతీయులు పరిశ్రమలు పెట్టడానికి ఇష్టపడకపోవడం వల్ల
D. వస్త్ర పరిశ్రమ వల్ల
Answer & explanation
Correct: B — పారిశ్రామిక యంత్రాలు, రైల్వేలు, లోకోమోటివ్‌లు ఎక్కువగా దిగుమతి అవడం వల్ల
వలస కాలంలో యంత్రాలు, రైల్వేలు, లోకోమోటివ్‌లు ఎక్కువగా విదేశాల నుంచి దిగుమతి అయ్యాయి. దేశీయంగా యంత్రాలు తయారు చేసే పరిశ్రమలకు అవకాశం రాలేదు; ఇనుము–ఉక్కు పరిశ్రమ కూడా వస్త్రాల కన్నా చాలా ఆలస్యంగా, 1912లో జంషెడ్‌పూర్‌లో మొదలైంది.
యూరోపియన్ మేనేజింగ్ ఏజెన్సీల గురించి ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. చాలా సందర్భాల్లో మూలధనం భారత ఫైనాన్షియర్లు ఇవ్వగా, పెట్టుబడి, వ్యాపార నిర్ణయాలన్నీ ఏజెన్సీలే తీసుకున్నాయి.
2. యూరోపియన్ వ్యాపారుల వాణిజ్య మండళ్లలో భారతీయులను చేర్చుకున్నారు.
ఏది సరైనది?
A. 1 మాత్రమే సరైనది
B. 2 మాత్రమే సరైనది
C. 1, 2 రెండూ సరైనవి
D. 1, 2 రెండూ తప్పు
Answer & explanation
Correct: A — 1 మాత్రమే సరైనది
భారతీయులు మూలధనం ఇచ్చినా నియంత్రణ యూరోపియన్ ఏజెన్సీల చేతిలోనే ఉంది. యూరోపియన్ వ్యాపారులకు సొంత వాణిజ్య మండళ్లు ఉండేవి, వాటిలో భారతీయులు చేరకుండా నిరోధించారు; కాబట్టి రెండో వాక్యం తప్పు.
మిల్లుల్లో కొత్త కార్మికులను నియమించడానికి యజమానులు సాధారణంగా ఎవరిని వాడేవారు?
A. గోమస్తాను
B. దళారీని
C. జాబర్‌ను
D. సరఫరా వ్యాపారిని
Answer & explanation
Correct: C — జాబర్‌ను
జాబర్ తరచూ నమ్మకమైన పాత కార్మికుడు; తన గ్రామం నుంచి మనుషులను తెచ్చి ఉద్యోగాలు ఇప్పించి, నగరంలో స్థిరపడేందుకు సాయం చేసి, కష్టకాలంలో డబ్బు ఇచ్చేవాడు. కాలక్రమంలో డబ్బు, బహుమతులు డిమాండ్ చేసి కార్మికుల జీవితాలను నియంత్రించాడు.
1911లో బాంబే పత్తి పరిశ్రమల కార్మికుల్లో 50 శాతం కంటే ఎక్కువమంది ఏ జిల్లా నుంచి వచ్చారు?
A. కాన్పూర్
B. అహ్మదాబాద్
C. రత్నగిరి
D. మద్రాసు
Answer & explanation
Correct: C — రత్నగిరి
చాలా పారిశ్రామిక ప్రాంతాల్లో కార్మికులు చుట్టుపక్కల జిల్లాల నుంచి వచ్చారు: బాంబేకి రత్నగిరి నుంచి 50 శాతం పైగా. కాన్పూర్ మిల్లులు తమ కార్మికుల్లో ఎక్కువమందిని కాన్పూర్ జిల్లా గ్రామాల నుంచే తీసుకున్నాయి.
భారత ఫ్యాక్టరీల్లో 1901లో కార్మికుల సంఖ్య సుమారు ఎంత?
A. 24,36,000
B. 5,84,000
C. 58,400
D. 5,84,00,000
Answer & explanation
Correct: B — 5,84,000
1901లో భారత ఫ్యాక్టరీల్లో 5,84,000 మంది కార్మికులు ఉండగా 1946 నాటికి 24,36,000 కంటే ఎక్కువయ్యారు. అయినా మొత్తం పారిశ్రామిక శ్రామికశక్తిలో ఫ్యాక్టరీ కార్మికులు చిన్న భాగమే.
మిల్లు కార్మికులు పంటకోత, విత్తనాల సమయాల్లో సెలవు తీసుకుని గ్రామాలకు వెళ్లడం దేనిని సూచిస్తుంది?
A. వారు మిల్లు పనిని పూర్తిగా వదిలేశారు
B. మిల్లులు కార్మికులను బలవంతంగా తొలగించాయి
C. గ్రామాల్లో పరిశ్రమలు పెరిగాయి
D. వారు గ్రామంతో శారీరక, భావోద్వేగ సంబంధాన్ని కొనసాగించారు; మిల్లులు ఈ ఆచారాన్ని ఆమోదించాయి
Answer & explanation
Correct: D — వారు గ్రామంతో శారీరక, భావోద్వేగ సంబంధాన్ని కొనసాగించారు; మిల్లులు ఈ ఆచారాన్ని ఆమోదించాయి
వసంత్ పర్కార్ చెప్పినట్లు కొంకణి వరి కోతకు, ఘాటీ చెరకు పనికి ఇంటికి వెళ్లేవారు; అది మిల్లులు సెలవు ఇచ్చే ఆమోదిత ఆచారం. దీని అర్థం మిల్లు కార్మికులు పూర్తిగా నగరవాసులు కాక, పల్లె–నగర మధ్య తిరిగారని.
తొలి భారత పత్తి మిల్లులు ఏ ఉత్పత్తిపై దృష్టి పెట్టాయి?
A. ముతక పత్తి నూలు (యార్న్)
B. నాజూకు వస్త్రం
C. ఇనుము–ఉక్కు
D. పట్టు వస్త్రం
Answer & explanation
Correct: A — ముతక పత్తి నూలు (యార్న్)
భారత పారిశ్రామికవేత్తలు మాంచెస్టర్ వస్తువులతో పోటీపడకుండా ఉండేందుకు ముతక నూలును తయారు చేశారు; దిగుమతి అయ్యే నూలు మేలైన రకం కావడంతో పోటీ లేదు. ఈ నూలును భారత చేనేతగాళ్లు వాడారు లేదా చైనాకు ఎగుమతి చేశారు.
1906 నుంచి భారత నూలు ఎగుమతులు చైనాకు ఎందుకు తగ్గాయి?
A. భారతదేశంలో నూలు ఉత్పత్తి ఆగిపోవడం వల్ల
B. బ్రిటన్ చైనాకు నూలు అమ్మడం వల్ల
C. స్వదేశీ ఉద్యమం చైనాను బహిష్కరించడం వల్ల
D. చైనా, జపాన్ మిల్లుల ఉత్పత్తి చైనా మార్కెట్‌ను ముంచెత్తడం వల్ల
Answer & explanation
Correct: D — చైనా, జపాన్ మిల్లుల ఉత్పత్తి చైనా మార్కెట్‌ను ముంచెత్తడం వల్ల
చైనా, జపాన్ మిల్లుల ఉత్పత్తి చైనా మార్కెట్‌లో పోటీగా నిలవడంతో భారత నూలు ఎగుమతులు తగ్గాయి. అందుకే భారత పారిశ్రామికవేత్తలు నూలు నుంచి వస్త్ర ఉత్పత్తికి మారారు; 1900–1912 మధ్య భారత పత్తి వస్త్రోత్పత్తి రెట్టింపైంది.