Free practice MCQs with answers and explanations for జల వనరులు (Water Resources) (10వ తరగతి సోషల్ – భూగోళశాస్త్రం (Class 10 Social – Geography)). Tap an option to check instantly · page 4 of 6.
Q31Moderate
దామోదర్ నదిని పాఠం "దుఃఖాల నది" అని ఎందుకు పేర్కొంది?
A. ఈ నది ఎండిపోయి ఎడారులు ఏర్పడటం వల్ల
B. ఇది విషపూరిత నీరు ప్రవహించే నది కావడం వల్ల
C. తరచుగా వచ్చే వరదలతో ప్రజలు పడే కష్టాల వల్ల
D. దీనిపై నిర్మించిన ఆనకట్ట కూలిపోవడం వల్ల
Answer & explanation
Correct: C — తరచుగా వచ్చే వరదలతో ప్రజలు పడే కష్టాల వల్ల
దామోదర్ లోయ ప్రాంతంలోని భాదు జానపద గీతం వరదలతో దామోదర్ ఉప్పొంగి పడవలు నడవక ప్రజలు పడే బాధలను చెబుతుంది; అందుకే దామోదర్‌ను "దుఃఖాల నది" అంటారు. ఎండిపోవడం, విషపూరిత నీరు కారణాలు కావు.
ప్రాజెక్టు – ప్రధాన ఉపయోగ కలయికకు సంబంధించి సరైన జత ఏది?
A. భాక్రా–నంగల్ – నీటి సంరక్షణ + వరద నియంత్రణ
B. హీరాకుడ్ – జలవిద్యుత్తు + సాగునీరు
C. సర్దార్ సరోవర్ – జలవిద్యుత్తు + వరద నియంత్రణ
D. హీరాకుడ్ – నీటి సంరక్షణ + వరద నియంత్రణ
Answer & explanation
Correct: D — హీరాకుడ్ – నీటి సంరక్షణ + వరద నియంత్రణ
పాఠం ప్రకారం భాక్రా–నంగల్ జలవిద్యుత్తు + సాగునీటికి, హీరాకుడ్ నీటి సంరక్షణ + వరద నియంత్రణకు ఉదాహరణలు. ఇతర జతలు ఈ కలయికలను తారుమారు చేస్తాయి లేదా పాఠం చెప్పని కలయికను ఇస్తాయి.
సర్దార్ సరోవర్ ఆనకట్ట ఏ నదిపై, ఏ రాష్ట్రంలో నిర్మించబడింది?
A. నర్మదా నది – గుజరాత్
B. తపతి నది – మహారాష్ట్ర
C. మహానది – ఒడిశా
D. సట్లెజ్ నది – హిమాచల్ ప్రదేశ్
Answer & explanation
Correct: A — నర్మదా నది – గుజరాత్
సర్దార్ సరోవర్ ఆనకట్ట గుజరాత్‌లో నర్మదా నదిపై నిర్మించబడింది. ఇది మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్, గుజరాత్, రాజస్థాన్ అనే నాలుగు రాష్ట్రాలను కవర్ చేసే పెద్ద ప్రాజెక్టు.
సర్దార్ సరోవర్ ప్రాజెక్టు ద్వారా రాజస్థాన్‌లో సాగునీరు అందే వ్యూహాత్మక ఎడారి జిల్లాలు ఏవి?
A. జైసల్మేర్, బికనేర్
B. బార్మర్, జాలోర్
C. జోధ్‌పూర్, జైపూర్
D. ఉదయ్‌పూర్, అజ్మీర్
Answer & explanation
Correct: B — బార్మర్, జాలోర్
పాఠం ప్రకారం సర్దార్ సరోవర్ రాజస్థాన్‌లోని వ్యూహాత్మక ఎడారి జిల్లాలైన బార్మర్, జాలోర్‌లో 2,46,000 హెక్టార్లకు సాగునీరు ఇస్తుంది. మిగతా జిల్లాల పేర్లు ఈ ప్రాజెక్టు సందర్భంలో పాఠంలో లేవు.
సర్దార్ సరోవర్ ప్రాజెక్టు గురించి కింది ప్రకటనల్లో సరైనది ఏది?
A. గుజరాత్‌లో 18.45 లక్షల హెక్టార్లకు సాగునీరు రాదు
B. రాజస్థాన్ కమాండ్ ప్రాంతంలో 75% మాత్రమే కరువు పీడితం
C. మహారాష్ట్రలోని గిరిజన కొండ ప్రాంతంలో 37,500 హెక్టార్లకు ఎత్తిపోతల ద్వారా సాగునీరు అందుతుంది
D. గుజరాత్‌లోని కమాండ్ ప్రాంతమంతా కరువు పీడితం కాదు, రాజస్థాన్‌లోనూ కాదు
Answer & explanation
Correct: C — మహారాష్ట్రలోని గిరిజన కొండ ప్రాంతంలో 37,500 హెక్టార్లకు ఎత్తిపోతల ద్వారా సాగునీరు అందుతుంది
సర్దార్ సరోవర్ మహారాష్ట్రలోని గిరిజన కొండ ప్రాంతంలో 37,500 హెక్టార్లకు ఎత్తిపోతల ద్వారా నీరిస్తుంది. గుజరాత్‌లో 18.45 లక్షల హెక్టార్లకు నీరు అందుతుంది; గుజరాత్ కమాండ్ ప్రాంతంలో ~75% కరువు పీడితం, రాజస్థాన్‌లో మొత్తం కరువు పీడితం.
ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. సర్దార్ సరోవర్ ప్రాజెక్టు గుజరాత్‌లోని 15 జిల్లాల్లో 3,112 గ్రామాలకు సాగునీరు అందిస్తుంది.
2. గుజరాత్‌లోని కమాండ్ ప్రాంతం మొత్తం కరువు పీడితం.
A. 2 మాత్రమే సరైనది
B. 1, 2 రెండూ సరైనవి
C. 1, 2 రెండూ సరైనవి కావు
D. 1 మాత్రమే సరైనది
Answer & explanation
Correct: D — 1 మాత్రమే సరైనది
గుజరాత్‌లో 15 జిల్లాల్లోని 3,112 గ్రామాలకు సాగునీరు అందుతుంది – మొదటి వాక్యం సరైనది. కమాండ్ ప్రాంతంలో సుమారు 75 శాతం మాత్రమే కరువు పీడితం; మొత్తం కరువు పీడితమైనది రాజస్థాన్ కమాండ్ ప్రాంతం, కాబట్టి రెండో వాక్యం తప్పు.
పెద్ద ఆనకట్టల వల్ల జలాశయం అడుగున అధికంగా పేరుకునే పదార్థం ఏది?
A. అవక్షేపం (Sediment)
B. ఉప్పు
C. ఇనుప ఖనిజం
D. బొగ్గు
Answer & explanation
Correct: A — అవక్షేపం (Sediment)
నదులను నియంత్రించి ఆనకట్టలు కట్టడం వల్ల సహజ అవక్షేప ప్రవాహం దెబ్బతిని జలాశయం అడుగున అధిక అవక్షేపం పేరుకుంటుంది; ఇది జలచరాల ఆవాసాలను కూడా క్షీణింపజేస్తుంది.
వరద మైదానాల్లో ఏర్పడే జలాశయాల వల్ల కలిగే ప్రభావంగా పాఠం చెప్పింది ఏది?
A. భూమి ఎక్కువ సారవంతంగా మారడం
B. అక్కడి వృక్షసంపద, నేల ముంపునకు గురై కాలక్రమంలో కుళ్లిపోవడం
C. నదిలో చేపల సంఖ్య భారీగా పెరగడం
D. వరదల తీవ్రత పూర్తిగా తగ్గడం
Answer & explanation
Correct: B — అక్కడి వృక్షసంపద, నేల ముంపునకు గురై కాలక్రమంలో కుళ్లిపోవడం
వరద మైదానాల్లో కట్టిన జలాశయాలు ఉన్న వృక్షసంపదను, నేలను ముంచేస్తాయి; అవి కాలక్రమంలో కుళ్లిపోతాయి. ఆనకట్టలు నదులను ముక్కలు చేసి చేపలు గుడ్లు పెట్టడానికి వలస వెళ్లడానికి ఇబ్బంది కలిగిస్తాయి.
వరద మైదానాలకు ఒండ్రు (Silt) అందకపోవడం వల్ల కలిగే పర్యవసానం ఏది?
A. నేలలో నీరు నిలవడం పెరగడం
B. వర్షపాతం తగ్గడం
C. సహజ ఎరువు లేక భూమి క్షీణత పెరగడం
D. భూగర్భ జలమట్టం పెరగడం
Answer & explanation
Correct: C — సహజ ఎరువు లేక భూమి క్షీణత పెరగడం
అవక్షేపం జలాశయంలోనే పేరుకుపోవడంతో వరద మైదానాలకు సహజ ఎరువైన సారవంతమైన ఒండ్రు అందదు; దీనివల్ల భూమి క్షీణత మరింత పెరుగుతుంది. వర్షపాతం మార్పుకు, భూగర్భ జలానికి దీనికి సంబంధం పాఠంలో లేదు.
(A): వరదలను నియంత్రించడానికి కట్టిన కొన్ని ఆనకట్టలు వరదలకు కారణమయ్యాయి.
(R): జలాశయంలో అవక్షేపం పేరుకుపోయి సామర్థ్యం తగ్గడం, అధిక వర్షాల సమయంలో పెద్ద డ్యాములు వరదను అదుపు చేయలేకపోవడం జరిగాయి.
A. (A), (R) రెండూ నిజం; కానీ (R) అనేది (A)కు సరైన వివరణ కాదు
B. (A) నిజం, (R) తప్పు
C. (A) తప్పు, (R) నిజం
D. (A), (R) రెండూ నిజం; (R) అనేది (A)కు సరైన వివరణ
Answer & explanation
Correct: D — (A), (R) రెండూ నిజం; (R) అనేది (A)కు సరైన వివరణ
అవక్షేపం పేరుకోవడం వల్ల జలాశయం సామర్థ్యం తగ్గి, అధిక వర్షాల్లో డ్యాములు వరదను నియంత్రించలేక పోయాయని పాఠం చెబుతుంది. అందువల్ల (R) అనేది (A)కు సరైన వివరణ, రెండూ నిజం.