భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ రంగాలు (Sectors of the Indian Economy) · Practice MCQs
Free practice MCQs with answers and explanations for భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ రంగాలు (Sectors of the Indian Economy) (10వ తరగతి సోషల్ – ఆర్థిక శాస్త్రం (Class 10 Social – Economics)). Tap an option to check instantly · page 5 of 6.
Q41Hard
కింది నాలుగింటిలో ఇమడని (ఇతరులకు భిన్నమైన) కార్యకలాపం ఏది?
A. చేపలు పట్టడం
B. బ్యాంకింగ్
C. రవాణా
D. గిడ్డంగుల్లో నిల్వ
Answer & explanation
Correct: A — చేపలు పట్టడం
బ్యాంకింగ్, రవాణా, నిల్వ అన్నీ ఉత్పత్తికి ఆసరా ఇచ్చే సేవలు, అంటే తృతీయ రంగం. చేపలు పట్టడం ప్రకృతి వనరుల నుంచి నేరుగా సహజ ఉత్పత్తి పొందే కార్యకలాపం కాబట్టి ప్రాథమిక రంగం; అందుకే ఇది మిగతా మూడింటికి భిన్నం.
ప్రకటన (A): చెరకు నుంచి చక్కెర తయారీ ద్వితీయ రంగ కార్యకలాపం.
కారణం (R): ఇందులో సహజ ఉత్పత్తిని తయారీ ప్రక్రియ ద్వారా మరో రూపంలోకి మారుస్తారు.
సరైన ఎంపిక ఏది?
A. A, R రెండూ సరైనవి; కానీ R, A కు వివరణ కాదు
B. A, R రెండూ సరైనవి; R, A కు సరైన వివరణ
C. A సరైనది, R తప్పు
D. A తప్పు, R సరైనది
Answer & explanation
Correct: B — A, R రెండూ సరైనవి; R, A కు సరైన వివరణ
ద్వితీయ రంగం అంటే సహజ ఉత్పత్తులను తయారీ పద్ధతుల ద్వారా ఇతర రూపాల్లోకి మార్చడం; చెరకు నుంచి చక్కెర లేదా బెల్లం తయారీ దానికి ఉదాహరణ. కాబట్టి A సరైనది, R అదే కారణాన్ని వివరిస్తుంది, అందువల్ల R, A కు సరైన వివరణ.
ఇండియన్ కంపెనీలు తమకు కావాల్సిన పత్తి అంతా విదేశాల నుంచి దిగుమతి చేసుకుంటే జరిగే ఫలితం కానిది ఏది?
A. పత్తి సాగు లాభదాయకత తగ్గుతుంది
B. రైతులు ఇతర పంటలకు వేగంగా మారలేకపోతే దివాలా తీయవచ్చు
C. భారతీయ పత్తి ధరలు పెరుగుతాయి
D. భారతీయ పత్తి ధరలు పడిపోతాయి
Answer & explanation
Correct: C — భారతీయ పత్తి ధరలు పెరుగుతాయి
భారత మార్కెట్ నుంచి కొనుగోళ్లు ఆగిపోతే పత్తికి డిమాండ్ తగ్గుతుంది; దాంతో ధరలు పడిపోతాయి, సాగు లాభం తగ్గుతుంది, రైతులు వేరే పంటకు మారలేకపోతే నష్టపోతారు. అందువల్ల ధరలు పెరుగుతాయనడం ఈ పరిస్థితికి వ్యతిరేకం, అది ఫలితం కాదు.
ప్రకటన (A): గోధుమ, పిండి, బిస్కెట్ల విలువలను విడివిడిగా కలిపి GDP లెక్కించడం సరైనది కాదు.
కారణం (R): గోధుమ, పిండి మధ్యంతర వస్తువులు; వాటి విలువ తుది వస్తువైన బిస్కెట్ల విలువలో ఇప్పటికే చేరి ఉంటుంది.
సరైన ఎంపిక ఏది?
A. A సరైనది, R తప్పు
B. A తప్పు, R సరైనది
C. A, R రెండూ తప్పు
D. A, R రెండూ సరైనవి; R, A కు సరైన వివరణ
Answer & explanation
Correct: D — A, R రెండూ సరైనవి; R, A కు సరైన వివరణ
మధ్యంతర వస్తువులు తుది వస్తువుల తయారీలో వినియోగమవుతాయి, వాటి విలువ తుది వస్తువు ధరలో ఇమిడి ఉంటుంది. వాటిని విడిగా కలిపితే అదే విలువను గోధుమగా, పిండిగా, బిస్కెట్లుగా మూడుసార్లు లెక్కించినట్లవుతుంది. అందువల్ల A సరైనది, R దానికి కారణం.
ప్రకటన (A): భారతదేశంలో GDPలో మూడు రంగాల వాటా మారినా ఉపాధిలో ఆ స్థాయి మార్పు రాలేదు.
కారణం (R): ద్వితీయ, తృతీయ రంగాల్లో తగినన్ని ఉద్యోగాలు సృష్టించబడలేదు.
సరైన ఎంపిక ఏది?
A. A, R రెండూ సరైనవి; R, A కు సరైన వివరణ
B. A, R రెండూ సరైనవి; కానీ R, A కు వివరణ కాదు
C. A సరైనది, R తప్పు
D. A తప్పు, R సరైనది
Answer & explanation
Correct: A — A, R రెండూ సరైనవి; R, A కు సరైన వివరణ
గ్రాఫ్ల ప్రకారం తృతీయ రంగం GDPలో ముందుకు వెళ్లినా ప్రాథమిక రంగమే అతిపెద్ద ఉపాధి రంగంగా మిగిలింది. పాఠం ఇచ్చిన కారణం – ద్వితీయ, తృతీయ రంగాల్లో తగినన్ని ఉద్యోగాలు సృష్టి కాలేదు, అందుకే ప్రజలు వ్యవసాయం నుంచి బయటకు వెళ్లలేదు. కాబట్టి R, A కు సరైన వివరణ.
ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. ప్రజల ఆదాయం పెరిగాక పర్యాటకం, ప్రైవేటు ఆసుపత్రులు, షాపింగ్ వంటి సేవలకు డిమాండ్ పెరుగుతుంది.
2. భారతదేశంలో సేవా రంగమంతా సమానంగా వృద్ధి చెందుతోంది.
ఏది సరైనది?
A. 2 మాత్రమే సరైనది
B. 1 మాత్రమే సరైనది
C. 1, 2 రెండూ సరైనవి
D. 1, 2 రెండూ తప్పు
Answer & explanation
Correct: B — 1 మాత్రమే సరైనది
ఆదాయ స్థాయి పెరిగితే కొన్ని వర్గాలు బయట తినడం, పర్యాటకం, ప్రైవేటు ఆసుపత్రులు, పాఠశాలల వంటి సేవలను ఎక్కువగా కోరతారు, కాబట్టి 1 సరైనది. సేవా రంగమంతా సమానంగా పెరగడం లేదు; నైపుణ్య సేవలు ఒకవైపు, చిన్న దుకాణదారులు, మరమ్మతు పనివారు వంటి తక్కువ ఆదాయ సేవలు మరోవైపు ఉన్నాయి, కాబట్టి 2 తప్పు.
ప్రాథమిక రంగంలో సగానికి పైగా కార్మికులు పనిచేస్తూ GDPలో సుమారు ఆరో వంతు మాత్రమే ఉత్పత్తి చేస్తున్నారు. ఇది దేనిని సూచిస్తుంది?
A. వ్యవసాయ కార్మికులు చాలా ఎక్కువ ఉత్పాదకత చూపుతున్నారు
B. వ్యవసాయ ఉత్పత్తికి ఎక్కువ మంది కార్మికులు అవసరం
C. వ్యవసాయంలో అవసరమైన వారికన్నా ఎక్కువమంది ఉన్నారు, అంటే అల్ప ఉపాధి ఉంది
D. ద్వితీయ రంగంలో కార్మికుల కొరత ఉంది
Answer & explanation
Correct: C — వ్యవసాయంలో అవసరమైన వారికన్నా ఎక్కువమంది ఉన్నారు, అంటే అల్ప ఉపాధి ఉంది
ఉపాధిలో సగానికి పైగా వాటా ఉన్నా ఉత్పత్తిలో కేవలం ఆరో వంతే అంటే, ఒక్కో కార్మికుడి ఉత్పత్తి తక్కువ; కొందరిని తీసివేసినా ఉత్పత్తి తగ్గదు. ఇదే అల్ప ఉపాధి అని పాఠం వివరించింది. ఉత్పాదకత ఎక్కువ అయితే ఉత్పత్తి వాటా పెద్దదిగా ఉండేది.
రెండు హెక్టార్ల వర్షాధార భూమిలో ఐదుగురు సభ్యులున్న కుటుంబం ఏడాదంతా పనిచేస్తోంది. ఇద్దరు సభ్యులు కర్మాగారంలో పనికి వెళ్తే సాధారణంగా ఏం జరుగుతుంది?
A. పొలం ఉత్పత్తి సగానికి తగ్గుతుంది
B. కుటుంబ ఆదాయం తగ్గుతుంది
C. అల్ప ఉపాధి మరింత పెరుగుతుంది
D. పొలం ఉత్పత్తి తగ్గదు, కుటుంబ ఆదాయం పెరుగుతుంది
Answer & explanation
Correct: D — పొలం ఉత్పత్తి తగ్గదు, కుటుంబ ఆదాయం పెరుగుతుంది
చిన్న పొలంలో ఐదుగురు అవసరం లేదు, శ్రమ విభజించి ఎవరూ పూర్తి స్థాయిలో పని చేయడం లేదు; కాబట్టి ఇద్దరు బయటకు వెళ్లినా ఉత్పత్తి తగ్గదు. వారి వేతనం కుటుంబ ఆదాయాన్ని పెంచుతుంది, అల్ప ఉపాధి కూడా తగ్గుతుంది. ఇదే పాఠం ఇచ్చిన ఉదాహరణ.
కింది వాటిలో పట్టణాల్లో అల్ప ఉపాధికి పాఠం ఇచ్చిన ఉదాహరణ ఏది?
A. రోజువారీ పని కోసం వెతికే పెయింటర్లు, ప్లంబర్లు వంటి తాత్కాలిక కార్మికులు; చాలామందికి ప్రతిరోజూ పని దొరకదు
B. నెల జీతంతో కార్యాలయంలో పనిచేసే ప్రభుత్వ ఉద్యోగి
C. పెద్ద ఫ్యాక్టరీలో ఓవర్టైమ్ చేసే కార్మికుడు
D. ప్రైవేటు ఆసుపత్రిలో పూర్తి సమయం పనిచేసే వైద్యుడు
Answer & explanation
Correct: A — రోజువారీ పని కోసం వెతికే పెయింటర్లు, ప్లంబర్లు వంటి తాత్కాలిక కార్మికులు; చాలామందికి ప్రతిరోజూ పని దొరకదు
పట్టణ సేవా రంగంలో ప్రతిరోజూ పని దొరకని తాత్కాలిక కార్మికులు (పెయింటర్లు, ప్లంబర్లు, మరమ్మతు పనివారు), రోజంతా తోపుడు బండి నెట్టి తక్కువ సంపాదించేవారు అల్ప ఉపాధిలో ఉంటారు. క్రమం తప్పని జీతం, ఓవర్టైమ్ ఉన్నవారు పూర్తి ఉపాధి పొందేవారు, అల్ప ఉపాధిలో ఉన్నవారు కాదు.
వ్యవసాయ సమస్యలు, సాధ్యమైన పరిష్కారాల జతల్లో సరైన జత ఏది?
A. నీటిపారుదల లేని భూమి – ధాన్యం సేకరణను ప్రభుత్వం చేపట్టడం
B. అప్పుల భారం – బ్యాంకులు తక్కువ వడ్డీతో రుణాలు ఇవ్వడం
C. పంటకు తక్కువ ధరలు – ప్రభుత్వం కాలువలు నిర్మించడం
D. పంట కోసిన వెంటనే స్థానిక వ్యాపారులకు అమ్మాల్సి రావడం – వ్యవసాయ ఆధారిత మిల్లులు పెట్టడం
Answer & explanation
Correct: B — అప్పుల భారం – బ్యాంకులు తక్కువ వడ్డీతో రుణాలు ఇవ్వడం
రైతులు వడ్డీ వ్యాపారుల వద్ద అధిక వడ్డీకి అప్పు చేయకుండా, బ్యాంకులు సరసమైన వడ్డీతో రుణమిస్తే అప్పుల భారం తగ్గుతుంది. నీటిపారుదల లేమికి కాలువలు, తక్కువ ధరలకు ప్రభుత్వ సేకరణ, తొందరగా అమ్మాల్సి రావడానికి సహకార మార్కెటింగ్ పరిష్కారాలు; మిగతా జతలు ఇలా తప్పుగా కలిపినవి.