ప్రపంచీకరణ & భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ (Globalisation and the Indian Economy)

నేటి భారతీయ మార్కెట్లలో డిజిటల్ కెమెరాలు, మొబైల్ ఫోన్లు, టీవీలు, కార్లు, దుస్తులు, పండ్ల రసాల వరకు ప్రపంచ ప్రసిద్ధ బ్రాండ్లు కనిపిస్తాయి.

ఒకప్పుడు రోడ్లపై అంబాసిడర్, ఫియట్ కార్లు మాత్రమే ఉండేవి; ఇప్పుడు ప్రపంచంలోని దాదాపు అన్ని ప్రముఖ కంపెనీల కార్లు అమ్ముడవుతున్నాయి. ఇంత విస్తృతమైన ఎంపిక కేవలం రెండు దశాబ్దాల క్రితం లేదు. ఈ మార్పుకు కారణం ప్రపంచీకరణ (Globalisation).

• ఇరవయ్యో శతాబ్దం మధ్య వరకు: ఉత్పత్తి ఎక్కువగా ఆయా దేశాల లోపలే జరిగేది. దేశాల సరిహద్దులు దాటినవి ముడిసరుకులు, ఆహార పదార్థాలు, తయారైన వస్తువులు మాత్రమే.
• భారతదేశం వంటి వలస దేశాలు ముడిసరుకులు, ఆహార పదార్థాలను ఎగుమతి చేసి, తయారైన వస్తువులను దిగుమతి చేసుకునేవి. అప్పట్లో దూర దేశాలను కలిపే ప్రధాన మార్గం వాణిజ్యం (Trade).
• తర్వాత బహుళజాతి సంస్థలు (Multinational Corporations – MNCs) రంగంలోకి వచ్చాయి.
• MNC అంటే: ఒకటి కంటే ఎక్కువ దేశాల్లో ఉత్పత్తిని సొంతం చేసుకునే లేదా నియంత్రించే కంపెనీ.
• MNCలు చౌకగా శ్రమ, ఇతర వనరులు దొరికే ప్రాంతాల్లో కార్యాలయాలు, కర్మాగారాలు పెడతాయి. లక్ష్యం: ఉత్పత్తి ఖర్చు తగ్గించి ఎక్కువ లాభాలు సంపాదించడం.

ఉత్పత్తి వ్యాప్తికి ఉదాహరణ పారిశ్రామిక పరికరాలు తయారు చేసే ఒక పెద్ద MNC ఇలా పనిచేస్తుంది:

• అమెరికాలోని పరిశోధన కేంద్రాల్లో ఉత్పత్తుల డిజైన్
• చైనాలో విడిభాగాల తయారీ
• మెక్సికో, తూర్పు ఐరోపాలో అసెంబ్లింగ్ చేసి, తయారైన వస్తువులను ప్రపంచమంతటా అమ్మడం
• కస్టమర్ కేర్ సేవలు భారతదేశంలోని కాల్ సెంటర్ల నుంచి (బెంగళూరులో టెలికాం, ఇంటర్నెట్ సౌకర్యాలతో కూడిన కాల్ సెంటర్లు విదేశీ వినియోగదారులకు సమాచారం, సహాయం ఇస్తాయి)

• ఇక్కడ MNC తయారైన వస్తువులను మాత్రమే కాదు, వస్తు-సేవల ఉత్పత్తినే ప్రపంచవ్యాప్తంగా చేస్తోంది. ఉత్పత్తి ప్రక్రియను చిన్న భాగాలుగా విభజించి భూగోళమంతా పంచుతారు
• దీనివల్ల ఉత్పత్తి సంక్లిష్ట పద్ధతుల్లో నిర్వహించబడుతుంది.
• ప్రతి దేశానికి ఒక ప్రయోజనం:
  1. చైనా – చౌక తయారీ స్థలం
  2. మెక్సికో, తూర్పు ఐరోపా – అమెరికా, ఐరోపా మార్కెట్లకు దగ్గరగా ఉండటం
  3. భారతదేశం – సాంకేతికాంశాలు అర్థం చేసుకోగల నైపుణ్యం గల ఇంజినీర్లు, కస్టమర్ కేర్ ఇవ్వగల ఇంగ్లీష్ మాట్లాడే చదువుకున్న యువత.
• ఇవన్నీ కలిసి MNCకి 50–60 శాతం వరకు ఖర్చు ఆదా కావచ్చు.
• గార్మెంట్ పరిశ్రమలో కూడా ఇదే తీరు:
  1. 'మేడ్ ఇన్ థాయ్‌లాండ్' ట్యాగ్ ఉన్న దుస్తులు పూర్తిగా థాయ్ ఉత్పత్తులు కావు
  2. పత్తి నారను ఒక దేశం నుంచి, ఇతర దశలను వేర్వేరు దేశాల నుంచి తెచ్చి, ప్రతి దశకు ఉత్తమ పరిష్కారం వెతుకుతారు.

MNCలు ఎక్కడ ఉత్పత్తి పెట్టాలో నిర్ణయించే ముందు కొన్ని షరతులను చూసుకుంటాయి. అవి నెరవేరాక కర్మాగారాలు, కార్యాలయాలు స్థాపిస్తాయి.

• MNCలు ఉత్పత్తి పెట్టే చోటు:
  1. మార్కెట్‌కు దగ్గరగా ఉండే ప్రాంతం
  2. నైపుణ్యం ఉన్న, నైపుణ్యం లేని శ్రమ తక్కువ ఖర్చుతో దొరికే ప్రాంతం
  3. ఇతర ఉత్పత్తి కారకాలు (భూమి, మూలధనం మొదలైనవి) లభిస్తాయని హామీ ఉన్న ప్రాంతం
  4. తమ ప్రయోజనాలను కాపాడే ప్రభుత్వ విధానాలు ఉన్న ప్రాంతం
• పెట్టుబడి (Investment): భూమి, భవనాలు, యంత్రాలు, ఇతర పరికరాల వంటి ఆస్తులు కొనడానికి ఖర్చు చేసే డబ్బు. ఈ ఆస్తులు లాభాలు ఇస్తాయనే ఆశతో పెడతారు.
• విదేశీ పెట్టుబడి (Foreign Investment): MNCలు చేసే పెట్టుబడి.

MNCలు ఉత్పత్తిని నియంత్రించే మార్గాలు

• 1. స్థానిక కంపెనీలతో కలిసి ఉమ్మడి ఉత్పత్తి:
  1. స్థానిక కంపెనీకి రెండు ప్రయోజనాలు – (1) అదనపు పెట్టుబడులకు (వేగంగా ఉత్పత్తి చేసే కొత్త యంత్రాల కొనుగోలుకు) MNC డబ్బు ఇస్తుంది
  2. (2) తయారీకి కావలసిన ఆధునిక సాంకేతికతను MNC తీసుకొస్తుంది.
• 2. స్థానిక కంపెనీలను కొనుగోలు చేసి ఉత్పత్తిని విస్తరించడం:
  1. MNC పెట్టుబడులకు ఇదే అత్యంత సాధారణ మార్గం
  2. అపార సంపద ఉన్న MNCలకు ఇది సులభం.
• ఉదాహరణ:
  1. అమెరికా MNC కార్గిల్ ఫుడ్స్ (Cargill Foods) భారతీయ కంపెనీ పరాఖ్ ఫుడ్స్ (Parakh Foods)ను కొనుగోలు చేసింది. పరాఖ్ ఫుడ్స్ అనేక ప్రాంతాల్లో మార్కెటింగ్ నెట్‌వర్క్ నిర్మించుకుంది, దాని బ్రాండ్‌కు మంచి పేరుంది, నాలుగు ఆయిల్ రిఫైనరీలున్నాయి. వాటి నియంత్రణ కార్గిల్‌కు వెళ్లింది. కార్గిల్ ఇప్పుడు భారతదేశంలో వంటనూనెల అతిపెద్ద ఉత్పత్తిదారు
  2. రోజుకు 50 లక్షల పౌచ్‌లు తయారు చేయగల సామర్థ్యం ఉంది.
• చాలా అగ్రశ్రేణి MNCల సంపద అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల ప్రభుత్వాల మొత్తం బడ్జెట్ల కంటే ఎక్కువ.
• 3. చిన్న ఉత్పత్తిదారులకు ఆర్డర్లు ఇవ్వడం: అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లోని పెద్ద MNCలు చిన్న ఉత్పత్తిదారులకు ఉత్పత్తి ఆర్డర్లు ఇస్తాయి.
• దుస్తులు, పాదరక్షలు, క్రీడా వస్తువుల పరిశ్రమల్లో ఉత్పత్తి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక చిన్న ఉత్పత్తిదారులు చేస్తారు (ఉదా: లుధియానాలో ఇళ్లలో మహిళలు MNCల కోసం ఫుట్‌బాల్‌లు తయారు చేయడం).
• ఈ వస్తువులను MNCలు తమ బ్రాండ్ పేర్లతో అమ్ముతాయి. దూర ప్రాంతాల ఉత్పత్తిదారులకు ధర, నాణ్యత, సరఫరా సమయం, కార్మిక పరిస్థితులను నిర్ణయించే అపార శక్తి MNCలకు ఉంది.
• ఉదాహరణ: అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో తయారైన జీన్స్ అమెరికాలో ₹6500 ($145)కు అమ్ముడవుతుంది.
• ఇలా భాగస్వామ్యాలు, స్థానిక కంపెనీల నుంచి సరఫరాలు తీసుకోవడం, స్థానిక కంపెనీలతో గట్టిగా పోటీపడటం, వాటిని కొనేయడం ద్వారా MNCలు దూర ప్రాంతాల ఉత్పత్తిపై ప్రభావం చూపుతాయి. ఫలితంగా విస్తృతంగా చెదిరి ఉన్న ప్రాంతాల్లోని ఉత్పత్తి ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానమవుతోంది (interlinking of production).

అమెరికన్ కంపెనీ ఫోర్డ్ మోటార్స్ (Ford Motors) పాఠ్యపుస్తకంలో MNCకి ఒక పూర్తి ఉదాహరణగా ఇచ్చారు. దీనిలోని వివరాలు పరీక్షల్లో తరచూ వస్తాయి.

• ఫోర్డ్ మోటార్స్ ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ఆటోమొబైల్ తయారీదారుల్లో ఒకటి
• 26 దేశాల్లో ఉత్పత్తిని విస్తరించింది. అందువల్ల ఇది MNC.
• భారతదేశంలో: 1995లో ప్రవేశించి, చెన్నై సమీపంలో పెద్ద కర్మాగారం ఏర్పాటు చేయడానికి ₹1700 కోట్లు ఖర్చు చేసింది. ఇది భారతదేశంలో ఫోర్డ్ చేసిన విదేశీ పెట్టుబడి.
• భారతీయ జీపులు, ట్రక్కుల ప్రముఖ తయారీదారు మహీంద్రా అండ్ మహీంద్రాతో కలిసి (ఉమ్మడి ఉత్పత్తి) ఈ కర్మాగారం పెట్టింది.
• 2017 నాటికి:
  1. భారత మార్కెట్లలో 88,000 కార్లు అమ్మింది
  2. భారతదేశం నుంచి మరో 1,81,000 కార్లను దక్షిణాఫ్రికా, మెక్సికో, బ్రెజిల్, అమెరికాలకు ఎగుమతి చేసింది.
• భారతదేశాన్ని తన ఇతర ప్లాంట్లకు విడిభాగాలు సరఫరా చేసే కేంద్రంగా (component supplying base) అభివృద్ధి చేయాలని కంపెనీ లక్ష్యం.
• ఇలా ఫోర్డ్ భారతదేశంలో కార్లు తయారు చేసి భారత మార్కెట్లో అమ్మడమే కాక, ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు కార్లు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న తన కర్మాగారాలకు కారు విడిభాగాలను ఎగుమతి చేస్తుంది. చాలా MNCల కార్యకలాపాల్లో వస్తువులు, సేవల వాణిజ్యం భారీగా ఉంటుంది.

భారతదేశం ఎందుకు ఆకర్షణీయం

• పెద్ద దేశీయ మార్కెట్ (భారతదేశం, చైనాలోని అనేక మంది కొనుగోలుదారులకు దగ్గర).
• ఉత్పత్తి వ్యయం తక్కువ: శ్రమ, ఇతర వనరుల ఖర్చు తక్కువ.
• ఆటో విడిభాగాలను సరఫరా చేసే అనేక స్థానిక తయారీదారులు ఉండటం.
• ఈ కర్మాగారం వల్ల ఉత్పత్తుల అనుసంధానం: విడిభాగాలను స్థానిక కంపెనీల నుంచి కొనడం, ఎగుమతులతో ఇతర దేశాల ప్లాంట్లతో కలిపి ఉత్పత్తి.

MNC, ఇతర కంపెనీల మధ్య తేడా

• సాధారణ కంపెనీ ఒకే దేశంలో ఉత్పత్తి చేస్తుంది
• MNC అనేక దేశాల్లో కర్మాగారాలు, కార్యాలయాల ద్వారా ఉత్పత్తిని సొంతం చేసుకుంటుంది లేదా నియంత్రిస్తుంది.
• నైక్, కోకా-కోలా, పెప్సీ, హోండా, నోకియా వంటి దాదాపు అన్ని ప్రధాన MNCలు అమెరికా, జపాన్, యూరప్ దేశాలకు చెందినవి.

(ప్రస్తుత సమాచారం – బయటి సమాచారం: పుస్తకం 2017 గణాంకాలు ఇచ్చింది. ఆ తర్వాత ఫోర్డ్ 2021లో భారతదేశంలో కార్ల తయారీని నిలిపివేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది; గుజరాత్‌లోని సనంద్ ప్లాంట్‌ను 2022లో టాటా మోటార్స్‌కు విక్రయించింది.

MNCలు దీర్ఘకాలం కొనసాగవచ్చు, అవసరమైతే ఉత్పత్తిని వేరే చోటికి మార్చవచ్చు అనడానికి ఇది ఉదాహరణ.)

చాలా కాలంగా విదేశీ వాణిజ్యం (Foreign Trade) దేశాలను కలిపే ప్రధాన మార్గం. చరిత్రలో భారతదేశం, దక్షిణాసియాలను తూర్పు, పశ్చిమ మార్కెట్లతో కలిపిన వాణిజ్య మార్గాలు, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వంటి వర్తక కంపెనీలను భారతదేశానికి ఆకర్షించిన వాణిజ్య ప్రయోజనాలు దీనికి ఉదాహరణలు.

• విదేశీ వాణిజ్యం యొక్క ప్రాథమిక విధి: ఉత్పత్తిదారులు తమ దేశీయ మార్కెట్ల (own country) దాటి చేరే అవకాశం కల్పించడం. వస్తువులను దేశం లోపలి మార్కెట్లలోనే కాక ఇతర దేశాల మార్కెట్లలో కూడా అమ్మవచ్చు, అక్కడ పోటీపడవచ్చు.
• కొనుగోలుదారులకు: ఇతర దేశంలో తయారైన వస్తువుల దిగుమతి వల్ల దేశంలో తయారయ్యే వస్తువులకు మించి ఎంపిక పెరుగుతుంది.
• విదేశీ వాణిజ్యం vs విదేశీ పెట్టుబడి:
  1. వాణిజ్యం అంటే వస్తువుల ఎగుమతి-దిగుమతులు
  2. విదేశీ పెట్టుబడి అంటే MNCలు విదేశాల్లో ఆస్తులపై పెట్టే డబ్బు.

చైనా బొమ్మలు భారతదేశంలో (ఉదాహరణ)

• భారతదేశంలో బొమ్మలు అధిక ధరకు అమ్ముతున్నారని తెలిసిన చైనా తయారీదారులు ప్లాస్టిక్ బొమ్మలను భారతదేశానికి ఎగుమతి చేయడం మొదలుపెడతారు.
• భారత కొనుగోలుదారులకు భారతీయ, చైనా బొమ్మల మధ్య ఎంచుకునే అవకాశం వస్తుంది. చౌక ధరలు, కొత్త డిజైన్ల వల్ల చైనా బొమ్మలు ప్రాచుర్యం పొందుతాయి.
• ఒక సంవత్సరంలోపే 70–80 శాతం బొమ్మల దుకాణాలు భారతీయ బొమ్మల స్థానంలో చైనా బొమ్మలను పెట్టుకుంటాయి. బొమ్మలు ఇప్పుడు మునుపటి కంటే చౌకగా దొరుకుతాయి.
• ఫలితాలు:
  1. భారతీయ కొనుగోలుదారులకు ఎక్కువ ఎంపిక, తక్కువ ధర
  2. చైనా బొమ్మల తయారీదారులకు వ్యాపార విస్తరణ అవకాశం
  3. భారతీయ బొమ్మల తయారీదారులకు అమ్మకాలు బాగా తగ్గి నష్టాలు.

మార్కెట్ల అనుసంధానం (Integration of Markets)

• వాణిజ్యం తెరుచుకున్నప్పుడు వస్తువులు ఒక మార్కెట్ నుంచి మరొక దానికి వెళ్తాయి
• మార్కెట్లలో ఎంపిక పెరుగుతుంది.
• రెండు మార్కెట్లలో ఒకే రకమైన వస్తువుల ధరలు దాదాపు సమానం అవుతాయి.
• వేల మైళ్ల దూరంలో ఉన్నా రెండు దేశాల ఉత్పత్తిదారులు ఒకరితో ఒకరు నేరుగా పోటీపడతారు.
• ఇలా విదేశీ వాణిజ్యం వివిధ దేశాల మార్కెట్లను కలుపుతుంది – దీన్ని మార్కెట్ల అనుసంధానం అంటారు.
• ఉదాహరణ (పుస్తక ప్రశ్న):
  1. భారతదేశం నుంచి చైనా ఉక్కు దిగుమతి చేసుకుంటే భారత ఉక్కు కంపెనీలకు విస్తరణ అవకాశం, చైనా ఉక్కు కంపెనీలకు పోటీ పెరుగుతుంది, ఉక్కును ముడిసరుకుగా వాడే చైనా పరిశ్రమలకు ఎక్కువ ఎంపిక, తక్కువ ధర వస్తాయి
  2. రెండు దేశాల ఉక్కు ధరలు సమీపిస్తాయి.
• దుస్తుల చిన్న వ్యాపారులు MNC బ్రాండ్లు, దిగుమతుల నుంచి తీవ్ర పోటీ ఎదుర్కొంటున్నారు.

గత రెండు, మూడు దశాబ్దాల్లో ఎక్కువ MNCలు తమ ఉత్పత్తికి చౌకైన స్థలాల కోసం ప్రపంచమంతా వెతుకుతున్నాయి. ఈ దేశాల్లో విదేశీ పెట్టుబడి పెరుగుతోంది. అదే సమయంలో దేశాల మధ్య విదేశీ వాణిజ్యం కూడా వేగంగా పెరుగుతోంది.

• విదేశీ వాణిజ్యంలో చాలా భాగాన్ని MNCలే నియంత్రిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు భారతదేశంలోని ఫోర్డ్ కర్మాగారం భారత మార్కెట్ కోసం కార్లు తయారు చేయడమే కాక, ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు కార్లు, ప్రపంచవ్యాప్త కర్మాగారాలకు విడిభాగాలు ఎగుమతి చేస్తుంది.
• ఎక్కువ విదేశీ పెట్టుబడి + ఎక్కువ విదేశీ వాణిజ్యం → దేశాలలో ఉత్పత్తి, మార్కెట్ల అనుసంధానం పెరిగింది.
• ప్రపంచీకరణ (Globalisation): దేశాల మధ్య వేగవంతమైన అనుసంధానం లేదా పరస్పర సంబంధాల ప్రక్రియ.
• ఈ ప్రక్రియలో MNCలు ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. దేశాల మధ్య ఎక్కువ వస్తువులు, సేవలు, పెట్టుబడులు, సాంకేతికత కదులుతున్నాయి.
• ప్రపంచంలోని చాలా ప్రాంతాలు కొన్ని దశాబ్దాల క్రితం కంటే ఇప్పుడు పరస్పరం దగ్గరగా సంబంధాల్లో ఉన్నాయి.

దేశాలను కలిపే మార్గాలు

• వస్తువులు, సేవల కదలిక (వాణిజ్యం)
• పెట్టుబడుల కదలిక
• సాంకేతికత కదలిక
• ప్రజల కదలిక: మెరుగైన ఆదాయం, ఉద్యోగాలు, విద్య కోసం ప్రజలు సాధారణంగా ఒక దేశం నుంచి మరొక దేశానికి వెళ్తారు. కానీ గత కొన్ని దశాబ్దాల్లో వివిధ ఆంక్షల వల్ల దేశాల మధ్య ప్రజల కదలిక పెద్దగా పెరగలేదు.
• గత రెండు దశాబ్దాల్లో వేగంగా కదిలినవి: వస్తువులు, సేవలు, పెట్టుబడులు (ప్రజలు కాదు).

పుస్తకంలోని ప్రశ్నల సమాధాన అంశాలు

• ప్రపంచీకరణ ప్రక్రియలో MNCల పాత్ర: ఉత్పత్తిని అనేక దేశాలకు విస్తరించి, పెట్టుబడులు పెట్టి, వాణిజ్యాన్ని నియంత్రించి దేశాలను కలుపుతున్నాయి.
• ప్రపంచీకరణ ఉత్పత్తిదారుల మధ్య పోటీని పెంచుతుంది (తగ్గించదు, మార్చదు కాదు).

ప్రపంచీకరణకు తోడ్పడిన కారకాలను పుస్తకం మూడుగా చెబుతుంది: సాంకేతికతలో వేగవంతమైన మెరుగుదల, వాణిజ్య-పెట్టుబడి విధానాల సరళీకరణ, అంతర్జాతీయ సంస్థల ఒత్తిడి. వీటిలో మొదటిది సాంకేతికత.

రవాణా సాంకేతికత

• గత యాభై ఏళ్లలో రవాణా సాంకేతికతలో అనేక మెరుగుదలలు వచ్చాయి. దీనివల్ల వస్తువులు దూర ప్రాంతాలకు వేగంగా, తక్కువ ఖర్చుతో చేరుతున్నాయి.
• కంటైనర్లు (Containers):
  1. వస్తువులను కంటైనర్లలో పెడతారు
  2. వాటిని నేరుగా ఓడలు, రైళ్లు, విమానాలు, ట్రక్కులపైకి ఎక్కించవచ్చు. దీనివల్ల ఓడరేవుల్లో నిర్వహణ ఖర్చు గణనీయంగా తగ్గింది, ఎగుమతులు మార్కెట్లకు చేరే వేగం పెరిగింది.
• విమాన రవాణా ఖర్చు కూడా తగ్గింది
• దీనివల్ల విమానాల ద్వారా చాలా ఎక్కువ పరిమాణంలో వస్తువులు రవాణా అవుతున్నాయి.

సమాచార, సంచార సాంకేతికత (ICT)

• సమాచార, సంచార సాంకేతికతలో (టెలికమ్యూనికేషన్లు, కంప్యూటర్లు, ఇంటర్నెట్) జరిగిన మార్పులు మరింత అద్భుతమైనవి.
• టెలికమ్యూనికేషన్ సౌకర్యాలు: టెలిగ్రాఫ్, టెలిఫోన్ (మొబైల్ ఫోన్లతో సహా), ఫ్యాక్స్. వీటితో ప్రపంచంలో ఎక్కడికైనా సంప్రదించవచ్చు, సమాచారం వెంటనే పొందవచ్చు, మారుమూల ప్రాంతాల నుంచి కూడా మాట్లాడవచ్చు. ఇది ఉపగ్రహ సమాచార పరికరాల వల్ల సాధ్యమైంది.
• కంప్యూటర్లు దాదాపు ప్రతి రంగంలోకి ప్రవేశించాయి.
• ఇంటర్నెట్ ద్వారా ఏ విషయంపైనా సమాచారం పొందవచ్చు, పంచుకోవచ్చు
• తక్షణ ఎలక్ట్రానిక్ మెయిల్ (e-mail), వాయిస్-మెయిల్ (voice-mail)ను ప్రపంచమంతా అతి తక్కువ ఖర్చుతో పంపవచ్చు.

ఉత్పత్తిలో IT వినియోగానికి ఉదాహరణ

• లండన్ పాఠకుల కోసం ఒక వార్తా పత్రికను ఢిల్లీలో డిజైన్ చేసి ముద్రిస్తారు.
• పత్రిక పాఠ్యం ఇంటర్నెట్ ద్వారా ఢిల్లీ కార్యాలయానికి వెళ్తుంది.
• ఢిల్లీ డిజైనర్లు లండన్ కార్యాలయం నుంచి టెలికమ్యూనికేషన్ సౌకర్యాల ద్వారా డిజైన్ ఆదేశాలు పొందుతారు.
• డిజైన్ కంప్యూటర్‌లో జరుగుతుంది
• ముద్రణ తర్వాత పత్రికలు విమానంలో లండన్‌కు వెళ్తాయి.
• లండన్ బ్యాంకు నుంచి ఢిల్లీ బ్యాంకుకు డిజైన్, ముద్రణ ఖర్చుల చెల్లింపు ఇంటర్నెట్ ద్వారా (ఈ-బ్యాంకింగ్) వెంటనే జరుగుతుంది.
• IT, ఇతర సంచార సాంకేతికతలు దూర దేశాల్లో ఉత్పత్తిని నిర్వహించడం, సేవలను ప్రపంచవ్యాప్తంగా అందించడం సాధ్యం చేశాయి
• ఐటీ విస్తరణ లేకుండా ప్రపంచీకరణ ఈ స్థాయిలో సాధ్యం కాదు.

ప్రపంచీకరణకు తోడ్పడిన రెండో కారకం విధానాల మార్పు. దాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి మళ్లీ చైనా బొమ్మల ఉదాహరణ చూద్దాం.

• భారత ప్రభుత్వం బొమ్మల దిగుమతిపై పన్ను (Tax) విధిస్తే, దిగుమతి చేసుకునేవారు ఆ పన్ను కట్టాలి
• దాంతో కొనుగోలుదారులు దిగుమతి బొమ్మలకు ఎక్కువ ధర చెల్లించాలి. చైనా బొమ్మలు ఇక చౌకగా ఉండవు, దిగుమతులు తగ్గుతాయి, భారతీయ బొమ్మల తయారీదారులు వృద్ధి చెందుతారు.
• వాణిజ్య అవరోధం (Trade Barrier): విదేశీ వాణిజ్యంపై పెట్టే ఏదైనా ఆంక్ష. దిగుమతి పన్ను దీనికి ఉదాహరణ. దేశంలోకి ఏ రకమైన వస్తువులు, ఎంత మొత్తంలో రావాలో ప్రభుత్వాలు నియంత్రించడానికి వీటిని వాడతాయి.
• కోటా (Quota): దిగుమతి చేసుకునే వస్తువుల సంఖ్యపై పెట్టే పరిమితి. ఇదీ ఒక వాణిజ్య అవరోధమే. ఉదాహరణకు చైనా బొమ్మలను ఇంత సంఖ్య వరకే దిగుమతి చేసుకోవాలని పరిమితి పెట్టవచ్చు.

స్వాతంత్ర్యం తర్వాత భారతదేశం

• స్వాతంత్ర్యం తర్వాత భారత ప్రభుత్వం విదేశీ వాణిజ్యం, విదేశీ పెట్టుబడులపై అవరోధాలు పెట్టింది.
• కారణం:
  1. విదేశీ పోటీ నుంచి దేశీయ ఉత్పత్తిదారులను రక్షించడం. 1950లు, 1960లలో పరిశ్రమలు ఇప్పుడిప్పుడే మొదలవుతున్నాయి
  2. ఆ దశలో దిగుమతుల పోటీ ఉంటే ఈ పరిశ్రమలు ఎదిగేవి కావు.
• అందువల్ల భారతదేశం యంత్రాలు, ఎరువులు, పెట్రోలియం వంటి అత్యవసర వస్తువుల దిగుమతులను మాత్రమే అనుమతించింది.
• అభివృద్ధి చెందిన దేశాలన్నీ తమ అభివృద్ధి తొలి దశల్లో వివిధ మార్గాల్లో దేశీయ ఉత్పత్తిదారులకు రక్షణ కల్పించాయి.

1991 నుంచి మార్పులు

• 1991 ప్రాంతం నుంచి విధానంలో దూరగామి మార్పులు వచ్చాయి.
• భారతీయ ఉత్పత్తిదారులు ప్రపంచంలోని ఉత్పత్తిదారులతో పోటీపడాల్సిన సమయం వచ్చిందని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది.
• పోటీ వల్ల దేశీయ ఉత్పత్తిదారుల పనితీరు మెరుగుపడుతుందని, వారు నాణ్యత పెంచుకోవాల్సి వస్తుందని భావించింది. ఈ నిర్ణయానికి శక్తివంతమైన అంతర్జాతీయ సంస్థల మద్దతు లభించింది.
• విదేశీ వాణిజ్యం, విదేశీ పెట్టుబడిపై అవరోధాలను చాలా వరకు తొలగించారు. అంటే వస్తువులను సులభంగా దిగుమతి, ఎగుమతి చేయవచ్చు
• విదేశీ కంపెనీలు ఇక్కడ కర్మాగారాలు, కార్యాలయాలు స్థాపించవచ్చు.
• సరళీకరణ (Liberalisation):
  1. ప్రభుత్వం పెట్టిన అవరోధాలు లేదా ఆంక్షలను తొలగించడం. వాణిజ్య సరళీకరణతో వ్యాపారాలు ఏం దిగుమతి, ఎగుమతి చేయాలో స్వేచ్ఛగా నిర్ణయించుకోగలవు
  2. ప్రభుత్వం గతంకంటే చాలా తక్కువ ఆంక్షలు విధిస్తుంది, కాబట్టి దాన్ని మరింత 'ఉదారంగా' ఉందంటారు.

భారతదేశంలో విదేశీ వాణిజ్యం, పెట్టుబడుల సరళీకరణకు అంతర్జాతీయ సంస్థలు బలంగా మద్దతు ఇచ్చాయి. విదేశీ వాణిజ్యం, పెట్టుబడిపై అన్ని అవరోధాలూ హానికరమని, దేశాల మధ్య వాణిజ్యం 'స్వేచ్ఛగా' ఉండాలని, ప్రపంచంలోని అన్ని దేశాలు తమ విధానాలను సరళీకరించాలని ఈ సంస్థలు చెబుతాయి.

• ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (World Trade Organisation – WTO): అంతర్జాతీయ వాణిజ్యాన్ని సరళీకరించడమే లక్ష్యంగా ఉన్న ప్రధాన సంస్థ.
• అభివృద్ధి చెందిన దేశాల చొరవతో ప్రారంభమైంది.
• అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి సంబంధించిన నియమాలను WTO రూపొందిస్తుంది, ఆ నియమాలు పాటించేలా చూస్తుంది.
• పుస్తకం ప్రకారం సుమారు 160 దేశాలు WTO సభ్యులు. (బయటి సమాచారం: WTO 1995 జనవరి 1న ఏర్పడింది, ప్రధాన కార్యాలయం జెనీవా. 2024 నాటికి సభ్య దేశాలు 166.)
• WTO అందరికీ స్వేచ్ఛా వాణిజ్యానికి అనుమతించాల్సి ఉన్నా, ఆచరణలో అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు అన్యాయంగా వాణిజ్య అవరోధాలను కొనసాగించాయని కనిపిస్తుంది. మరోవైపు WTO నియమాలు అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలను అవరోధాలను తొలగించేలా బలవంతం చేశాయి.

వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల వాణిజ్యంపై వివాదం

• భారతదేశంలో వ్యవసాయం ఎక్కువ మందికి ఉపాధి ఇస్తుంది, GDPలో గణనీయమైన వాటా కలిగి ఉంటుంది.
• అమెరికా వంటి అభివృద్ధి చెందిన దేశంలో GDPలో వ్యవసాయ వాటా 1 శాతం, మొత్తం ఉపాధిలో 0.5 శాతం మాత్రమే.
• అయినా వ్యవసాయంలో ఉన్న ఈ చిన్న శాతం మందికి అమెరికా ప్రభుత్వం ఉత్పత్తికి, ఇతర దేశాలకు ఎగుమతులకు భారీ మొత్తాల్లో డబ్బు ఇస్తుంది.
• ఈ భారీ సహాయం వల్ల అమెరికా రైతులు తమ వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను అసాధారణంగా తక్కువ ధరలకు అమ్మగలరు. మిగులు ఉత్పత్తులను ఇతర దేశాల మార్కెట్లలో తక్కువ ధరకు అమ్ముతారు
• ఇది ఆ దేశాల రైతులపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతుంది.
• ఉదాహరణ:
  1. అమెరికాలోని సాధారణ పత్తి క్షేత్రం వేల ఎకరాల్లో ఉండి, ఒక భారీ కార్పొరేషన్ యాజమాన్యంలో ఉంటుంది
  2. అది పత్తిని విదేశాలకు తగ్గించిన ధరలకు అమ్ముతుంది.
• అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల వాదన: 'WTO నియమాల ప్రకారం మేము వాణిజ్య అవరోధాలను తగ్గించాం. కానీ మీరు WTO నియమాలను పట్టించుకోకుండా మీ రైతులకు భారీ మొత్తాలు చెల్లిస్తున్నారు. మా రైతులకు మద్దతు ఆపమని మా ప్రభుత్వాలను అడిగి, మీరు మాత్రం చేస్తున్నారు. ఇది స్వేచ్ఛా, న్యాయమైన వాణిజ్యమా?'
• భారతదేశం వంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు అవరోధాలను తొలగించగా, అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు చాలా సందర్భాల్లో తమ ఉత్పత్తిదారులకు రక్షణ కొనసాగిస్తున్నాయి.
• పర్యావరణహిత వస్తువుల ఉత్పత్తిని ప్రోత్సహించడానికి ప్రభుత్వాలు సహాయం ఇవ్వడం (పుస్తక చర్చాంశం) న్యాయమా కాదా అని చర్చించవచ్చు.

గత ఇరవై ఏళ్లలో భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రపంచీకరణలో చాలా ముందుకు వెళ్లింది. ప్రజల జీవితాలపై దీని ప్రభావం ఏమిటి? ఉత్పత్తిదారులు, కార్మికులపై ప్రభావం ఒకేలా లేదు.

• వినియోగదారులకు లాభం:
  1. స్థానిక, విదేశీ ఉత్పత్తిదారుల మధ్య పెరిగిన పోటీ వినియోగదారులకు, ముఖ్యంగా పట్టణ ప్రాంతాల్లోని సంపన్న వర్గాలకు ప్రయోజనం కలిగించింది. వీరికి ఎక్కువ ఎంపిక
  2. అనేక ఉత్పత్తుల్లో మెరుగైన నాణ్యత, తక్కువ ధరలు దక్కాయి. ఫలితంగా ఈ వర్గాల జీవన ప్రమాణాలు గతంకంటే చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయి.
• మొదటి ప్రభావం – MNCల పెట్టుబడులు:
  1. గత 20 ఏళ్లలో MNCలు భారతదేశంలో పెట్టుబడులు పెంచాయి
  2. అంటే ఇక్కడ పెట్టుబడి వారికి లాభదాయకం.
• MNCలు ఆసక్తి చూపిన రంగాలు: సెల్ ఫోన్లు, ఆటోమొబైల్స్, ఎలక్ట్రానిక్స్, శీతల పానీయాలు, ఫాస్ట్ ఫుడ్, పట్టణ ప్రాంతాల్లో బ్యాంకింగ్ వంటి సేవలు – వీటికి ఆర్థికంగా బాగున్న కొనుగోలుదారులు ఎక్కువ.
• ఈ పరిశ్రమలు, సేవల్లో కొత్త ఉద్యోగాలు వచ్చాయి.
• ఈ పరిశ్రమలకు ముడిసరుకులు మొదలైనవి సరఫరా చేసే స్థానిక కంపెనీలు సంపన్నమయ్యాయి.
• రెండో ప్రభావం – భారతీయ కంపెనీలకు లాభం: పెరిగిన పోటీ వల్ల అగ్రశ్రేణి భారతీయ కంపెనీల్లో కొన్ని లాభపడ్డాయి. అవి కొత్త సాంకేతికత, ఉత్పత్తి పద్ధతులపై పెట్టుబడి పెట్టి, తమ ఉత్పత్తి ప్రమాణాలను పెంచుకున్నాయి. కొన్ని విదేశీ కంపెనీలతో విజయవంతమైన భాగస్వామ్యాల వల్ల లాభపడ్డాయి.
• ప్రపంచీకరణ వల్ల కొన్ని పెద్ద భారతీయ కంపెనీలు తామే బహుళజాతి సంస్థలుగా ఎదిగాయి:
  1. టాటా మోటార్స్ (ఆటోమొబైల్స్)
  2. ఇన్ఫోసిస్ (IT)
  3. రాన్‌బాక్సీ (ఔషధాలు) – (ప్రస్తుత సమాచారం: రాన్‌బాక్సీని 2015లో సన్ ఫార్మాలో విలీనం చేశారు)
  4. ఏషియన్ పెయింట్స్ (రంగులు)
  5. సుందరం ఫాస్టెనర్స్ (నట్లు, బోల్ట్‌లు)

ఇవి తమ కార్యకలాపాలను ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తరిస్తున్నాయి.

• సేవా రంగ కంపెనీలకు కొత్త అవకాశాలు: ముఖ్యంగా IT సంబంధిత సేవలకు. లండన్ కంపెనీ కోసం పత్రిక తయారు చేసే భారతీయ కంపెనీ, కాల్ సెంటర్లు ఉదాహరణలు. అదే విధంగా డేటా ఎంట్రీ, అకౌంటింగ్, పరిపాలనా పనులు, ఇంజినీరింగ్ వంటి అనేక సేవలను భారతదేశం వంటి దేశాల్లో చౌకగా చేసి అభివృద్ధి చెందిన దేశాలకు ఎగుమతి చేస్తున్నారు.

(పుస్తక చర్చ ప్రశ్నల సమాధాన అంశాలు: ఎక్కువ భారతీయ కంపెనీలు MNCలుగా ఎదిగితే దేశానికి ఆదాయం, ఉద్యోగాలు, సాంకేతికత పెరగవచ్చు. ప్రభుత్వాలు విదేశీ పెట్టుబడిని ఆకర్షించాలని కోరుకుంటాయి, ఎందుకంటే పెట్టుబడితో కర్మాగారాలు, ఉద్యోగాలు, సాంకేతికత వస్తాయి.)

ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు విదేశీ కంపెనీలను ఇక్కడ పెట్టుబడి పెట్టేలా ఆకర్షించడానికి ప్రత్యేక చర్యలు తీసుకుంటున్నాయి.

ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలులు (SEZs)

• SEZ (Special Economic Zone): ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేసే పారిశ్రామిక మండలులు.
• SEZలలో ప్రపంచ స్థాయి సౌకర్యాలు ఉండాలి: విద్యుత్, నీరు, రోడ్లు, రవాణా, గిడ్డంగులు (నిల్వ), వినోద-విద్యా సౌకర్యాలు.
• SEZలలో ఉత్పత్తి యూనిట్లు పెట్టే కంపెనీలు తొలి ఐదు సంవత్సరాలు పన్నులు చెల్లించనవసరం లేదు.
• (బయటి సమాచారం: SEZ చట్టం 2005లో వచ్చింది.)
• SEZలను కొందరు వ్యతిరేకిస్తున్నారు – అభివృద్ధి ఒకరికి మేలు కాగా మరొకరికి వినాశనం కావచ్చనే ఆలోచనకు ఇది ఉదాహరణ. ఈ మండలుల కోసం భూసేకరణ వల్ల రైతులు, స్థానికులు భూములు, ఉపాధి కోల్పోతారని ఆందోళన.

సరళ కార్మిక చట్టాలు (Flexibility in Labour Laws)

• విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి ప్రభుత్వం కార్మిక చట్టాల్లో సౌలభ్యం కల్పించింది.
• 2వ అధ్యాయంలో చూసినట్లు, వ్యవస్థీకృత రంగంలోని (organised sector) కంపెనీలు కార్మికుల హక్కులను కాపాడే కొన్ని నియమాలను పాటించాలి.
• ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో ప్రభుత్వం వీటిలో చాలా నియమాలను కంపెనీలు పట్టించుకోకుండా అనుమతించింది.
• క్రమం తప్పకుండా కార్మికులను నియమించడానికి బదులు, పని ఒత్తిడి తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు స్వల్ప కాలానికి 'సరళంగా' (flexibly) నియమిస్తున్నాయి. ఇది కంపెనీకి శ్రమ ఖర్చును తగ్గించడానికి.
• అయినా తృప్తి చెందక విదేశీ కంపెనీలు కార్మిక చట్టాల్లో ఇంకా ఎక్కువ సౌలభ్యం కోరుతున్నాయి.
• (బయటి సమాచారం: కార్మిక చట్టాలను నాలుగు లేబర్ కోడ్లుగా ఏకీకరించే చట్టాలు 2025 నవంబరులో అమల్లోకి వచ్చాయి.)

సరళ ఉపాధి గురించిన చర్చ (పుస్తక ప్రశ్న)

• యజమానుల వాదన: పని ఉన్నప్పుడే నియమించుకుంటే ఖర్చు తగ్గుతుంది, పోటీలో నిలబడగలం.
• కార్మికుల వాదన: ఉద్యోగ భద్రత పోతుంది, తక్కువ వేతనం, సదుపాయాలు ఉండవు.

పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న చిన్న ఉత్పత్తిదారులు, కార్మికులకు ప్రపంచీకరణ పెద్ద సవాళ్లను తెచ్చింది.

• పోటీ పెరగడం వల్ల దెబ్బతిన్న పరిశ్రమలకు ఉదాహరణలు: బ్యాటరీలు, కెపాసిటర్లు, ప్లాస్టిక్‌లు, బొమ్మలు, టైర్లు, పాల ఉత్పత్తులు, వంటనూనె. ఈ పరిశ్రమల్లోని చిన్న తయారీదారులు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నారు.
• చాలా యూనిట్లు మూతపడి అనేక మంది కార్మికులు ఉపాధి కోల్పోయారు.
• భారతదేశంలో చిన్న పరిశ్రమలు వ్యవసాయం తర్వాత అత్యధిక మందికి (2 కోట్ల మంది) ఉపాధి కల్పిస్తున్నాయి.
• పుస్తకంలో ఒక చిన్న ఉత్పత్తి యూనిట్ కేస్ స్టడీ ఉంది
• ఆ పేజీ టెక్స్ట్ స్పష్టంగా లేనందున అందులోని సంఖ్యలు ఇక్కడ ఇవ్వలేదు. సారాంశం: దిగుమతులు, MNC బ్రాండ్లు, పెద్ద కంపెనీల పోటీ వల్ల చిన్న యూనిట్లకు ఖర్చు ఎక్కువై అమ్మకాలు తగ్గుతాయి.
• ఇతర దేశాల ఉత్పత్తిదారులతో పోలిస్తే ఖర్చు ఎక్కువ అయినా ఉత్పత్తి ఆపకూడదు
• పోటీపడగలిగేలా సహాయం పొందాలి.

చిన్న ఉత్పత్తిదారులు మెరుగ్గా పోటీపడటానికి కావలసినవి (అధ్యయనాల ప్రకారం)

• (a) మెరుగైన రోడ్లు, విద్యుత్, నీరు, ముడిసరుకులు, మార్కెటింగ్, సమాచార నెట్‌వర్క్
• (b) సాంకేతికత మెరుగుదల, ఆధునికీకరణ
• (c) సరైన సమయంలో సహేతుక వడ్డీకి రుణం
• ఇవి కల్పించడంలో ప్రభుత్వ పాత్ర కీలకం
• MNCలకు వీటిపై పెట్టుబడి పెట్టడంలో ఆసక్తి ఉండదు, ఎందుకంటే వారి లక్ష్యం లాభం, ఇవి స్థానిక చిన్న ఉత్పత్తిదారులకు ఉపయోగపడేవి.

ప్రపంచీకరణ ప్రభావం ఒకేలా లేదు (పుస్తక వ్యాయామం)

• కొందరు (సంపన్న పట్టణ వినియోగదారులు, నైపుణ్యం గల ఉత్పత్తిదారులు, పెద్ద కంపెనీలు) లాభపడ్డారు
• చిన్న ఉత్పత్తిదారులు, కార్మికులు నష్టపోయారు.

ప్రపంచీకరణ, పోటీ ఒత్తిడి కార్మికుల జీవితాలను గణనీయంగా మార్చాయి. పెరిగిన పోటీని ఎదుర్కొంటూ ఈ రోజుల్లో చాలా మంది యజమానులు కార్మికులను 'సరళంగా' (flexibly) నియమించడానికే ఇష్టపడుతున్నారు. అంటే కార్మికుల ఉద్యోగాలు ఇక సురక్షితం కాదు.

గార్మెంట్ ఎగుమతి పరిశ్రమలో కార్మికుల పరిస్థితి

• యూరప్, అమెరికాలలోని గార్మెంట్ రంగ పెద్ద MNCలు భారతీయ ఎగుమతిదారుల నుంచి తమ ఉత్పత్తులను ఆర్డర్ చేస్తాయి.
• ప్రపంచ నెట్‌వర్క్ ఉన్న ఈ MNCలు తమ లాభాలను గరిష్టం చేసుకోవడానికి అత్యంత చౌకైన వస్తువుల కోసం చూస్తాయి.
• ఈ పెద్ద ఆర్డర్లు పొందడానికి భారతీయ ఎగుమతిదారులు తమ సొంత ఖర్చులను తగ్గించుకోవడానికి గట్టిగా ప్రయత్నిస్తారు. ముడిసరుకుల ఖర్చును తగ్గించలేరు కాబట్టి శ్రమ ఖర్చును తగ్గిస్తారు.
• మునుపు ఫ్యాక్టరీ కార్మికులను శాశ్వత ప్రాతిపదికన నియమించేది
• ఇప్పుడు తాత్కాలిక ప్రాతిపదికన మాత్రమే నియమిస్తున్నారు, తద్వారా సంవత్సరమంతా వేతనం ఇవ్వనవసరం లేదు.
• రద్దీ సీజన్‌లో కార్మికులు చాలా ఎక్కువ గంటలు, క్రమం తప్పకుండా రాత్రి షిఫ్టుల్లో పని చేయాలి. వేతనాలు తక్కువ
• జీవనం గడపడానికి కార్మికులు ఓవర్‌టైమ్ చేయక తప్పదు.
• ఈ ఎగుమతిదారుల మధ్య పోటీ వల్ల MNCలు భారీ లాభాలు సంపాదిస్తున్నాయి
• కానీ ప్రపంచీకరణ తెచ్చిన ప్రయోజనాల్లో కార్మికులకు న్యాయమైన వాటా దక్కడం లేదు.
• ప్రపంచీకరణ మహిళలకు వేతన ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించినా, ఉపాధి పరిస్థితులు చూస్తే మహిళలకు న్యాయమైన వాటా లభించడం లేదు.

విస్తృత ప్రభావం

• ఇక్కడ వివరించిన పని పరిస్థితులు, కష్టాలు భారతదేశంలోని అనేక పారిశ్రామిక యూనిట్లు, సేవలకు సాధారణమయ్యాయి.
• ఈ రోజు చాలా మంది కార్మికులు అసంఘటిత రంగంలో (unorganised sector) పని చేస్తున్నారు.
• అంతేకాక, వ్యవస్థీకృత రంగంలోని పని పరిస్థితులు కూడా క్రమంగా అసంఘటిత రంగంలా మారుతున్నాయి. వ్యవస్థీకృత రంగ కార్మికులకు ఇంతకుముందు ఉన్న రక్షణ, ప్రయోజనాలు ఇప్పుడు లభించడం లేదు.

కార్మికులకు న్యాయమైన వాటా కోసం (పుస్తక ప్రశ్న సమాధాన అంశాలు)

• ప్రభుత్వం: కార్మిక చట్టాలను సరిగా అమలు చేయడం, కనీస వేతనాలు
• ఎగుమతి ఫ్యాక్టరీల యజమానులు: న్యాయమైన వేతనం, భద్రత
• MNCలు: ఆర్డర్లకు న్యాయమైన ధర ఇవ్వడం
• కార్మికులు: సంఘటితమై హక్కులను కోరడం

పై ఆధారాలను బట్టి ప్రపంచీకరణ నుంచి అందరూ లాభపడలేదని తెలుస్తోంది. విద్య, నైపుణ్యం, సంపద ఉన్నవారు కొత్త అవకాశాలను బాగా ఉపయోగించుకున్నారు; ప్రయోజనాల్లో వాటా దక్కని వారు చాలా మంది ఉన్నారు.

• ప్రపంచీకరణ ఇప్పుడు వాస్తవం కాబట్టి, దాన్ని ఎలా 'న్యాయమైనది' (fair)గా చేయాలన్నదే ప్రశ్న.
• న్యాయమైన ప్రపంచీకరణ (Fair Globalisation): అందరికీ అవకాశాలు సృష్టించి, ప్రపంచీకరణ ప్రయోజనాలు మెరుగ్గా పంచుకునేలా చూసేది.

ప్రభుత్వ పాత్ర

• ప్రభుత్వ విధానాలు కేవలం ధనవంతులు, శక్తిమంతుల ప్రయోజనాలనే కాక దేశంలోని ప్రజలందరి ప్రయోజనాలను కాపాడాలి.
• కార్మిక చట్టాలు సరిగా అమలై కార్మికులు తమ హక్కులు పొందేలా చూడాలి.
• చిన్న ఉత్పత్తిదారులు పోటీపడేంత బలం వచ్చే వరకు వారి పనితీరు మెరుగుపడటానికి సహాయం చేయాలి.
• అవసరమైతే వాణిజ్య, పెట్టుబడి అవరోధాలను వాడవచ్చు.
• WTOలో 'న్యాయమైన నియమాల' కోసం చర్చలు జరపవచ్చు.
• ఇలాంటి ప్రయోజనాలున్న ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలతో కలిసి WTOలో అభివృద్ధి చెందిన దేశాల ఆధిపత్యంపై పోరాడవచ్చు.

ప్రజల పాత్ర

• గత కొన్నేళ్లలో ప్రజా సంస్థల భారీ ప్రచారాలు, ప్రాతినిధ్యాలు WTOలో వాణిజ్యం, పెట్టుబడులకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేశాయి.
• న్యాయమైన ప్రపంచీకరణ పోరాటంలో ప్రజలు కూడా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించగలరని ఇది చూపింది (ఉదాహరణ: 2005లో హాంకాంగ్‌లో WTOకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన ప్రదర్శన).
• న్యాయమైన ప్రపంచీకరణకు పిలుపునిచ్చిన సంస్థల్లో అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ (International Labour Organisation – ILO) ఒకటి.

అధ్యాయ సారాంశం (Summing Up)

• ప్రపంచీకరణ = దేశాల వేగవంతమైన అనుసంధాన ప్రక్రియ
• ఇది ఎక్కువ విదేశీ వాణిజ్యం, విదేశీ పెట్టుబడి ద్వారా జరుగుతోంది.
• MNCలు ప్రధాన పాత్ర
• ఉత్పత్తి సంక్లిష్ట పద్ధతుల్లో నిర్వహించబడుతోంది.
• సాంకేతికత, ముఖ్యంగా IT, దేశాల మధ్య ఉత్పత్తి నిర్వహణలో పెద్ద పాత్ర పోషించింది
• వాణిజ్యం, పెట్టుబడి సరళీకరణ అవరోధాలను తొలగించి ప్రపంచీకరణకు తోడ్పడింది
• అంతర్జాతీయ స్థాయిలో WTO అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలపై సరళీకరణకు ఒత్తిడి పెట్టింది.
• ప్రపంచీకరణ సంపన్న వినియోగదారులకు, నైపుణ్యం, విద్య, సంపద ఉన్న ఉత్పత్తిదారులకు మేలు చేసింది
• అనేక చిన్న ఉత్పత్తిదారులు, కార్మికులు పెరిగిన పోటీ వల్ల నష్టపోయారు.

అధ్యాయం చివర ఇచ్చిన అభ్యాస ప్రశ్నల్లో దాగి ఉన్న ముఖ్యమైన వాస్తవాలను, పరీక్షల్లో తరచూ అడిగే జతలను ఇక్కడ క్రోడీకరించారు.

సరిపోల్చండి (Match the following) సమాధానాలు

• చిన్న ఉత్పత్తిదారుల నుంచి MNCలు చౌకగా కొనేవి = దుస్తులు, పాదరక్షలు, క్రీడా వస్తువులు
• దిగుమతులను నియంత్రించడానికి వాడే కోటాలు, పన్నులు = వాణిజ్య అవరోధాలు (Trade barriers)
• విదేశాల్లో పెట్టుబడి పెట్టిన భారతీయ కంపెనీలు = టాటా మోటార్స్, ఇన్ఫోసిస్, రాన్‌బాక్సీ
• సేవల ఉత్పత్తి విస్తరణకు IT సహాయం = కాల్ సెంటర్లు
• భారతదేశంలో కర్మాగారాలు పెట్టిన అనేక MNCలు = ఆటోమొబైల్స్

సరైన ఎంపికలు

• గత రెండు దశాబ్దాల ప్రపంచీకరణలో వేగంగా కదిలినవి: వస్తువులు, సేవలు, పెట్టుబడులు.
• ప్రపంచవ్యాప్తంగా MNCల పెట్టుబడులకు అత్యంత సాధారణ మార్గం: ఉన్న స్థానిక కంపెనీలను కొనుగోలు చేయడం (కొత్త కర్మాగారాలు లేదా భాగస్వామ్యం కాదు).
• 'ప్రపంచీకరణ వల్ల జీవన పరిస్థితులు మెరుగైనవి' ఎవరికి? ఎంపికలు: అందరు ప్రజలకు / అభివృద్ధి చెందిన దేశాల ప్రజలకు / అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల కార్మికులకు / పైవేవీ కాదు. సరైన జవాబు 'పైవేవీ కాదు' – ప్రయోజనాలు అసమానంగా పంపిణీ అయ్యాయి.

ఖాళీలు నింపే సమాధాన భావాలు

• భారతీయ కొనుగోలుదారులకు ఎక్కువ ఎంపిక = ప్రపంచీకరణ ప్రక్రియతో ముడిపడి ఉంది
• ఇతర దేశాలతో పెరుగుతున్న అనుసంధానం (వాణిజ్యం) వల్ల వస్తువులు వస్తున్నాయి.
• పోటీ పెరగడానికి కారణాలు: పెరుగుతున్న విదేశీ పెట్టుబడి, విదేశీ వాణిజ్యం → ఉత్పత్తిదారుల మధ్య ఎక్కువ పోటీ.
• భారతదేశంలో MNCలు పెట్టుబడి పెడతాయి, ఎందుకంటే అక్కడ పెద్ద మార్కెట్ + తక్కువ ఉత్పత్తి వ్యయం.

కారణాల సంక్షిప్త వివరణలు

• వాణిజ్య అవరోధాలను భారతదేశం మొదట ఎందుకు పెట్టింది: కొత్తగా ఏర్పడుతున్న దేశీయ పరిశ్రమలను విదేశీ పోటీ నుంచి రక్షించడానికి. ఎందుకు తొలగించింది: పోటీ వల్ల ఉత్పత్తిదారుల పనితీరు, నాణ్యత మెరుగుపడుతుందని, ప్రపంచంతో పోటీపడే సమయం వచ్చిందని భావించడం.
• కార్మిక చట్టాల సరళత కంపెనీలకు ఎలా లాభం: స్వల్పకాలిక నియామకాలతో శ్రమ ఖర్చు తగ్గుతుంది.
• అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలను సరళీకరణకు ఎందుకు కోరతాయి: తమ MNCలు, ఉత్పత్తిదారులు ఆ మార్కెట్లలో స్వేచ్ఛగా అమ్మి, పెట్టుబడి పెట్టగలవని. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు ప్రతిగా తమ రైతులు, ఉత్పత్తిదారులకు కూడా న్యాయమైన పరిస్థితులు, అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో అవరోధాల తొలగింపు కోరాలి.
• ప్రపంచీకరణ ప్రభావం ఒకేలా లేదు:
  1. సంపన్న వినియోగదారులు, నైపుణ్య ఉత్పత్తిదారులు, పెద్ద కంపెనీలు లాభపడ్డాయి
  2. చిన్న ఉత్పత్తిదారులు, కార్మికులు నష్టపోయారు.
• ప్రాజెక్టు సూచన: రోజూ వాడే బ్రాండెడ్ ఉత్పత్తుల్లో ఏవి MNCలు తయారు చేసినవో పరిశీలించడం.