Free practice MCQs with answers and explanations for అభివృద్ధి (Development) (10వ తరగతి సోషల్ – ఆర్థిక శాస్త్రం (Class 10 Social – Economics)). Tap an option to check instantly · page 3 of 6.
Q21Moderate
ఈ రెండు ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. వేర్వేరు వ్యక్తులకు వేర్వేరు అభివృద్ధి లక్ష్యాలు ఉంటాయి.
2. ఒకరికి అభివృద్ధిగా అనిపించేది మరొకరికి విధ్వంసకరం కూడా కావచ్చు.
A. 1 మాత్రమే సరైనది
B. 2 మాత్రమే సరైనది
C. 1, 2 రెండూ సరైనవే
D. 1, 2 రెండూ సరికావు
Answer & explanation
Correct: C — 1, 2 రెండూ సరైనవే
పాఠం నిర్ధారణ రెండు: వేర్వేరు వ్యక్తులకు వేర్వేరు లక్ష్యాలుంటాయి, మరియు ఒకరికి అభివృద్ధి అయినది మరొకరికి నష్టకరం కావచ్చు. డ్యాములు పరిశ్రమదారులకు విద్యుత్ ఇచ్చినా ఆదివాసీల భూమిని ముంచడం దీనికి ఉదాహరణ; అందువల్ల రెండు ప్రకటనలూ సరైనవి.
కింది వాటిలో రెండు సమూహాల లక్ష్యాలు పరస్పరం విరుద్ధంగా (conflicting) ఉన్న జంట ఏది?
A. భూమిలేని కూలీలకు మంచి వేతనం – వారి పిల్లలకు మంచి బడి
B. రైతులకు అధిక మద్దతు ధర – రైతులకు అధిక కుటుంబ ఆదాయం
C. పట్టణ యువతకు ఉపాధి – వారికి క్రమమైన పని
D. పరిశ్రమదారులకు ఎక్కువ విద్యుత్ కోసం డ్యాములు – ఆదివాసీలకు భూమి ముంపు తప్పించడం
Answer & explanation
Correct: D — పరిశ్రమదారులకు ఎక్కువ విద్యుత్ కోసం డ్యాములు – ఆదివాసీలకు భూమి ముంపు తప్పించడం
విరుద్ధ లక్ష్యాల్లో ఒకరి సాధన మరొకరి లక్ష్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. డ్యాములు విద్యుత్తు ఇచ్చినా భూమిని ముంచి ఆదివాసీల జీవితాన్ని దెబ్బతీస్తాయి. ఇతర జంటల్లో రెండు లక్ష్యాలూ ఒకే సమూహానికి చెందినవి, ఒకదానికొకటి సహకరించేవి కాబట్టి అవి విరుద్ధాలు కావు.
తక్కువ జీతం ఇచ్చినా క్రమమైన ఉపాధి ఇచ్చే ఉద్యోగాన్ని కొందరు ఎందుకు ఎంచుకుంటారని పాఠం చెబుతుంది?
A. అది భద్రత భావాన్ని పెంచుతుంది
B. అందులో అధిక ఆదాయం ఉంటుంది
C. పన్ను మినహాయింపు దొరుకుతుంది
D. పని గంటలు పెరుగుతాయి
Answer & explanation
Correct: A — అది భద్రత భావాన్ని పెంచుతుంది
ఉద్యోగ ఎంపికలో జీతం ఒక్కటే కాక భద్రత, కుటుంబానికి సమయం, పని వాతావరణం వంటి అంశాలు చూస్తారు. తక్కువ పే అయినా క్రమమైన ఉపాధి భద్రత భావాన్ని పెంచుతుంది; అధిక పే అయినా భద్రత లేకుండా కుటుంబానికి సమయం ఇవ్వలేకపోతే భద్రత, స్వేచ్ఛ తగ్గుతాయి.
ఈ రెండు ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. కొలవడం కష్టమైనవి ముఖ్యం కావని భావించడం తప్పు.
2. ఆదాయం ఒక్కటే ఏకైక అభివృద్ధి లక్ష్యం.
A. 2 మాత్రమే సరైనది
B. 1 మాత్రమే సరైనది
C. 1, 2 రెండూ సరైనవే
D. 1, 2 రెండూ సరికావు
Answer & explanation
Correct: B — 1 మాత్రమే సరైనది
స్నేహం, గౌరవం వంటి సులభంగా కొలవలేనివి మన జీవితాలకు ఎంతో విలువైనవి; కొలవలేనివి ముఖ్యం కాదనడం తప్పని పాఠం చెబుతుంది. ఆదాయమే ఏకైక లక్ష్యం అనేది పాఠానికి విరుద్ధం, ఎందుకంటే ప్రజలు ఇతర అంశాలనూ కోరతారు; అందువల్ల 1 మాత్రమే సరైనది.
2019 నాటి గణాంకాల ప్రకారం (తలసరి ఆదాయం సుమారు US$ 6,700) భారతదేశం ప్రపంచ బ్యాంకు వర్గీకరణలో ఏ వర్గంలోకి వస్తుంది?
A. అధిక ఆదాయ దేశం
B. తక్కువ ఆదాయ దేశం (US$ 2,500 లేదా తక్కువ)
C. దిగువ-మధ్య ఆదాయ దేశం
D. అభివృద్ధి చెందిన దేశం
Answer & explanation
Correct: C — దిగువ-మధ్య ఆదాయ దేశం
తలసరి ఆదాయం US$ 2,500 లేదా తక్కువ ఉంటే తక్కువ ఆదాయ దేశం, US$ 49,300 లేదా ఎక్కువ ఉంటే అధిక ఆదాయ దేశం; భారత్ US$ 6,700 తో వీటి మధ్యలో ఉన్నందున దిగువ-మధ్య ఆదాయ దేశం. (ప్రస్తుత ప్రపంచ బ్యాంకు వర్గీకరణలోనూ భారత్ ఇదే వర్గం.)
దేశాల పోలికకు మొత్తం ఆదాయం కంటే తలసరి ఆదాయాన్ని ఎక్కువగా వాడటానికి కారణం ఏది?
A. మొత్తం ఆదాయాన్ని లెక్కించడం అసాధ్యం
B. తలసరి ఆదాయం ఆదాయ పంపిణీని కూడా చూపిస్తుంది
C. అన్ని దేశాలకు జనాభా ఒకేలా ఉంటుంది
D. దేశాల జనాభా వేర్వేరు కాబట్టి, సగటు వ్యక్తి ఎంత సంపాదిస్తాడో మొత్తం ఆదాయం చెప్పదు
Answer & explanation
Correct: D — దేశాల జనాభా వేర్వేరు కాబట్టి, సగటు వ్యక్తి ఎంత సంపాదిస్తాడో మొత్తం ఆదాయం చెప్పదు
దేశాల జనాభా భిన్నంగా ఉండటం వల్ల మొత్తం ఆదాయంతో పోలిస్తే ఎక్కడి ప్రజలు మెరుగ్గా ఉన్నారో తెలియదు; అందుకే జనాభాతో భాగించిన సగటు వాడతారు. తలసరి ఆదాయం కూడా పంపిణీని చూపదు – అది సగటు పరిమితి.
దేశం A, దేశం B రెండింటి సగటు ఆదాయం ₹10,000 అయినా చాలామంది దేశం A ని ఎందుకు ఇష్టపడతారు?
A. A లో ఆదాయ పంపిణీ సమానంగా ఉంది; అత్యంత ధనికులు, అత్యంత పేదలు ఉండరు
B. A లో సగటు ఆదాయం ఎక్కువ
C. B లో జనాభా ఎక్కువ
D. B లో ఎవరూ పేదవారు లేరు
Answer & explanation
Correct: A — A లో ఆదాయ పంపిణీ సమానంగా ఉంది; అత్యంత ధనికులు, అత్యంత పేదలు ఉండరు
రెండు దేశాల సగటు సమానం. కానీ A లో ఆదాయాలు 9,500–10,500 మధ్యే ఉండగా, B లో నలుగురి ఆదాయం ₹500 మాత్రమే, ఒక్కరి ఆదాయం ₹48,000. పంపిణీ సమానంగా ఉండటం వల్ల చాలామంది A ని ఇష్టపడతారు.
దేశం B లో ఐదుగురు పౌరుల ఆదాయాలు ₹500, ₹500, ₹500, ₹500, ₹48,000. ఈ దేశం గురించి సరైన ప్రకటన ఏది?
A. సగటు ₹500
B. సగటు ₹10,000, కానీ నలుగురు పౌరుల ఆదాయం కేవలం ₹500
C. సగటు ₹48,000
D. సగటు ₹5,000
Answer & explanation
Correct: B — సగటు ₹10,000, కానీ నలుగురు పౌరుల ఆదాయం కేవలం ₹500
మొత్తం 4 × 500 + 48,000 = 50,000, ఐదుగురితో భాగిస్తే సగటు ₹10,000. అయినా మెజారిటీ పౌరుల ఆదాయం ₹500 మాత్రమే; సగటు వారి నిజ పరిస్థితిని చూపదని ఇది సూచిస్తుంది.
పాఠం ప్రకారం అక్షరాస్యత రేటు (Literacy Rate) దేనిని కొలుస్తుంది?
A. మొత్తం జనాభాలో బడికి వెళ్లేవారి నిష్పత్తిని
B. 14–15 ఏళ్ల పిల్లల్లో బడికి వెళ్లేవారి శాతాన్ని
C. 7 ఏళ్లు, ఆపై వయసు జనాభాలో అక్షరాస్యుల నిష్పత్తిని
D. 18 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో డిగ్రీ ఉన్నవారిని
Answer & explanation
Correct: C — 7 ఏళ్లు, ఆపై వయసు జనాభాలో అక్షరాస్యుల నిష్పత్తిని
పట్టిక 1.4 వివరణలో అక్షరాస్యత రేటు 7 ఏళ్లు, ఆ పైబడిన వయసు జనాభాలో అక్షరాస్యుల నిష్పత్తి. 14–15 ఏళ్ల పిల్లల్లో బడికి వెళ్లేవారి శాతం నికర హాజరు నిష్పత్తి (Net Attendance Ratio) అనే వేరే సూచిక.
D. ఆదాయంలో హర్యానా ముందున్నా, IMR, అక్షరాస్యత, హాజరులో కేరళ ముందుంది
Answer & explanation
Correct: D — ఆదాయంలో హర్యానా ముందున్నా, IMR, అక్షరాస్యత, హాజరులో కేరళ ముందుంది
హర్యానా తలసరి ఆదాయం (2,36,147) కేరళ (2,04,105) కంటే ఎక్కువ. అయినా కేరళలో IMR 7 (హర్యానా 30), అక్షరాస్యత 94% (82%), హాజరు 83 (61) – అన్నీ మెరుగ్గా ఉన్నాయి. అందువల్ల ఆదాయం ఒక్కటే అభివృద్ధిని చూపదు.
ఈ రెండు ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. వేర్వేరు వ్యక్తులకు వేర్వేరు అభివృద్ధి లక్ష్యాలు ఉంటాయి.
2. ఒకరికి అభివృద్ధిగా అనిపించేది మరొకరికి విధ్వంసకరం కూడా కావచ్చు.