1. వర్ణం, అక్షరం, వర్ణమాల అంటే ఏమిటి? (Varna, Akshara, Varnamala)
భాషలో మాటలన్నీ చిన్న చిన్న ధ్వనులతో తయారవుతాయి. ఆ ధ్వనులనే ఈ పాఠంలో నేర్చుకుంటాం. వర్ణం, అక్షరం అనే రెండు పదాల తేడా పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు.
ముఖ్య విషయాలు
- వర్ణం (Phoneme/Sound): ఇక విడదీయలేని చిన్న ధ్వనిని వర్ణం అంటారు. ఉదా: అ, క్, ల్.
- అక్షరం (Letter/Syllable): ఒక అచ్చు లేదా హల్లుతో కలిసిన అచ్చు కలిసి ఒకే శ్వాసలో పలికేదాన్ని అక్షరం అంటారు. ఉదా: అ, క (క్ + అ), మా (మ్ + ఆ).
- వర్ణమాల (Alphabet): వర్ణాల సముదాయాన్ని వర్ణమాల అంటారు.
- వర్ణమాల విభాగాలు: తెలుగు వర్ణమాలను మూడు భాగాలుగా చెబుతారు:
- అచ్చులు (స్వరాలు)
- హల్లులు (వ్యంజనాలు)
- ఉభయాక్షరాలు
- అచ్చు అంటే: ఇతర అక్షరం సహాయం లేకుండా స్వతంత్రంగా పలికే ధ్వని.
- హల్లు అంటే: అచ్చు సహాయంతో మాత్రమే పూర్తిగా పలికే ధ్వని. హల్లుకు 'అ' చేరితేనే 'క' అవుతుంది.
సులభమైన ఉదాహరణ
'రాముడు' అనే పదంలో రా, ము, డు అనే మూడు అక్షరాలు ఉన్నాయి. వీటిని విడదీస్తే ర్ + ఆ + మ్ + ఉ + డ్ + ఉ అనే వర్ణాలు వస్తాయి.
2. తెలుగు అచ్చులు – హ్రస్వాలు, దీర్ఘాలు (Telugu Vowels)
తెలుగులో అచ్చులు మొత్తం 16 అని ప్రామాణిక పాఠ్యపుస్తకాల్లో చెబుతారు. వీటిలో ఋ, ౠ అక్షరాలు సంస్కృత పదాల కోసం ఉన్నాయి. వాడుక తెలుగులో వీటి వాడకం తక్కువ.
ముఖ్య విషయాలు
- అచ్చులు: అ, ఆ, ఇ, ఈ, ఉ, ఊ, ఋ, ౠ, ఎ, ఏ, ఐ, ఒ, ఓ, ఔ.
- వీటితో పాటు అం, అః లను కలిపి 16గా లెక్కిస్తారు.
- హ్రస్వాలు (Short vowels): ఒక మాత్ర కాలంలో పలికేవి – అ, ఇ, ఉ, ఋ, ఎ, ఒ.
- దీర్ఘాలు (Long vowels): రెండు మాత్రల కాలం పలికేవి – ఆ, ఈ, ఊ, ౠ, ఏ, ఓ.
- ఐ, ఔ లను కూడా దీర్ఘాలుగా పరిగణిస్తారు.
- మాత్ర: కన్ను రెప్ప ఒకసారి కొట్టే కాలాన్ని 'మాత్ర' అంటారు. హ్రస్వానికి 1 మాత్ర, దీర్ఘానికి 2 మాత్రలు.
- జంటలు: అ–ఆ, ఇ–ఈ, ఉ–ఊ, ఋ–ౠ, ఎ–ఏ, ఒ–ఓ అనేవి హ్రస్వ–దీర్ఘ జంటలు.
- ద్విస్వరాలు: ఐ (అ + ఇ), ఔ (అ + ఉ) అనే రెండు అచ్చుల కలయికతో పుడతాయి.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా హ్రస్వాలు ఆరు: అ ఇ ఉ ఋ ఎ ఒ. వీటి వెనుక 'దీర్ఘం' పెడితే జంటలు వస్తాయి. హ్రస్వం గుర్తుంటే దీర్ఘాలు సులభం.
సులభమైన ఉదాహరణ
'కల' (కలా కాదు) అనే పదంలో రెండూ హ్రస్వాలు; 'కాలా' అనే పదంలో రెండూ దీర్ఘాలు. ఉచ్చరించే సమయం తేడా ఇక్కడ తెలుస్తుంది.
3. తెలుగు హల్లులు – వర్గాక్షరాలు, అంతస్థాలు, ఊష్మాలు (Consonants)
హల్లులను వాటి ఉచ్చారణ ఆధారంగా సమూహాలుగా విభజించారు. ఈ సమూహాల పేర్లు, వాటిలోని అక్షరాలు పరీక్షల్లో జతలుగా అడుగుతారు.
ముఖ్య విషయాలు
- స్పర్శాలు (వర్గాక్షరాలు) – 25: ఐదు వర్గాలు, ఒక్కో వర్గంలో ఐదు అక్షరాలు.
- క వర్గం: క ఖ గ ఘ ఙ
- చ వర్గం: చ ఛ జ ఝ ఞ
- ట వర్గం: ట ఠ డ ఢ ణ
- త వర్గం: త థ ద ధ న
- ప వర్గం: ప ఫ బ భ మ
- అంతస్థాలు – 4: య, ర, ల, వ. వీటిని అచ్చులు, హల్లుల మధ్య స్థానం ఉన్నవిగా భావిస్తారు.
- ఊష్మాలు – 4: శ, ష, స, హ. వీటిని పలికేటప్పుడు గాలి ఊష్ణంగా (వేడిగా) బయటకు వస్తుంది.
- ఇతర హల్లులు: ళ, క్ష, ఱ లను కూడా హల్లులలో చేరుస్తారు.
- ఱ (బండి ర) తెలుగు శాసనాలు, పాత కావ్యాల్లో కనిపిస్తుంది
- ఇప్పుడు 'ర'తో కలిసిపోయింది.
- నాసికలు: ఙ, ఞ, ణ, న, మ – ముక్కు సాయంతో పలికే అక్షరాలు (ప్రతి వర్గం చివరి అక్షరం).
గుర్తుంచుకునే చిట్కా 'క–ఙ, చ–ఞ, ట–ణ, త–న, ప–మ' – ప్రతి వర్గం చివరి అక్షరం నాసికం. ఇది వర్గ క్రమానికి సరైన ఆధారం.
4. ఉభయాక్షరాలు – సున్న, అరసున్న, విసర్గ (Ubhayaksharalu)
అచ్చు లక్షణం, హల్లు లక్షణం రెండూ కలిగిన అక్షరాలను ఉభయాక్షరాలు అంటారు. ఉభయం అంటే 'రెండూ'. వీటిని అచ్చుల తర్వాత చేర్చి నేర్చుకుంటాం.
ముఖ్య విషయాలు
- ఉభయాక్షరాలు మూడు:
- సున్న (ం) – దీన్ని బిందువు/అనుస్వారం అంటారు.
- అరసున్న (ఁ) – అర్ధబిందువు. పాత గ్రంథాల్లో ఎక్కువ కనిపిస్తుంది.
- విసర్గ (ః) – రెండు చుక్కలు.
- సున్న (ం): ఇది అచ్చుతో కలిసి మాత్రమే పలుకుతుంది. ఉదా: అం, కం, సింహం. సున్న ఉన్న అక్షరం గురువు అవుతుంది (ఛందస్సులో ఉపయోగపడుతుంది).
- విసర్గ (ః): సంస్కృత పదాల్లో వస్తుంది. ఉదా: దుఃఖం, అంతఃకరణం, ప్రాతఃకాలం. అచ్చుకు 'హ' లాంటి ధ్వని చేరుతుంది.
- అరసున్న (ఁ): ఉదా: చెఁడు, ఇఁక అనే పాత రూపాలు. ఇప్పుడు దీని వాడకం చాలా తగ్గింది.
- స్థానం: ఇవి అచ్చులు, హల్లులు రెంటి లక్షణాలు కలిగినవి అని చెబుతారు కాబట్టి ఉభయాక్షరాలు.
సులభమైన ఉదాహరణ
పదం మధ్యలో సున్న వస్తే దాన్ని ప్రక్క అక్షరం తరగతికి చెందిన నాసికంగా చదువుతాం. ఉదా: 'కంట' అని పలుకుతాం, కానీ 'కణ్ట' అనం. ఇది ఉచ్చారణ సౌలభ్యం కోసం.
5. ఉచ్చారణ స్థానాలు – కంఠ్య, తాలవ్య, మూర్ధన్యాలు (Places of Articulation)
అక్షరాన్ని నోటిలో ఏ భాగం సహాయంతో పలుకుతామో దాన్ని బట్టి వాటికి పేర్లు పెట్టారు. ఈ పట్టిక పరీక్షలకు చాలా ఉపయోగకరం.
ముఖ్య విషయాలు
- కంఠ్యాలు (కంఠం నుండి): అ, ఆ, క, ఖ, గ, ఘ, ఙ, హ.
- తాలవ్యాలు (అంగిలి నుండి): ఇ, ఈ, చ, ఛ, జ, ఝ, ఞ, య, శ.
- మూర్ధన్యాలు (నోటి పై భాగం): ఋ, ౠ, ట, ఠ, డ, ఢ, ణ, ర, ష.
- దంత్యాలు (పళ్లు): త, థ, ద, ధ, న, ల, స.
- ఓష్ఠ్యాలు (పెదవులు): ఉ, ఊ, ప, ఫ, బ, భ, మ.
- కంఠతాలవ్యాలు: ఎ, ఏ, ఐ.
- కంఠోష్ఠ్యాలు: ఒ, ఓ, ఔ.
- దంతోష్ఠ్యం: వ (పళ్లు, పెదవులు కలిసి).
- నాసికం: ఙ, ఞ, ణ, న, మ – ముక్కు సహాయం కూడా ఉంటుంది.
గుర్తుంచుకునే చిట్కా కంఠ్య – కవర్గం; తాలవ్య – చవర్గం; మూర్ధన్య – టవర్గం; దంత్య – తవర్గం; ఓష్ఠ్య – పవర్గం. వర్గాల క్రమంలోనే స్థానాలు వస్తాయి.
సులభమైన ఉదాహరణ
'పప్పు' అని పలికేటప్పుడు రెండు పెదవులు కలుస్తాయి – అందుకే ప ఓష్ఠ్యం. 'తాత' అని పలికేటప్పుడు నాలుక కొన పళ్లకు తగులుతుంది – అందుకే త దంత్యం.
6. పరుషాలు, సరళాలు, అల్పప్రాణాలు, మహాప్రాణాలు (Paruṣa, Saraḷa)
హల్లులను పలికే తీరు, గాలి వచ్చే వేగం ఆధారంగా మరికొన్ని పేర్లు ఉన్నాయి. వ్యాకరణంలో సంధులు, ఛందస్సు నేర్చుకోవడానికి ఇవి పునాది.
ముఖ్య విషయాలు
- పరుషాలు (కఠినమైనవి): క, చ, ట, త, ప – ఈ ఐదు వర్గాల మొదటి అక్షరాలు.
- సరళాలు (మృదువైనవి): గ, జ, డ, ద, బ – ఐదు వర్గాల మూడవ అక్షరాలు.
- పరుషానికి సరళం: క–గ, చ–జ, ట–డ, త–ద, ప–బ.
- స్థిరాలు: ఖ, ఘ, ఛ, ఝ, ఠ, ఢ, థ, ధ, ఫ, భ వంటి వర్గాల రెండు, నాలుగు అక్షరాలను స్థిరాలు అంటారు.
- వర్గాల ప్రకారం ఈ మిగిలిన అక్షరాలన్నీ స్థిరాలుగా పరిగణిస్తారు.
- అల్పప్రాణాలు:
- గాలి తక్కువగా వచ్చేవి – ప్రతి వర్గంలో 1, 3, 5 అక్షరాలు (క, గ, ఙ
- చ, జ, ఞ
- ట, డ, ణ
- త, ద, న
- ప, బ, మ).
- మహాప్రాణాలు:
- గాలి ఎక్కువగా వచ్చేవి – ప్రతి వర్గంలో 2, 4 అక్షరాలు (ఖ, ఘ
- ఛ, ఝ
- ఠ, ఢ
- థ, ధ
- ఫ, భ). ఊష్మాలు (శ, ష, స, హ) కూడా మహాప్రాణ లక్షణం కలిగినవి.
- ద్రుతం:
- 'న' కారాన్ని ద్రుతం అంటారు
- సంధుల్లో 'ద్రుతప్రకృతికాలు' అనే పదం ఇక్కడినుంచే వచ్చింది.
సులభమైన ఉదాహరణ
'కాకి' అనే పదంలో 'క' పరుషం. అదే 'గాగి' అంటే సరళం. 'పరుషం → సరళం' మార్పులు సంధుల్లో (గసడదవాదేశం) చూస్తాం.
7. గుణింతాలు, ఒత్తులు, ద్విత్వ సంయుక్తాక్షరాలు (Gunintalu & Ottulu)
హల్లుకు అచ్చు చేరినప్పుడు వచ్చే రూపాలను గుణింతాలు అంటారు. రెండు హల్లులు కలిసినప్పుడు ఒత్తులు వస్తాయి. స్పెల్లింగ్, పదవిభజన ప్రశ్నలకు ఇవి అవసరం.
ముఖ్య విషయాలు
- గుణింతాలు: అచ్చు గుర్తులను 'గుణింత చిహ్నాలు' అంటారు.
- ఆ – ా, ఇ – ి, ఈ – ీ, ఉ – ు, ఊ – ూ, ఋ – ృ, ౠ – ౄ
- ఎ – ె, ఏ – ే, ఐ – ై, ఒ – ొ, ఓ – ో, ఔ – ౌ
- అ కు ప్రత్యేక చిహ్నం లేదు
- హల్లులో అది సహజంగా ఉంటుంది.
- హల్లు + అచ్చు:
- క + అ = క
- క + ఆ = కా
- క + ఇ = కి
- క + ఉ = కు.
- ఒత్తు (వత్తు): హల్లు మీద మరొక హల్లు చేరినపుడు దాని చిన్న రూపం ఒత్తు. ఉదా: క్క, త్త, ల్ల.
- ద్విత్వాక్షరం (Doubled letter): ఒకే హల్లు రెండుసార్లు వస్తే ద్విత్వం. ఉదా: అక్క, అమ్మ, పల్లె.
- సంయుక్తాక్షరం (Conjunct): వేర్వేరు హల్లులు కలిస్తే సంయుక్తం. ఉదా: కృష్ణ (కృ + ష్ణ), స్వతంత్రం, బ్రహ్మ.
- పొల్లు హల్లు: అచ్చు లేని హల్లు (హలంతం). దీన్ని ' ్ ' (హల్లు గుర్తు) తో చూపిస్తారు.
సులభమైన ఉదాహరణ
'అమ్మ' పదంలో మ్మ ద్విత్వం; 'స్వతంత్రం'లో 'స్వ', 'త్ర' సంయుక్తాలు.
8. తెలుగు భాష – ముఖ్యమైన విశేషాలు (Telugu Language Facts)
తెలుగు భాష గురించి చరిత్ర, గౌరవ హోదాలు, నమ్మకాలు పరీక్షల్లో 'సాధారణ జ్ఞానం', 'భాషా చరిత్ర' భాగాల్లో అడుగుతారు. కొన్ని ముఖ్యమైన విషయాలు ఇక్కడ చూద్దాం.
ముఖ్య విషయాలు
- భాషా కుటుంబం: తెలుగు ద్రావిడ భాషా కుటుంబానికి చెందినది.
- ఇతర పేర్లు: తెలుగు, తెనుగు, ఆంధ్రం అనే పేర్లు వాడుకలో ఉన్నాయి.
- ప్రసిద్ధ పలుకు: 'దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్స' – శ్రీకృష్ణదేవరాయలు (ఆముక్తమాల్యద కావ్యంలో).
- ప్రాచీన భాష హోదా: తెలుగు భాషకు కేంద్ర ప్రభుత్వం 2008లో ప్రాచీన (శాస్త్రీయ) భాష (Classical Language) హోదా ఇచ్చింది. అదే సంవత్సరం కన్నడకు కూడా ఇచ్చారు.
- తెలుగు భాషా దినోత్సవం: ప్రతి సంవత్సరం ఆగస్టు 29న జరుపుకుంటారు. ఇది గిడుగు వెంకట రామమూర్తి జయంతి.
- గిడుగు రామమూర్తి వ్యావహారిక భాషా ఉద్యమానికి నాయకుడు.
- గ్రాంథిక భాష, వ్యావహారిక భాష:
- పాత పుస్తకాలు రాసిన పండిత భాష గ్రాంథికం
- మాట్లాడే భాష వ్యావహారికం.
- తెలుగు లిపి: బ్రాహ్మీ లిపి నుండి పుట్టిన లిపుల్లో ఒకటి.
సులభమైన ఉదాహరణ
పాఠశాల పుస్తకాల్లో ఇప్పుడు వాడుక భాషలోనే పాఠాలు ఉన్నాయి. దీనికి కారణం గిడుగు రామమూర్తి చేసిన ఉద్యమమే.