పరుషాలు, సరళాలు, అల్పప్రాణాలు, మహాప్రాణాలు (Paruṣa, Saraḷa)

Correct: D — క, చ, ట, త, ప

పరుషాలు ఐదు వర్గాల మొదటి అక్షరాలు: క, చ, ట, త, ప. వాటికి జతగా మూడవ అక్షరాలు (గ, జ, డ, ద, బ) సరళాలు. ఖ, ఛ, ఠ, థ, ఫ రెండవ అక్షరాలు (మహాప్రాణాలు); య, ర, ల, వ అంతస్థాలు. కాబట్టి మొదటి ఎంపికే పరుషాలు.

Correct: A — గ, జ, డ, ద, బ

సరళాలు ఐదు వర్గాల మూడవ అక్షరాలు: గ, జ, డ, ద, బ. మొదటి అక్షరాలు పరుషాలు; శ, ష, స, హ ఊష్మాలు; ఙ, ఞ, ణ, న, మ నాసికాలు (చివరి అక్షరాలు). పరుషానికి సరళం జతగా ఉంటుంది: క–గ, చ–జ, ట–డ, త–ద, ప–బ.

Correct: C — ద

పరుష–సరళ జతలు: క–గ, చ–జ, ట–డ, త–ద, ప–బ. కాబట్టి త కు సరళం ద. గ, జ, బ లు వరుసగా క, చ, ప లకు జతలు. ఈ జతలే గసడదవాదేశ సంధిలో ఉపయోగపడతాయి; ఉదాహరణకు 'తరిమెను' లోని త సరళమై ద అయితే 'దరిమెను' అవుతుంది.

Correct: D — 1, 3, 5

అల్పప్రాణాలు గాలి తక్కువగా వచ్చేవి: ప్రతి వర్గంలో 1, 3, 5 అక్షరాలు (క, గ, ఙ; చ, జ, ఞ మొదలైనవి). మహాప్రాణాలు 2, 4 అక్షరాలు (ఖ, ఘ; ఛ, ఝ; ఠ, ఢ; థ, ధ; ఫ, భ). కాబట్టి 1, 3, 5 సరైనది; 2, 4 మహాప్రాణాలకు చెందిన సంఖ్యలు.

Correct: A — 'న' కారం

'న' కారాన్ని ద్రుతం అంటారు; సంధుల్లో 'ద్రుతప్రకృతికాలు' అనే మాట ఇక్కడినుంచే వచ్చింది. మ నాసికం, ర అంతస్థం, త పరుషం; వీటిని ద్రుతం అనరు. కాబట్టి ద్రుతం = న కారం అని గుర్తుంచుకోవాలి.

Correct: A — ఖ

క, గ, ఙ లు క వర్గంలో 1, 3, 5 స్థానాల అక్షరాలు, కాబట్టి అల్పప్రాణాలు. 'ఖ' 2వ స్థానంలో ఉంది; గాలి ఎక్కువగా వచ్చేది, కాబట్టి మహాప్రాణం. మహాప్రాణాలు: ఖ, ఘ, ఛ, ఝ, ఠ, ఢ, థ, ధ, ఫ, భ. కాబట్టి ఖ మాత్రమే అల్పప్రాణం కాదు.

Correct: B — జ

మహాప్రాణాలు ప్రతి వర్గంలో 2, 4 స్థానాల అక్షరాలు: ఖ, ఘ, ఛ, ఝ, ఠ, ఢ, థ, ధ, ఫ, భ. 'జ' చ వర్గంలో 3వ అక్షరం, సరళం, కాబట్టి అల్పప్రాణం. అందువల్ల జ మహాప్రాణం కాదు. 1, 3, 5 స్థానాలు అల్పప్రాణాలు అని గుర్తుంచుకోవాలి.

Correct: C — క–గ, చ–జ, ట–డ, త–ద, ప–బ

పరుషానికి సరళం ఆ వర్గంలోని మూడవ అక్షరం: క–గ, చ–జ, ట–డ, త–ద, ప–బ. క–ఖ వంటి జతలు పరుషం–మహాప్రాణం, క–ఙ వంటివి పరుషం–నాసికం. నాల్గవ ఎంపికలో వేర్వేరు వర్గాల అక్షరాలు (క–జ, చ–గ, ట–ద, త–డ) కలిపారు, అది తప్పు.