తత్పురుష సమాసం – విభక్తి భేదాలు (Tatpurusha Samasam)

Correct: A — ఉత్తరపదం

తత్పురుష సమాసం ఉత్తరపద ప్రధానం. పూర్వపదంలోని ద్వితీయ నుండి సప్తమి వరకు ఉన్న విభక్తి ప్రత్యయం లోపించి పదాలు కలుస్తాయి. రెండు పదాలకూ సమాన ప్రాధాన్యం ఉంటే అది ద్వంద్వం, మూడవ పదానికి ఉంటే బహువ్రీహి, పూర్వపదానికి ఉంటే అవ్యయీభావం అవుతాయి.

Correct: B — షష్ఠీ తత్పురుషం

విగ్రహవాక్యంలో 'యొక్క' అనే ప్రత్యయం ఉంది; 'యొక్క, కి, కు' షష్ఠీ విభక్తి ప్రత్యయాలు. కాబట్టి ఇది షష్ఠీ తత్పురుషం. ద్వితీయకు 'ను/ని', పంచమికి 'వలన/కంటె', సప్తమికి 'అందు/లో' వంటి ప్రత్యయాలుంటాయి; ఇక్కడ అవేవీ లేవు.

Correct: C — పంచమీ తత్పురుషం

విగ్రహవాక్యంలో 'వలన' ప్రత్యయం ఉంది. 'వలన, కంటె, నుండి' పంచమీ విభక్తి ప్రత్యయాలు కాబట్టి చోరభయం పంచమీ తత్పురుష సమాసం. తృతీయకు 'చేత, తో', చతుర్థికి 'కొరకు, కై', షష్ఠికి 'యొక్క' ప్రత్యయాలు వస్తాయి; వాటితో ఈ విగ్రహవాక్యం ఏర్పడదు.

Correct: D — షష్ఠీ తత్పురుషం

విగ్రహవాక్యంలో 'యొక్క' ఉంది కాబట్టి ఇది షష్ఠీ తత్పురుషం; కంటికి, నీటికి సంబంధాన్ని చెబుతోంది. తృతీయకు 'చేత/తో', సప్తమికి 'అందు/లో' ఉంటాయి. ద్విగులో పూర్వపదం సంఖ్య ఉండాలి; 'కన్ను' సంఖ్య కాదు, కాబట్టి అది కాదు. ఉత్తరపదం 'నీరు' ప్రధానం.

Correct: A — చతుర్థీ తత్పురుషం

విగ్రహవాక్యంలో 'కై' ప్రత్యయం ఉంది. 'కొరకు, కై' చతుర్థీ విభక్తి ప్రత్యయాలు, కాబట్టి వంటగది చతుర్థీ తత్పురుషం: వంట కోసం ఉన్న గది. ద్వితీయకు 'ను/ని', పంచమికి 'వలన/కంటె', సప్తమికి 'అందు/లో' వస్తాయి; అవి ఇక్కడ లేవు.

Correct: B — ద్వితీయా తత్పురుషం

విగ్రహవాక్యంలో 'గ్రామాన్ని' అనే 'ని' ప్రత్యయ రూపం ఉంది, ఇది ద్వితీయా విభక్తి. అందుకే ద్వితీయా తత్పురుషం. 'శరణాగతుడు' (శరణును పొందినవాడు) కూడా ఇదే రకం. తృతీయకు 'చేత/తో', పంచమికి 'వలన', సప్తమికి 'అందు' లు ఉంటాయి కాబట్టి అవి సరికావు.

Correct: A — తృతీయా తత్పురుషం

విగ్రహవాక్యంలో 'చే' (ఈశ్వరునిచే = ఈశ్వరునిచేత) ఉంది; 'చేత, తో' తృతీయా విభక్తి ప్రత్యయాలు. ఈశ్వరుని ద్వారా ఇవ్వబడినది అని కర్త/సాధన అర్థం వస్తుంది కాబట్టి తృతీయా తత్పురుషం. చతుర్థిలో 'కొరకు/కై', పంచమిలో 'వలన/కంటె', సప్తమిలో 'అందు/లో' ఉంటాయి; అవి ఇక్కడ లేవు.

Correct: B — పంచమీ తత్పురుషం

'వలన' పంచమీ విభక్తి ప్రత్యయం; కాబట్టి ధనభయం పంచమీ తత్పురుషం (కారణం చెప్పే అర్థం). షష్ఠిలో 'యొక్క' ఉండాలి, చతుర్థిలో 'కొరకు', ద్వితీయలో 'ను/ని' ఉండాలి. 'చోరభయం' కూడా ఇలాగే పంచమీ తత్పురుషం; విగ్రహవాక్యంలోని ప్రత్యయమే సమాసం పేరును నిర్ణయిస్తుందని గుర్తుంచుకోండి.

Correct: C — సప్తమీ తత్పురుషం

విగ్రహవాక్యంలో 'అందు' (గృహమునందు) ఉంది. 'అందు, లో' సప్తమీ విభక్తి ప్రత్యయాలు కాబట్టి ఇది సప్తమీ తత్పురుషం. 'పురజనులు' (పురమందు జనులు) కూడా ఇదే. షష్ఠిలో 'యొక్క/కి/కు' ఉంటాయి; ఇక్కడ దేవత గృహంలో ఉన్నదని స్థానం చెబుతోంది, సంబంధం కాదు.

Correct: A — కమలముఖం

కమలముఖం = కమలం వంటి ముఖం; 'వంటి' ఉండటం వల్ల ఇది కర్మధారయం (ఉపమాన పూర్వపదం). కత్తిగాయం (తృతీయ), వంటగది (చతుర్థి), రాజభవనం (షష్ఠి) లలో విభక్తి ప్రత్యయం లోపించి ఉంది కాబట్టి అవి తత్పురుషాలు. 'అయిన, యే, వంటి' ఉంటే కర్మధారయం అని గుర్తుంచుకోవాలి.