సమాసాలు (Samasamulu) · Practice MCQs

Correct: D — విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయం

విగ్రహవాక్యంలో 'గొప్పవాడైన' అని 'ఐన' రూపం వచ్చింది; అది కర్మధారయ సమాసానికి గుర్తు. పూర్వపదం 'మహా' ఉత్తరపదం 'పురుషుడు' ను వివరించే విశేషణం కాబట్టి ఇది విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయం. ఇందులో పోలిక లేదు (ఉపమానం కాదు), నిషేధం లేదు (నఞ్ కాదు), సంఖ్య లేదు (ద్విగు కాదు).

Correct: A — రూపక సమాసం

'జ్ఞానమే నేత్రం' అనే విగ్రహవాక్యంలో 'యే' వచ్చి, జ్ఞానానికి నేత్రానికి భేదం లేనట్లు చెబుతోంది. ఇలా అభేదం చూపే సమాసం రూపక సమాసం (కర్మధారయంలో ఒక రకం). 'జ్ఞానం యొక్క నేత్రం' అని ఉంటే షష్ఠీ తత్పురుషం అయ్యేది. బహువ్రీహిలో 'కలవాడు', ద్విగులో సంఖ్య ఉంటాయి.

Correct: B — పది దిక్కుల సమూహం

'దశ' = పది అనే సంఖ్య, 'దిశలు' సమూహం; కాబట్టి 'పది దిక్కుల సమూహం' ద్విగు సమాస విగ్రహవాక్యం. 'కలవాడు' అని ముగిస్తే బహువ్రీహి అవుతుంది. 'యొక్క' ఉంటే షష్ఠి, 'కానివి' ఉంటే నఞ్ తత్పురుషం అవుతాయి. సంఖ్య + సమూహం అనే జతను గమనించాలి.

Correct: C — రెండు పేర్లూ సమాన ప్రధానం; ఒకటి మరొకదాన్ని వివరించడం లేదు

రామలక్ష్మణులు = రాముడు మరియు లక్ష్మణుడు. ఇద్దరూ సమానంగా ప్రధానం; ఒకరి పేరు మరొకరిని వివరించడం లేదు, అందుకే ఇది కర్మధారయం కాదు ద్వంద్వం. పూర్వపదం సంఖ్య అయితే ద్విగు, అవ్యయం అయితే అవ్యయీభావం, మూడవ వ్యక్తిని సూచిస్తే బహువ్రీహి అవుతాయి; ఇక్కడ అవేవీ లేవు.

Correct: D — ఇతరేతర ద్వంద్వం, సమాహార ద్వంద్వం

ద్వంద్వ సమాసం ఇతరేతర ద్వంద్వం (అన్ని పదాలూ విడిగా ప్రధానం, బహువచనంలో ఉంటుంది), సమాహార ద్వంద్వం (సమూహంగా భావిస్తారు, ఏకవచనంలో ఉంటుంది) అని రెండు రకాలు. 'విశేషణ, ఉపమాన' అనేవి కర్మధారయ రకాల పేర్లు; పూర్వపద, ఉత్తరపద అనేవి ప్రధానార్థాన్ని చెప్పే మాటలు, ద్వంద్వ రకాలు కావు.

Correct: A — అన్న మరియు తమ్ముడు

ద్వంద్వ సమాసం విగ్రహవాక్యంలో 'మరియు' చేర్చి చదివితే అర్థం సరిపోతుంది: అన్న మరియు తమ్ముడు. 'అన్న కలవాడు' బహువ్రీహి అవుతుంది, 'అన్న యొక్క తమ్ముడు' షష్ఠీ తత్పురుషం, 'అన్న వంటి తమ్ముడు' కర్మధారయ (ఉపమాన) అవుతాయి. అన్నదమ్ములు ఇద్దరినీ సూచిస్తుంది కాబట్టి ద్వంద్వం.

Correct: B — రావణుడు

దశ ముఖాలు కలవాడు దశముఖుడు; ఇది రావణుని పేరు. బహువ్రీహిలో సమస్తపదం సమాసంలోని పదాలకు బయట ఉన్న వ్యక్తిని చెబుతుంది. విష్ణువు పద్మనాభుడు/చక్రపాణి అనే పేర్లతో, శివుడు చంద్రశేఖరుడు అనే పేరుతో ఇలాగే పిలవబడతారు; దశముఖుడికి అవి వర్తించవు.

Correct: C — కమలాలవంటి కన్నులు కలది

'కలది' తో ముగిసే విగ్రహవాక్యం బహువ్రీహి సమాసానికి గుర్తు: కమలాలవంటి కన్నులు కలది కమలాక్షి. ఇది సమాసంలో లేని ఒక స్త్రీని సూచిస్తుంది. 'యొక్క' అయితే షష్ఠీ తత్పురుషం, 'మరియు' అయితే ద్వంద్వం, 'కానిది' అయితే నఞ్ తత్పురుషం అవుతాయి.

Correct: D — శక్తికి తగినట్లు

యథా అనే అవ్యయం పూర్వపదంగా ఉండి 'తగినట్లు' అనే అర్థాన్ని ఇస్తుంది: యథాశక్తి = శక్తికి తగినట్లు. ఈ పూర్వపదమే ప్రధానం, అందుకే ఇది అవ్యయీభావ సమాసం. 'శక్తి కలవాడు' బహువ్రీహి అర్థం, 'శక్తి లేనివాడు' నఞ్ అర్థం, 'శక్తి యొక్క భాగం' షష్ఠి అర్థం కాబట్టి అవి సరికావు.

Correct: A — బహువ్రీహి

విగ్రహవాక్యం 'కలవాడు/కలది' తో ముగిస్తే అది బహువ్రీహి సమాసం అని గుర్తించవచ్చు (పద్మనాభుడు = పద్మం నాభియందు కలవాడు). 'మరియు' ఉంటే ద్వంద్వం, 'సంఖ్య + సమూహం' ఉంటే ద్విగు, 'కానిది' ఉంటే నఞ్ తత్పురుషం అవుతాయి. ఈ సూచనలు ఒక్కో సమాసానికి ప్రత్యేకంగా ఉంటాయి.