కర్మధారయ సమాసం – రకాలు, ఉదాహరణలు (Karmadharaya Samasam)

Correct: B — రూపక సమాసం (కర్మధారయ రకం)

'విద్యయే ధనం' అంటే విద్యకు, ధనానికి భేదం లేకుండా రెండూ ఒకటే అని చెప్పడం. ఇలా ఉపమాన, ఉపమేయాల అభేదాన్ని చెప్పే సమాసం రూపక సమాసం, ఇది కర్మధారయంలో ఒక రకం. 'విద్య యొక్క ధనం' అంటే షష్ఠి అవుతుంది, కానీ ఇక్కడ 'యే' ఉంది కాబట్టి కాదు.

Correct: B — ఉపమాన పూర్వపద కర్మధారయం

ఇక్కడ పూర్వపదం 'కమలం' ఉపమానం (పోలిక చెప్పే వస్తువు), ఉత్తరపదం 'ముఖం' ఉపమేయం. పూర్వపదం ఉపమానమైతే ఉపమాన పూర్వపద కర్మధారయం. 'ముఖచంద్రం' లో ఉత్తరపదం ఉపమానం కాబట్టి అది ఉపమానోత్తరపదం. విశేషణ పూర్వపదంలో పూర్వపదం గుణం చెబుతుంది (నల్లని ఆవు).

Correct: C — ఉపమానోత్తరపద కర్మధారయం

'ముఖచంద్రం' లో ఉత్తరపదం 'చంద్రం' ఉపమానంగా ఉంది, పూర్వపదం 'ముఖం' ఉపమేయం. ఉత్తరపదం ఉపమానమైతే అది ఉపమానోత్తరపద కర్మధారయం. 'కమలముఖం' లో ఉపమానం పూర్వపదంలో ఉంటుంది కాబట్టి అది వేరే రకం. విశేషణ పూర్వపదంలో గుణం చెప్పే పదం ఉంటుంది, ఇక్కడ లేదు.

Correct: D — విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయం

విగ్రహవాక్యంలో 'గొప్పవాడైన' అని 'ఐన' రూపం వచ్చింది; అది కర్మధారయ సమాసానికి గుర్తు. పూర్వపదం 'మహా' ఉత్తరపదం 'పురుషుడు' ను వివరించే విశేషణం కాబట్టి ఇది విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయం. ఇందులో పోలిక లేదు (ఉపమానం కాదు), నిషేధం లేదు (నఞ్ కాదు), సంఖ్య లేదు (ద్విగు కాదు).

Correct: A — రూపక సమాసం

'జ్ఞానమే నేత్రం' అనే విగ్రహవాక్యంలో 'యే' వచ్చి, జ్ఞానానికి నేత్రానికి భేదం లేనట్లు చెబుతోంది. ఇలా అభేదం చూపే సమాసం రూపక సమాసం (కర్మధారయంలో ఒక రకం). 'జ్ఞానం యొక్క నేత్రం' అని ఉంటే షష్ఠీ తత్పురుషం అయ్యేది. బహువ్రీహిలో 'కలవాడు', ద్విగులో సంఖ్య ఉంటాయి.

Correct: A — సంభావనా పూర్వపద కర్మధారయం

పూర్వపదం ఒక పేరును లేదా జాతిని సూచిస్తే అది సంభావనా పూర్వపద కర్మధారయం; 'గంగానది' = గంగ అనే నది దీనికి ఉదాహరణ. విశేషణ పూర్వపదంలో పూర్వపదం గుణాన్ని చెబుతుంది (నల్లని ఆవు). ఉపమానోత్తరపదంలో ఉత్తరపదం పోలిక అవుతుంది (ముఖచంద్రం); రూపకంలో అభేదం ఉంటుంది (విద్యాధనం).

Correct: B — రెండు పదాలూ ఒకే విభక్తిలో ఉంటాయి; ఉత్తరపదం ప్రధానం

కర్మధారయంలో రెండు పదాలూ ఒకే విభక్తిలో ఉండి, పూర్వపదం ఉత్తరపదాన్ని వివరిస్తుంది (విశేషణం–విశేష్యం); ఉత్తరపదమే ప్రధానం. మూడవ వ్యక్తిని సూచించడం బహువ్రీహి లక్షణం, పూర్వపదం సంఖ్య కావడం ద్విగు లక్షణం, 'మరియు' అర్థం ద్వంద్వ లక్షణం. అందువల్ల మిగిలిన ఎంపికలు కర్మధారయానికి సరిపోవు.