ద్విగు సమాసం – సంఖ్యావాచక పూర్వపదం (Dvigu Samasam)

Correct: C — ద్విగు సమాసం

'నవరత్నాలు' = తొమ్మిది రత్నాల సమూహం. పూర్వపదం 'నవ' సంఖ్యను తెలుపుతోంది, మొత్తం అర్థం సమూహం; ఇదే ద్విగు సమాస లక్షణం. ద్వంద్వంలో 'మరియు' అర్థం ఉంటుంది, బహువ్రీహిలో 'కలవాడు' ఉంటుంది, అవ్యయీభావంలో పూర్వపదం అవ్యయం అవుతుంది; ఇక్కడ ఏవీ కుదరవు.

Correct: D — ఏడు ఋషుల సమూహం

సప్త = ఏడు. 'ఏడు ఋషుల సమూహం' అనే విగ్రహవాక్యం ద్విగు సమాసానికి సరైనది: పూర్వపదం సంఖ్య, అర్థం సమూహం. 'కలవాడు' అని ముగిస్తే అది బహువ్రీహి అవుతుంది; 'మరియు' ఉంటే ద్వంద్వం అవుతుంది. సప్తర్షులలో ఇవి రెండూ లేవు.

Correct: B — పది దిక్కుల సమూహం

'దశ' = పది అనే సంఖ్య, 'దిశలు' సమూహం; కాబట్టి 'పది దిక్కుల సమూహం' ద్విగు సమాస విగ్రహవాక్యం. 'కలవాడు' అని ముగిస్తే బహువ్రీహి అవుతుంది. 'యొక్క' ఉంటే షష్ఠి, 'కానివి' ఉంటే నఞ్ తత్పురుషం అవుతాయి. సంఖ్య + సమూహం అనే జతను గమనించాలి.

Correct: C — తల్లిదండ్రులు

తల్లిదండ్రులు = తల్లి మరియు తండ్రి, ద్వంద్వ సమాసం. త్రిలోకాలు (మూడు లోకాల సమూహం), చతుర్వేదాలు (నాలుగు వేదాల సమూహం), నవరత్నాలు (తొమ్మిది రత్నాల సమూహం) మూడింటిలోనూ పూర్వపదం సంఖ్య, అర్థం సమూహం కాబట్టి అవి ద్విగు సమాసాలు. సంఖ్యావాచకం ఉందా లేదా అని చూస్తే తేడా తెలుస్తుంది.

Correct: D — I, II, III మూడూ

ద్విగు సమాసంలో పూర్వపదం సంఖ్యావాచకం (త్రి, చతుర్, పంచ...), అర్థం సమూహం, ఉత్తరపదమే ప్రధానం; కాబట్టి మూడు ప్రకటనలూ సరైనవి. 'నవరత్నాలు' (తొమ్మిది రత్నాల సమూహం), 'పంచేంద్రియాలు' (ఐదు ఇంద్రియాల సమూహం) దీనికి ఉదాహరణలు. ఇది కర్మధారయానికి దగ్గరగా ఉన్నా సంఖ్య ఉండటం ప్రత్యేకత.