బహువ్రీహి సమాసం – అన్యపద ప్రధానం (Bahuvrihi Samasam)

Correct: C — విష్ణువు

పద్మము నాభియందు కలవాడు పద్మనాభుడు; ఇది విష్ణువు పేరు. బహువ్రీహిలో సమస్తపదం సమాసంలోని పదాలను కాక, వాటి ద్వారా మూడవ వ్యక్తిని చెబుతుంది. శివుడిని 'చంద్రశేఖరుడు' అంటారు, రావణుడిని 'దశముఖుడు' అంటారు; పద్మనాభుడికి వీరితో సంబంధం లేదు.

Correct: D — అన్యపదం

బహువ్రీహిలో రెండు పదాలూ ప్రధానం కావు; వాటి ద్వారా సమాసంలో లేని మూడవ పదం (అన్యపదం) చెప్పబడుతుంది, అందుకే అన్యపద ప్రధానం. 'చక్రపాణి' అంటే చక్రం, పాణి కాదు, చక్రం చేతిలో ఉన్నవాడు. పూర్వపద ప్రధానం అవ్యయీభావం, ఉభయపద ప్రధానం ద్వంద్వం.

Correct: B — రావణుడు

దశ ముఖాలు కలవాడు దశముఖుడు; ఇది రావణుని పేరు. బహువ్రీహిలో సమస్తపదం సమాసంలోని పదాలకు బయట ఉన్న వ్యక్తిని చెబుతుంది. విష్ణువు పద్మనాభుడు/చక్రపాణి అనే పేర్లతో, శివుడు చంద్రశేఖరుడు అనే పేరుతో ఇలాగే పిలవబడతారు; దశముఖుడికి అవి వర్తించవు.

Correct: C — కమలాలవంటి కన్నులు కలది

'కలది' తో ముగిసే విగ్రహవాక్యం బహువ్రీహి సమాసానికి గుర్తు: కమలాలవంటి కన్నులు కలది కమలాక్షి. ఇది సమాసంలో లేని ఒక స్త్రీని సూచిస్తుంది. 'యొక్క' అయితే షష్ఠీ తత్పురుషం, 'మరియు' అయితే ద్వంద్వం, 'కానిది' అయితే నఞ్ తత్పురుషం అవుతాయి.

Correct: B — చక్రపాణి

చక్రపాణి = చక్రం చేతిలో కలవాడు; సమస్తపదం చక్రాన్ని కాక, దాన్ని ధరించిన విష్ణువును సూచిస్తుంది, కాబట్టి బహువ్రీహి. మంచి అమ్మాయి, నల్లని ఆవు, పెద్దపులి లలో సమస్తపదం ఉత్తరపదాన్నే (అమ్మాయి, ఆవు, పులి) సూచిస్తుంది, పూర్వపదం దాన్ని వివరిస్తుంది; అందుకే అవి కర్మధారయాలు.

Correct: C — బహువ్రీహిలో సమస్తపదం మూడవ వ్యక్తిని, కర్మధారయంలో ఉత్తరపదాన్నే సూచిస్తుంది

'మంచి అమ్మాయి' అంటే అమ్మాయే; 'పద్మనాభుడు' అంటే పద్మం కాదు, నాభి కాదు, ఆ లక్షణం ఉన్న విష్ణువు. ఇదే తేడా: బహువ్రీహి అన్యపద ప్రధానం, కర్మధారయం ఉత్తరపద ప్రధానం. సంఖ్య ద్విగులో ఉంటుంది, 'మరియు' ద్వంద్వంలో ఉంటుంది; ఈ రెండు సమాసాల తేడాలో అవి భాగం కావు.

Correct: B — I, II, III మూడూ

మూడు ప్రకటనలూ సరైనవి. బహువ్రీహిలో సమాసంలోని పదాలు కాక, వాటి ద్వారా తెలిసే మూడవ వ్యక్తి (అన్యపదం) ప్రధానం. పద్మనాభుడు విష్ణువును, చంద్రశేఖరుడు శివుడిని సూచిస్తాయి; రెండింటిలోనూ విగ్రహవాక్యం 'కలవాడు' తో ముగుస్తుంది. కాబట్టి I, II, III అన్నీ కలిపి చెప్పిన ఎంపికే సరైనది, మిగిలినవి అసంపూర్ణం.