నానార్థాలు (Multiple Meanings)

ఒకే పదానికి ఒకటి కంటే ఎక్కువ అర్థాలు ఉంటే వాటిని నానార్థాలు (Multiple Meanings) అంటారు. 'నానా' అంటే అనేకం, 'అర్థాలు' అంటే మాటల భావం. సందర్భాన్ని బట్టి ఏ అర్థం తీసుకోవాలో నిర్ణయించాలి.

• నానార్థాలు: ఒక పదం – అనేక అర్థాలు (ఉదా: హరి = విష్ణువు, సింహం, గుర్రం).
• పర్యాయపదాలు: అనేక పదాలు – ఒకే అర్థం (ఉదా: సూర్యుడు = రవి, భానుడు, దివాకరుడు). ఇవి నానార్థాలకు వ్యతిరేకం.
• ప్రశ్న రూపం: ఇచ్చిన పదానికి సరైన నానార్థాలు ఎంచుకోమని లేదా సరికాని అర్థాన్ని కనుక్కోమని అడుగుతారు.
• ఎలా సమాధానం చెప్పాలి:
  1. ఇచ్చిన పదం యొక్క అన్ని అర్థాలను గుర్తుకు తెచ్చుకోండి.
  2. ఐచ్ఛికాల్లో ఏది ఆ పదానికి చెందదో గుర్తించండి.
  3. ఒక్క అర్థం తెలిస్తే చాలు, ఆ అర్థం ఉన్న ఐచ్ఛికాన్ని ఎంచుకోవచ్చు.
• వర్గీకరణ: నానార్థాలను అంశాల వారీగా నేర్చుకోవాలి – దేవతలు, జంతువులు, ప్రకృతి, గుణాలు, వస్తువులు.

దేవతలు, వ్యక్తులను సూచించే పదాలకు చాలా నానార్థాలు ఉంటాయి. పరీక్షల్లో ఈ పదాలు ఎక్కువగా అడుగుతారు. కింద ఇచ్చిన వాటిని గుర్తుంచుకోండి.

• హరి: విష్ణువు, ఇంద్రుడు, సింహం, గుర్రం, కోతి, సూర్యుడు, చంద్రుడు, వాయువు.
• శ్రీ: లక్ష్మి, సంపద, శోభ, సరస్వతి.
• వాణి: సరస్వతి, వాక్కు (మాట).
• తార: నక్షత్రం, కనుపాప, వాలి భార్య, బృహస్పతి భార్య.
• మిత్రుడు: స్నేహితుడు, సూర్యుడు.
• ద్విజుడు: బ్రాహ్మణుడు, పక్షి, పంటి, చంద్రుడు.
• అర్కుడు / అర్కం: సూర్యుడు, జిల్లేడు చెట్టు, రాగి.
• కవి: కావ్య రచయిత, శుక్రాచార్యుడు, పండితుడు.
• భూతం: జీవి, పిశాచం, పంచభూతాలు, గడిచిన కాలం, నిజం.
• ధాత్రి: భూమి, ఉసిరి చెట్టు, తల్లి, దాది.

ఉదాహరణ వాక్యాలు

1. 'హరి గోవులను కాచెను' – ఇక్కడ హరి = విష్ణువు (కృష్ణుడు).
2. 'అడవిలో హరి గర్జించెను' – ఇక్కడ హరి = సింహం.
3. 'తారలు ఆకాశంలో మెరుస్తున్నాయి' – తార = నక్షత్రం.
4. 'కనుపాపలో తార కదిలింది' – తార = కనుపాప.

జంతువులు, పక్షులు, ప్రకృతికి సంబంధించిన పదాలకు కూడా అనేక అర్థాలు ఉంటాయి. ఇవి కూడా తరచుగా పరీక్షల్లో వస్తాయి.

• సారంగం: జింక, ఏనుగు, నెమలి, తుమ్మెద.
• నాగము: పాము, ఏనుగు, సీసం (లోహం), పున్నాగ చెట్టు.
• కరి:
  1. ఏనుగు
  2. ఏనుగుకు తొండం ఉన్నందున కరి అనే పేరు.
• పక్షము: రెక్క, వైపు (పక్షం), పదిహేను రోజుల కాలం (శుక్ల, కృష్ణ పక్షాలు).
• పత్రము: ఆకు, ఉత్తరం, కాగితం.
• ప్రభ: కాంతి, శోభ, మెరుపు.
• అంబరం: ఆకాశం, వస్త్రం.
• విషం: గరళం, నీరు.
• కాలం: సమయం, నలుపు, యముడు, మృత్యువు.
• రాగం: అనురాగం (ప్రేమ), ఎరుపు, సంగీత రాగం.
• పాదం: కాలు, పద్యంలోని ఒక చరణం, కిరణం, కొండ దిగువ భాగం, వంతు.

ఉదాహరణ వాక్యాలు

1. 'నాగము అడవిలో సంచరించింది' – ఇక్కడ నాగము = పాము లేదా ఏనుగు (సందర్భాన్ని బట్టి).
2. 'పక్షము రోజులు గడిచాయి' – ఇక్కడ పక్షము = పదిహేను రోజులు.
3. 'ఆకాశంలో అంబరం నిండింది' – అంబరం = ఆకాశం.

రోజువారీ వాడే వస్తువులు, గుణాలను సూచించే పదాలకు కూడా నానార్థాలు ఉంటాయి. వీటిని కూడా వర్గంగా నేర్చుకుంటే సులభం.

• అర్థం: ధనం, కారణం, ప్రయోజనం, భావం (అర్థం చెప్పడం).
• అక్షరం: వర్ణం (అక్షరం), శివుడు, ఆకాశం, మోక్షం, నాశనం లేనిది.
• కరం / కరము: చేయి, తొండం, కిరణం, పన్ను (సుంకం).
• గుణం: తాడు, వింటినారి, స్వభావం, సద్గుణం.
• వర్ణం: రంగు, అక్షరం, కులం (బ్రాహ్మణాది వర్ణాలు), రూపం.
• ఉత్తరం: సమాధానం, లేఖ, ఉత్తర దిక్కు, తరువాతిది.
• బలం: శక్తి, సైన్యం.
• చక్రం: బండి చక్రం, విష్ణువు ఆయుధం, సమూహం.
• మానం: గౌరవం, కొలత, ప్రమాణం.
• తీర్థం: పుణ్యక్షేత్రం, పవిత్ర జలం.

ఉదాహరణ వాక్యాలు

1. 'ఈ పద్యానికి అర్థం చెప్పు' – అర్థం = భావం.
2. 'అతని దగ్గర అర్థం ఎక్కువ' – అర్థం = ధనం.
3. 'ఈ వస్త్రం వర్ణం ఎరుపు' – వర్ణం = రంగు.
4. 'ఈ ఊరి కరం కట్టాలి' – కరం = పన్ను.

ఇప్పటివరకు నేర్చుకున్న పదాలను మళ్ళీ పరీక్షించుకోవడానికి ఈ సాధన ప్రశ్నలు, చిట్కాలు ఉపయోగపడతాయి.

సాధన ప్రశ్నలు

1. 'హరి' కి నానార్థం కానిది ఏది? (ఎ) విష్ణువు (బి) సింహం (సి) ఏనుగు (డి) గుర్రం → సమాధానం: (సి) ఏనుగు. హరి అంటే విష్ణువు, సింహం, గుర్రం, కోతి...
2. 'కరం' కి నానార్థాలు ఏవి? → చేయి, తొండం, కిరణం, పన్ను.
3. 'ద్విజుడు' కి నానార్థం కానిది ఏది? (ఎ) బ్రాహ్మణుడు (బి) పక్షి (సి) చంద్రుడు (డి) సముద్రం → సమాధానం: (డి).
4. 'వర్ణం' అనే పదానికి కులం అనే అర్థం ఉందా? → ఉంది.
5. 'తార' అనే పదానికి కనుపాప అర్థం ఉందా? → ఉంది.

చిట్కాలు

• ఒక పదానికి మొదట రెండు, మూడు ప్రధాన అర్థాలు గుర్తుంచుకోండి. సాధారణంగా అవే ఐచ్ఛికాల్లో ఉంటాయి.
• ఇచ్చిన నాలుగు ఐచ్ఛికాల్లో ఒకదాన్ని మాత్రమే పదం యొక్క అర్థంగా అడిగితే, తెలిసిన అర్థాన్నే ఎంచుకోండి.
• ఇచ్చిన ఐచ్ఛికాలన్నీ ఒకే పదానికి చెందినవి అయితే, 'కాని దాన్ని' గుర్తించే ప్రశ్నల్లో ఒక్కో పదాన్ని వేరుగా పరీక్షించండి.
• ప్రతిరోజూ ఐదు కొత్త నానార్థ పదాలు నేర్చుకుంటే ఒక నెలలో 150 పదాలు పూర్తవుతాయి.

ఇప్పటివరకు చూసినవి కాకుండా పరీక్షల్లో తరచుగా వచ్చే మరికొన్ని పదాలు, వాటి అర్థాలు ఇక్కడ ఇస్తున్నాము. ఈ జాబితాను చదివి గుర్తుంచుకోండి.

• పురుషుడు: మానవుడు, భర్త, విష్ణువు, పరమాత్మ.
• సోముడు: చంద్రుడు, సోమరసం (యజ్ఞ పానీయం).
• ఆశ: కోరిక, దిక్కు.
• దిక్కు: దిశ (తూర్పు వంటివి), ఆధారం, గతి.
• నాథుడు: ప్రభువు, భర్త, రక్షకుడు.
• పుత్రుడు: కొడుకు, పున్నామ నరకం నుండి రక్షించేవాడు.
• గంధం: సువాసన, చందనం.
• సుధ: అమృతం, సున్నం, మంచి రుచి.
• శరం: బాణం, రెల్లు.
• తనువు: శరీరం, దేహం.
• ధర్మం: కర్తవ్యం, న్యాయం, దానం, స్వభావం.
• ప్రాణం: జీవం, గాలి, ఊపిరి.
• మనసు: చిత్తం, అంతఃకరణం, ఆలోచన.

ఉదాహరణ వాక్యాలు

1. 'శ్రీరాముడు ధర్మం కోసం వనవాసం చేశాడు' – ధర్మం = కర్తవ్యం, న్యాయం.
2. 'పువ్వుకు గంధం ఉంది' – గంధం = సువాసన.
3. 'సుధ తాగిన దేవతలు' – సుధ = అమృతం.
4. 'శరం విసిరాడు' – శరం = బాణం.