కార్బన్ రూపాంతరాలు – వజ్రం, గ్రాఫైట్, ఫుల్లరీన్ (Allotropes of Carbon)
Free practice MCQs with answers and explanations for కార్బన్ రూపాంతరాలు – వజ్రం, గ్రాఫైట్, ఫుల్లరీన్ (Allotropes of Carbon) in కార్బన్ సమ్మేళనాలు & పాలిమర్లు (Carbon Compounds). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
ప్రకృతిలో లభించే పదార్థాలన్నింటిలో అత్యంత కఠినమైనది ఏది?
A. వజ్రం (Diamond)
B. గ్రాఫైట్
C. బొగ్గు
D. ఫుల్లరీన్
Answer & explanation
Correct: A — వజ్రం (Diamond)
వజ్రంలో ప్రతి కార్బన్ పరమాణువు నాలుగు ఇతర పరమాణువులతో బంధం ఏర్పరుస్తుంది; ఈ దృఢమైన నిర్మాణం వల్ల అది అత్యంత కఠినం. గ్రాఫైట్ పొరలుగా ఉండి మెత్తగా, జారుడుగా ఉంటుంది; బొగ్గు అస్ఫటిక రూపం, కఠినత తక్కువ. అందుకే వజ్రాన్ని గాజు కోసే పనిముట్లలో, డ్రిల్ బిట్లలో వాడతారు.
పెన్సిల్ 'సీసం (లెడ్)' గా వాడే కార్బన్ రూపాంతరం ఏది?
A. వజ్రం
B. గ్రాఫైట్
C. ఫుల్లరీన్
D. కోక్
Answer & explanation
Correct: B — గ్రాఫైట్
పెన్సిల్ 'సీసం'లో ఉండేది వాస్తవానికి గ్రాఫైట్ (సీసం లోహం కాదు). గ్రాఫైట్ మెత్తగా, జారుడుగా ఉండటం వల్ల కాగితంపై గీతలు పడతాయి. వజ్రం అత్యంత కఠినం కాబట్టి రాయడానికి పనికిరాదు; కోక్ ఇంధనంగా వాడే అస్ఫటిక కార్బన్.
C₆₀ ఫుల్లరీన్ ఫుట్బాల్ ఆకారంలో ఉంటుంది; దీన్ని బక్మిన్స్టర్ ఫుల్లరీన్ అని కూడా అంటారు. ఒకే పొరగా ఉన్న షట్కోణ నిర్మాణం గ్రాఫీన్కు చెందినది, ఫుల్లరీన్కు కాదు.
కింది వాటిలో కార్బన్ రూపాంతరాల్లో విద్యుత్ వాహకం ఏది?
A. వజ్రం
B. రెండూ కావు
C. ఏదీ వాహకం కాదు
D. గ్రాఫైట్
Answer & explanation
Correct: D — గ్రాఫైట్
గ్రాఫైట్లో స్వేచ్ఛగా కదిలే ఎలక్ట్రాన్లు ఉండటం వల్ల అది విద్యుత్ వాహకం; అలోహమైనా వాహకం కావడం అరుదైన లక్షణం. వజ్రంలో ఎలక్ట్రాన్లు స్వేచ్ఛగా ఉండవు కాబట్టి అది వాహకం కాదు. అందుకే గ్రాఫైట్ను విద్యుత్ ఎలక్ట్రోడ్లుగా వాడతారు.
కార్బన్ పరమాణువులు ఒకదానితో ఒకటి కలిసి పొడవైన గొలుసులు ఏర్పరిచే లక్షణాన్ని ఏమంటారు?
A. రూపాంతరత (Allotropy)
B. శృంఖలనం (Catenation)
C. ఉత్పతనం (Sublimation)
D. సాపోనిఫికేషన్
Answer & explanation
Correct: B — శృంఖలనం (Catenation)
కార్బన్ ప్రత్యేకత శృంఖలనం – పొడవైన గొలుసులు, వలయాలు ఏర్పరచగలదు; అందుకే అసంఖ్యాక కార్బన్ సమ్మేళనాలున్నాయి. రూపాంతరత అంటే ఒకే మూలకం వేర్వేరు భౌతిక రూపాల్లో ఉండటం, ఉత్పతనం ఘనం నేరుగా వాయువుగా మారడం.
గ్రాఫీన్ గ్రాఫైట్ యొక్క ఒకే పొర; ఇది అత్యంత పలుచని, బలమైన, విద్యుత్ వాహక పదార్థం. ఫుట్బాల్ ఆకారంలోనిది ఫుల్లరీన్ (C₆₀), కాబట్టి దాన్ని గ్రాఫీన్తో కలపకూడదు.
కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి.
(i) వజ్రం విద్యుత్ వాహకం కాదు.
(ii) గ్రాఫైట్ అణు రియాక్టర్లలో మోడరేటర్గా వాడతారు.
(iii) ఫుల్లరీన్ ఒక అస్ఫటిక కార్బన్ రూపం.
సరైన వాక్యాలు ఏవి?
A. (i) మరియు (ii) మాత్రమే
B. (ii) మరియు (iii) మాత్రమే
C. (i) మరియు (iii) మాత్రమే
D. (i), (ii), (iii) అన్నీ
Answer & explanation
Correct: A — (i) మరియు (ii) మాత్రమే
(i) సరైనది: వజ్రంలో స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్లు ఉండవు. (ii) సరైనది: గ్రాఫైట్ను అణు రియాక్టర్లలో మోడరేటర్గా వాడతారు. (iii) తప్పు: ఫుల్లరీన్ నిర్దిష్ట ఆకారం (C₆₀ ఫుట్బాల్) గల రూపం; అస్ఫటిక రూపాలు బొగ్గు, కోక్, చార్కోల్, మసి.
కింది వాటిలో కార్బన్ యొక్క అస్ఫటిక (Amorphous) రూపం కానిది ఏది?
A. కోక్
B. చార్కోల్ (కట్టెబొగ్గు)
C. మసి (Lamp black)
D. వజ్రం
Answer & explanation
Correct: D — వజ్రం
కోక్, చార్కోల్, మసి, బొగ్గు కార్బన్ అస్ఫటిక రూపాలు. వజ్రం, గ్రాఫైట్, ఫుల్లరీన్ నిర్దిష్ట స్ఫటిక నిర్మాణం కలిగిన రూపాంతరాలు. కాబట్టి వజ్రం అస్ఫటిక రూపం కాదు.
కార్బన్ రూపాంతరాలకు సంబంధించి కింది వాటిలో సరికాని వాక్యం ఏది?
A. వజ్రంలో ప్రతి కార్బన్ నాలుగు ఇతర పరమాణువులతో బంధిస్తుంది
B. గ్రాఫైట్ను కందెనగా వాడతారు
C. గ్రాఫైట్ ప్రకృతిలో అత్యంత కఠినమైన పదార్థం
D. కార్బన్కు నాలుగు బంధాలు ఏర్పరిచే చతుః సంయోజకత ఉంది
Answer & explanation
Correct: C — గ్రాఫైట్ ప్రకృతిలో అత్యంత కఠినమైన పదార్థం
అత్యంత కఠినమైనది వజ్రం, గ్రాఫైట్ కాదు; గ్రాఫైట్ మెత్తగా జారుడుగా ఉండటం వల్లే కందెనగా, పెన్సిల్ సీసంగా ఉపయోగపడుతుంది. మిగతా మూడు వాక్యాలూ నోట్స్లో ఉన్న సరైన వాస్తవాలు.