రిజర్వేషన్లపై ముఖ్య సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు (Landmark Judgments on Reservation)

Correct: B — బాలాజీ వర్సెస్ మైసూర్ రాష్ట్రం (1963)

బాలాజీ వర్సెస్ మైసూర్ రాష్ట్రం (1963) కేసులో రిజర్వేషన్లు మొత్తం 50% మించకూడదనే సూత్రం తొలిసారిగా వచ్చింది. టి. దేవదాసన్ (1964) కేసు క్యారీ ఫార్వర్డ్ నియమం సందర్భంలో ఈ పరిమితిని పునరుద్ఘాటించింది.

Correct: C — మద్రాసు రాష్ట్రం వర్సెస్ చంపకం దొరైరాజన్ (1951)

చంపకం దొరైరాజన్ కేసు (1951)లో కులం ఆధారంగా కళాశాల సీట్ల కమ్యూనల్ జి.ఓ.ను సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది; దీనికి ప్రతిస్పందనగా 1వ రాజ్యాంగ సవరణ (1951) ద్వారా ఆర్టికల్ 15(4) చేర్చారు.

Correct: D — మండల్ తీర్పు

ఇందిరా సాహ్ని వర్సెస్ భారత ప్రభుత్వం (1992 నవంబర్ 16) తీర్పును మండల్ తీర్పు అంటారు; 9 మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం OBCలకు 27% రిజర్వేషన్‌ను సమర్థించింది, 50% పరిమితి, క్రీమీ లేయర్ మినహాయింపును స్పష్టం చేసింది.

Correct: C — ఎన్.ఎం. థామస్ కేసు

ఎన్.ఎం. థామస్ (1975) కేసు పదోన్నతుల్లో రిజర్వేషన్‌ను అనుమతించింది. ఎం. నాగరాజ్ (2006) పదోన్నతుల్లో రిజర్వేషన్‌కు డేటా సమీకరణ అవసరమని చెప్పింది. పదోన్నతుల్లో రిజర్వేషన్ గురించి 1975 ఎన్.ఎం. థామస్ తర్వాత ఇందిరా సాహ్ని (1992) పరిమితులు విధించింది, 77వ సవరణ (1995) 16(4A) చేర్చి సరిదిద్దింది, ఎం. నాగరాజ్ (2006) డేటా షరతు విధించింది.

Correct: B — 50% (అసాధారణ పరిస్థితుల్లో తప్ప)

ఇందిరా సాహ్ని తీర్పు ప్రకారం మొత్తం రిజర్వేషన్లు 50% మించకూడదు (అసాధారణ పరిస్థితుల్లో తప్ప); OBC 27% చెల్లుబాటవుతుంది; క్రీమీ లేయర్ మినహాయింపు తప్పనిసరి.

Correct: A — జైశ్రీ లక్ష్మణరావు పాటిల్ కేసు

జైశ్రీ లక్ష్మణరావు పాటిల్ కేసు (2021)లో 50% పరిమితి దాటినందుకు మరాఠా రిజర్వేషన్ రద్దయింది. జనహిత్ అభియాన్ (2022 నవంబర్) కేసు EWS 10%ను 3:2 మెజారిటీతో సమర్థించింది.

Correct: D — పంజాబ్ రాష్ట్రం వర్సెస్ దావీందర్ సింగ్

పంజాబ్ రాష్ట్రం వర్సెస్ దావీందర్ సింగ్ (2024) తీర్పులో SCలలో ఉపవర్గీకరణ చేయవచ్చని సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది. ఇందిరా సాహ్ని 1992లో OBC 27%, 50% పరిమితి, క్రీమీ లేయర్ గురించి చెప్పింది.

Correct: A — బి, డి, ఎ, సి

చంపకం దొరైరాజన్ 1951, బాలాజీ 1963, ఇందిరా సాహ్ని 1992, ఎం. నాగరాజ్ 2006. కాబట్టి క్రమం బి, డి, ఎ, సి. ఈ తీర్పుల వరుస రిజర్వేషన్ల న్యాయశాస్త్ర పరిణామాన్ని చూపుతుంది: 1951లో 15(4) కి దారి తీసింది, 1963లో 50% సూత్రం, 1992లో మండల్ తీర్పు, 2006లో పదోన్నతులకు డేటా షరతు.

Correct: A — 1, 2 మాత్రమే

1, 2 సరైనవి. 3 తప్పు: ఆ తీర్పు ప్రకారం ఆర్టికల్ 16(4) కింద రిజర్వేషన్లు ప్రారంభ నియామకాల్లో మాత్రమే, పదోన్నతుల్లో కాదు; దీన్ని 77వ సవరణ (1995) ద్వారా సరిదిద్దారు.

Correct: D — చంపకం దొరైరాజన్ (1951) – OBC క్రీమీ లేయర్

చంపకం దొరైరాజన్ కేసు (1951) కులం ఆధారంగా కళాశాల సీట్ల కమ్యూనల్ జి.ఓ.ను కొట్టివేసింది, దీనివల్ల ఆర్టికల్ 15(4) వచ్చింది; క్రీమీ లేయర్ అంశం ఇందిరా సాహ్ని తీర్పులో వచ్చింది.