పార్లమెంటులో బడ్జెట్ ఆమోద దశలు (Stages of Budget Enactment)
Free practice MCQs with answers and explanations for పార్లమెంటులో బడ్జెట్ ఆమోద దశలు (Stages of Budget Enactment) in పార్లమెంటులో బడ్జెట్ ప్రక్రియ (Budget in Parliament). Tap an option to check instantly · page 1 of 2.
Q1Easy
బడ్జెట్లో గ్రాంట్ల డిమాండ్లపై ఓటింగ్ ఏ సభలో జరుగుతుంది?
A. లోక్సభలో మాత్రమే
B. రాజ్యసభలో మాత్రమే
C. రెండు సభల్లోనూ సమానంగా
D. ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశంలో
Answer & explanation
Correct: A — లోక్సభలో మాత్రమే
ప్రకరణ 113 ప్రకారం గ్రాంట్ల డిమాండ్లపై ఓటింగ్ లోక్సభలో మాత్రమే జరుగుతుంది; రాజ్యసభకు ఓటు హక్కు లేదు, అది చర్చించి సూచనలు మాత్రమే ఇవ్వగలదు. ఇది లోక్సభ ప్రజలచే ప్రత్యక్షంగా ఎన్నికైన సభ కావడం వల్ల ఆర్థిక విషయాల్లో దానికి ఉన్న ఆధిపత్యాన్ని చూపుతుంది. సంయుక్త సమావేశం ఈ విషయంలో వర్తించదు.
బడ్జెట్ ఆమోద ప్రక్రియలో చివరి రోజు మిగిలిన అన్ని డిమాండ్లను చర్చ లేకుండా ఒకేసారి ఓటింగ్కు పెట్టడాన్ని ఏమంటారు?
A. టోకెన్ కట్
B. గిలెటిన్ (Guillotine)
C. ఓట్ ఆన్ అకౌంట్
D. విశ్వాస గ్రాంట్
Answer & explanation
Correct: B — గిలెటిన్ (Guillotine)
గ్రాంట్ల డిమాండ్లపై చర్చకు కేటాయించిన సమయం ముగిసిన తర్వాత, మిగిలిన అన్ని డిమాండ్లను చర్చ లేకుండా ఒకేసారి ఓటింగ్కు పెట్టడాన్ని గిలెటిన్ అంటారు. టోకెన్ కట్ అనేది ₹100 తగ్గింపు కోరే కోత తీర్మానం; ఓట్ ఆన్ అకౌంట్, విశ్వాస గ్రాంట్ ప్రకరణ 116 కింద వచ్చే గ్రాంట్లు. వీటికి గిలెటిన్తో సంబంధం లేదు.
విభజన బిల్లు (Appropriation Bill) గురించి చెప్పే రాజ్యాంగ ప్రకరణ ఏది?
A. ప్రకరణ 112
B. ప్రకరణ 113
C. ప్రకరణ 114
D. ప్రకరణ 117
Answer & explanation
Correct: C — ప్రకరణ 114
విభజన బిల్లు ప్రకరణ 114 లో ఉంది; చట్టం ద్వారా కేటాయింపు లేకుండా సంఘటిత నిధి నుండి డబ్బు తీయకూడదని ఇది చెబుతుంది. ప్రకరణ 112 వార్షిక ఆర్థిక నివేదికకు, ప్రకరణ 113 గ్రాంట్ల డిమాండ్లకు, ప్రకరణ 117 ఫైనాన్స్ బిల్లుకు సంబంధించినవి. ఈ నాలుగు ప్రకరణల క్రమం పరీక్షల్లో జతపరచే ప్రశ్నలుగా వస్తుంది.
ఫైనాన్స్ బిల్లు బడ్జెట్లోని పన్ను ప్రతిపాదనలకు చట్టబద్ధత ఇస్తుంది; దీనిని ద్రవ్య బిల్లుగా ఆమోదిస్తారు (ప్రకరణ 117). విభజన బిల్లు ఖర్చులకు (సంఘటిత నిధి నుండి డబ్బు తీయడానికి) అనుమతి ఇస్తుంది, ఆదాయానికి కాదు. సులభంగా: విభజన బిల్లు = ఖర్చుల అనుమతి, ఫైనాన్స్ బిల్లు = ఆదాయ (పన్నుల) అనుమతి.
ప్రకరణ 114 ప్రకారం సంఘటిత నిధి నుండి డబ్బు తీయడానికి ఏమి అవసరం?
A. కేవలం రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు
B. ఆర్థిక మంత్రి ప్రకటన
C. చట్ట ద్వారా కేటాయింపు (విభజన చట్టం)
D. కాగ్ అనుమతి
Answer & explanation
Correct: C — చట్ట ద్వారా కేటాయింపు (విభజన చట్టం)
ప్రకరణ 114 ప్రకారం చట్టం ద్వారా కేటాయింపు (విభజన చట్టం) లేకుండా సంఘటిత నిధి నుండి ఒక్క రూపాయి కూడా తీయరాదు. రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు, మంత్రి ప్రకటన లేదా కాగ్ అనుమతి దీనికి సరిపోవు; కాగ్ కేవలం ఖాతాలను ఆడిట్ చేస్తారు. ఇది పార్లమెంటు ఆర్థిక నియంత్రణకు మూలాధారం.
బడ్జెట్ ఆమోద ప్రక్రియలో ‘సాధారణ చర్చ’ (General Discussion) దశ గురించి సరైన వాక్యం ఏది?
A. ఈ దశలో కోత తీర్మానాలు పెట్టవచ్చు
B. ఈ దశలో కోత తీర్మానాలు, ఓటింగ్ ఉండవు
C. ఈ దశలో గ్రాంట్లపై ఓటింగ్ జరుగుతుంది
D. ఈ దశ లోక్సభలో మాత్రమే జరుగుతుంది
Answer & explanation
Correct: B — ఈ దశలో కోత తీర్మానాలు, ఓటింగ్ ఉండవు
సాధారణ చర్చ రెండు సభల్లోనూ 3–4 రోజులు బడ్జెట్ మొత్తంపై జరుగుతుంది; ఈ దశలో కోత తీర్మానాలు, ఓటింగ్ ఉండవు, చివర ఆర్థిక మంత్రి సమాధానం ఇస్తారు. కోత తీర్మానాలు, ఓటింగ్ గ్రాంట్ల డిమాండ్ల దశకు చెందినవి. చర్చ ఉభయ సభల్లో జరుగుతుంది కాబట్టి ‘లోక్సభలో మాత్రమే’ అనేది కూడా తప్పు.
బడ్జెట్లోని గ్రాంట్ల డిమాండ్లను శాఖాపరంగా పరిశీలించే స్థాయీ సంఘాలు (DRSCs) ఎన్ని?
A. 12
B. 16
C. 24
D. 31
Answer & explanation
Correct: C — 24
సాధారణ చర్చ తర్వాత సభ 3–4 వారాలు వాయిదా పడుతుంది; ఈ సమయంలో 24 శాఖాపర స్థాయీ సంఘాలు ఆయా మంత్రిత్వ శాఖల గ్రాంట్ల డిమాండ్లను పరిశీలిస్తాయి. ఈ పరిశీలన వల్ల డిమాండ్లపై సభలో ఓటింగ్ సమయంలో సభ్యులకు లోతైన సమాచారం లభిస్తుంది. 12, 16, 31 అనే సంఖ్యలు నోట్స్లో ఈ సందర్భంలో లేవు.
విభజన బిల్లు (Appropriation Bill) విషయంలో సరైన వాక్యం ఏది?
A. దీనికి ఎన్ని సవరణలైనా ప్రతిపాదించవచ్చు
B. ఇది రాజ్యసభలో మాత్రమే ఆమోదం పొందుతుంది
C. ఇది పన్నుల ప్రతిపాదనలకు చట్టబద్ధత ఇస్తుంది
D. దీనికి ఏ సవరణా ప్రతిపాదించకూడదు
Answer & explanation
Correct: D — దీనికి ఏ సవరణా ప్రతిపాదించకూడదు
విభజన బిల్లు ఆమోదించిన గ్రాంట్లు, భారమైన వ్యయం కోసం సంఘటిత నిధి నుండి డబ్బు తీయడానికి చట్టపరమైన అనుమతి ఇస్తుంది; దీనికి ఏ సవరణా ప్రతిపాదించకూడదు. పన్నుల ప్రతిపాదనలకు చట్టబద్ధత ఇచ్చేది ఫైనాన్స్ బిల్లు, విభజన బిల్లు కాదు. ఈ బిల్లు ఓటింగ్ ద్వారా లోక్సభ ఇచ్చిన నిర్ణయాలను అమలు చేసే రూపం మాత్రమే.
బడ్జెట్ దశల గురించి ఈ క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి. (1) గ్రాంట్ల డిమాండ్లపై ఓటింగ్ లోక్సభలో మాత్రమే జరుగుతుంది. (2) కోత తీర్మానాలు సాధారణ చర్చ దశలో పెడతారు. (3) విభజన బిల్లుకు ఏ సవరణా ప్రతిపాదించకూడదు. సరైనవి ఏవి?
A. (1) మరియు (3) మాత్రమే
B. (1) మరియు (2) మాత్రమే
C. (2) మరియు (3) మాత్రమే
D. (1), (2), (3) అన్నీ
Answer & explanation
Correct: A — (1) మరియు (3) మాత్రమే
(1) సరైనది: ప్రకరణ 113 ప్రకారం డిమాండ్లపై ఓటింగ్ లోక్సభలో మాత్రమే. (3) సరైనది: విభజన బిల్లుకు సవరణలు ప్రతిపాదించరాదు. (2) తప్పు: కోత తీర్మానాలు గ్రాంట్ల డిమాండ్లపై ఓటింగ్ దశలో పెడతారు, సాధారణ చర్చ దశలో ఓటింగ్, కోత తీర్మానాలు రెండూ ఉండవు. అందువల్ల (1), (3) మాత్రమే సరైన కలయిక.
A. బడ్జెట్ సమర్పణ → DRSC పరిశీలన → సాధారణ చర్చ → డిమాండ్లపై ఓటింగ్ → ఫైనాన్స్ బిల్లు → విభజన బిల్లు
B. బడ్జెట్ సమర్పణ → సాధారణ చర్చ → DRSC పరిశీలన → డిమాండ్లపై ఓటింగ్ → విభజన బిల్లు → ఫైనాన్స్ బిల్లు
C. సాధారణ చర్చ → బడ్జెట్ సమర్పణ → డిమాండ్లపై ఓటింగ్ → DRSC పరిశీలన → విభజన బిల్లు → ఫైనాన్స్ బిల్లు
D. బడ్జెట్ సమర్పణ → సాధారణ చర్చ → డిమాండ్లపై ఓటింగ్ → DRSC పరిశీలన → ఫైనాన్స్ బిల్లు → విభజన బిల్లు
Answer & explanation
Correct: B — బడ్జెట్ సమర్పణ → సాధారణ చర్చ → DRSC పరిశీలన → డిమాండ్లపై ఓటింగ్ → విభజన బిల్లు → ఫైనాన్స్ బిల్లు
సరైన క్రమం: 1) సమర్పణ, 2) సాధారణ చర్చ, 3) శాఖాపర కమిటీల పరిశీలన (సభ 3–4 వారాలు వాయిదా), 4) గ్రాంట్ల డిమాండ్లపై ఓటింగ్ (గిలెటిన్తో ముగింపు), 5) విభజన బిల్లు, 6) ఫైనాన్స్ బిల్లు. కమిటీ పరిశీలన ఓటింగ్కు ముందే జరగాలి, సమర్పణ తర్వాతే చర్చ మొదలవుతుంది. ఇతర ఎంపికల్లో ఈ క్రమాల్లో ఏదో ఒకటి తప్పింది.