లోక్‌పాల్ నిర్మాణం & ఎంపిక కమిటీ (Composition of Lokpal)

Correct: B — 8 మంది

లోక్‌పాల్ లో ఒక చైర్‌పర్సన్‌తో పాటు గరిష్ఠంగా 8 మంది సభ్యులు ఉంటారు; వీరిలో 50% న్యాయ సభ్యులు, కనీసం 50% SC, ST, OBC, మైనారిటీలు, మహిళల నుండి ఉండాలి. ఇది బహుళ సభ్య సంస్థ.

Correct: C — 5 సంవత్సరాలు లేదా 70 ఏళ్లు – ఏది ముందైతే అది

లోక్‌పాల్ చైర్‌పర్సన్, సభ్యుల పదవీకాలం 5 సంవత్సరాలు లేదా 70 ఏళ్ల వయస్సు, ఏది ముందైతే అది. CVC కి 4 సంవత్సరాలు లేదా 65 ఏళ్లు. ఈ రెండు సంస్థల పదవీకాల పరిమితులను పోల్చి గుర్తుంచుకోవాలి; వయో పరిమితి లోక్‌పాల్‌కు ఎక్కువ.

Correct: D — ప్రధానమంత్రి

లోక్‌పాల్ ఎంపిక కమిటీకి ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షుడు; సభ్యులు లోక్‌సభ స్పీకర్, లోక్‌సభ ప్రతిపక్ష నాయకుడు, CJI లేదా ఆయన నామినీ న్యాయమూర్తి, ఒక ప్రముఖ న్యాయ నిపుణుడు.

Correct: A — భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI)

లోక్‌పాల్ చైర్‌పర్సన్ జీతం CJI కి సమానం; సభ్యుల జీతం సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులకు సమానం. CVC చైర్మన్ జీతం UPSC చైర్మన్‌కు సమానం. ఈ సమానత్వం లోక్‌పాల్ ఉన్నత హోదాను సూచిస్తుంది.

Correct: D — చట్టబద్ధ సంస్థ (Statutory Body) – రాజ్యాంగ సంస్థ కాదు

లోక్‌పాల్ 2013 లోక్‌పాల్ & లోకాయుక్తల చట్టం ద్వారా ఏర్పడిన చట్టబద్ధ సంస్థ; అది రాజ్యాంగ సంస్థ కాదు. పార్లమెంటు చట్టం వల్ల ఏర్పడినందున దీనికి చట్టబద్ధ హోదా ఉంది, కానీ రాజ్యాంగంలో దాని ప్రస్తావన లేదు.

Correct: C — కనీసం 25 ఏళ్లు

ప్రముఖ వ్యక్తి అర్హతతో లోక్‌పాల్ చైర్‌పర్సన్ కావాలంటే అవినీతి నిరోధం, ప్రజా పరిపాలన, నిఘా, ఆర్థిక రంగాల్లో కనీసం 25 ఏళ్ల ప్రత్యేక జ్ఞానం ఉండాలి. లేదా మాజీ CJI/మాజీ సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి అయి ఉండాలి.

Correct: D — MP లేదా MLA

MPలు, MLAలు, నైతిక దోషంతో కూడిన నేరంలో శిక్ష పడినవారు, 45 ఏళ్ల లోపు వారు, రాజకీయ పార్టీతో సంబంధం ఉన్నవారు లోక్‌పాల్ సభ్యులుగా అనర్హులు. ఈ అనర్హతలు లోక్‌పాల్ స్వతంత్రత, రాజకీయ తటస్థతను కాపాడతాయి.

Correct: A — 7 మంది

శోధన కమిటీ (Search Committee) కనీసం 7 మంది సభ్యులతో ఎంపిక కమిటీకి పేర్ల ప్యానెల్ సిద్ధం చేస్తుంది. శోధన కమిటీ ఎంపిక కమిటీకి సిఫారసు చేసే పేర్ల ప్యానెల్‌ను తయారు చేస్తుంది కానీ నియామకం చేయదు; నియామకం రాష్ట్రపతి చేస్తారు.

Correct: B — 100 మంది MPలు సంతకం చేసిన పిటిషన్‌పై రాష్ట్రపతి సుప్రీంకోర్టుకు పంపుతారు; విచారణ తర్వాత తొలగిస్తారు

కనీసం 100 మంది MPలు సంతకం చేసిన పిటిషన్‌పై రాష్ట్రపతి విషయాన్ని సుప్రీంకోర్టుకు పంపుతారు; సుప్రీంకోర్టు విచారణ తర్వాత రాష్ట్రపతి తొలగిస్తారు. ఇది లోక్‌పాల్ స్వతంత్రతను కాపాడుతుంది.

Correct: C — రాజ్యసభ ప్రతిపక్ష నాయకుడు

లోక్‌పాల్ ఎంపిక కమిటీలో ప్రధానమంత్రి, లోక్‌సభ స్పీకర్, లోక్‌సభ ప్రతిపక్ష నాయకుడు, CJI/ఆయన నామినీ, రాష్ట్రపతి నామినేట్ చేసే ప్రముఖ న్యాయ నిపుణుడు ఉంటారు. రాజ్యసభ ప్రతిపక్ష నాయకుడు సభ్యుడు కాదు (NHRC కమిటీలో ఉంటారు).