CVC & CBI (Vigilance & Investigation) · Practice MCQs

Correct: C — యుద్ధ & సరఫరా శాఖ (War and Supply Department)

SPE 1941లో రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో యుద్ధ & సరఫరా శాఖలో లంచం, అవినీతి కేసుల దర్యాప్తు కోసం ఏర్పాటైంది. 1946లో DSPE చట్టం దీనికి చట్టబద్ధత ఇచ్చింది. ఇది CBI కి మూల సంస్థ.

Correct: D — సిబ్బంది & శిక్షణ విభాగం (DoPT)

CBI ప్రస్తుతం సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు & పెన్షన్ల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని సిబ్బంది & శిక్షణ విభాగం (DoPT) పరిధిలో ఉంది. 1963లో అది హోంమంత్రిత్వ శాఖ తీర్మానం ద్వారా ఏర్పడింది.

Correct: A — 2013 బొగ్గు కుంభకోణం కేసు

2013 బొగ్గు కుంభకోణం కేసు విచారణలో CBI స్వతంత్రత లేకపోవడంపై సుప్రీంకోర్టు 'పంజరంలో చిలుక' అని వ్యాఖ్యానించింది. ఇది CBI పై ప్రభుత్వ ప్రభావానికి ప్రసిద్ధ విమర్శ.

Correct: B — చట్టబద్ధ సంస్థ కాదు – తీర్మానం ద్వారా ఏర్పడింది

CBI చట్టబద్ధ సంస్థ కాదు; కేంద్ర హోంమంత్రిత్వ శాఖ 1963 తీర్మానం ద్వారా ఏర్పడింది. దర్యాప్తు అధికారాలు DSPE చట్టం 1946 నుండి వస్తాయి. ఈ తేడా పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు: CVC చట్టబద్ధ సంస్థ, CBI కాదు; రెండూ రాజ్యాంగ సంస్థలు కావు.

Correct: C — మొత్తం 5 సంవత్సరాలు (ఒక్కో సంవత్సరం చొప్పున పొడిగింపుతో)

DSPE (సవరణ) చట్టం 2021 ప్రకారం ప్రజా ప్రయోజనం కోసం CBI డైరెక్టర్ పదవీకాలాన్ని ఒక్కో సంవత్సరం చొప్పున పొడిగించవచ్చు; మొత్తం గరిష్ఠంగా 5 సంవత్సరాల వరకు. ED డైరెక్టర్‌కు కూడా ఇలాంటి నిబంధన తెచ్చారు.

Correct: D — ఎంపిక కమిటీ అనుమతి అవసరం

CBI డైరెక్టర్‌ను ఎంపిక కమిటీ అనుమతి లేకుండా బదిలీ చేయకూడదు. ఇది దర్యాప్తు మధ్యలో రాజకీయ జోక్యాన్ని నివారించే రక్షణ. ఈ రక్షణ వినీత్ నారాయణ్ తీర్పు స్ఫూర్తిని, అంటే నిర్ణీత పదవీకాలం, స్వతంత్రతను బలపరుస్తుంది; ప్రభుత్వం ఇష్టానుసారం బదిలీ చేయలేదు.

Correct: A — CVC

డైరెక్టర్ ఆఫ్ ప్రాసిక్యూషన్‌ను CVC సిఫారసుతో నియమిస్తారు. CBI విభాగాలు: అవినీతి నిరోధక విభాగం, ఆర్థిక నేరాల విభాగం, ప్రత్యేక నేరాల విభాగం, ప్రాసిక్యూషన్ డైరెక్టరేట్.

Correct: B — ప్రతి కేసుకూ ప్రత్యేక అనుమతి (Specific Consent) తీసుకోవాలి

సాధారణ అనుమతి ఉపసంహరిస్తే CBI ప్రతి కేసుకూ ప్రత్యేక అనుమతి తీసుకోవాలి. కొన్ని రాష్ట్రాలు రాజకీయ కారణాలతో సాధారణ అనుమతిని ఉపసంహరించుకున్నాయి. ప్రత్యేక అనుమతి లేకపోతే ఆ రాష్ట్రంలో దర్యాప్తు కొనసాగించలేదు.

Correct: C — సుప్రీంకోర్టు లేదా హైకోర్టు ఆదేశించినప్పుడు

సుప్రీంకోర్టు లేదా హైకోర్టు ఆదేశిస్తే రాష్ట్ర అనుమతి లేకుండానే CBI దర్యాప్తు చేయవచ్చు. కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో కూడా అనుమతి అవసరం లేదు. హోంమంత్రి లేదా ప్రధానమంత్రి ఆదేశం ఈ షరతును భర్తీ చేయలేదు.

Correct: D — 2014

జాయింట్ సెక్రటరీ, పై స్థాయి అధికారులపై దర్యాప్తుకు కేంద్ర ముందస్తు అనుమతి కావాలనే సెక్షన్ 6Aను సుప్రీంకోర్టు 2014లో (సుబ్రమణియన్ స్వామి కేసు) కొట్టివేసింది. 2018లో సెక్షన్ 17A వచ్చింది.