ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం – అర్థం & ఆవిర్భావం (Public Interest Litigation – PIL)
Free practice MCQs with answers and explanations for ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం – అర్థం & ఆవిర్భావం (Public Interest Litigation – PIL) in న్యాయ సమీక్ష & ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (Judicial Review & PIL). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (PIL) లో ప్రధానంగా సడలించిన నియమం ఏది?
A. సాక్ష్యాల నియమం
B. అప్పీలు గడువు
C. కోర్టు ఫీజు నియమం
D. లోకస్ స్టాండై (బాధితుడే కోర్టుకు రావాలనే నియమం)
Answer & explanation
Correct: D — లోకస్ స్టాండై (బాధితుడే కోర్టుకు రావాలనే నియమం)
PIL లో "లోకస్ స్టాండై (Locus Standi)" సడలించారు – బాధితుడే కోర్టుకు రావాలనే పాత నియమం పోయి, సమాజ హితం కోరే ఏ వ్యక్తి/సంస్థ అయినా పిటిషన్ వేయవచ్చు.
Correct: A — హుస్సేనారా ఖాతూన్ vs బిహార్ ప్రభుత్వం (1979)
హుస్సేనారా ఖాతూన్ కేసు (1979) లో విచారణ లేకుండా ఏళ్ల తరబడి జైళ్లలో ఉన్న అండర్ ట్రయల్ ఖైదీల సమస్యపై త్వరిత విచారణ హక్కు ఆర్టికల్ 21 లో భాగమని కోర్టు చెప్పింది; వేలాది మంది విడుదలయ్యారు.
PIL ను ఏ రెండు కోర్టుల్లో వేయవచ్చు (ఏ ఆర్టికల్స్ కింద)?
A. జిల్లా కోర్టు, సెషన్స్ కోర్టు
B. సుప్రీంకోర్టు (ఆర్టికల్ 32), హైకోర్టు (ఆర్టికల్ 226)
C. సుప్రీంకోర్టు (ఆర్టికల్ 131), హైకోర్టు (ఆర్టికల్ 214)
D. అన్ని కింది కోర్టులు
Answer & explanation
Correct: B — సుప్రీంకోర్టు (ఆర్టికల్ 32), హైకోర్టు (ఆర్టికల్ 226)
PIL ను సుప్రీంకోర్టులో ఆర్టికల్ 32 కింద, హైకోర్టులో ఆర్టికల్ 226 కింద వేయవచ్చు; కింది కోర్టుల్లో PIL ఉండదు. PIL కు ఏ చట్టంలోనూ నిర్వచనం లేదు – ఇది న్యాయమూర్తుల ద్వారా రూపొందిన విధానం.
A. జస్టిస్ పి.ఎన్. భగవతి, జస్టిస్ వి.ఆర్. కృష్ణ అయ్యర్
B. జస్టిస్ ఎస్.ఎం. సిక్రీ, జస్టిస్ కె. సుబ్బారావు
C. జస్టిస్ వై.వి. చంద్రచూడ్, జస్టిస్ హెచ్.జె. కానియా
D. జస్టిస్ వై.కె. సబర్వాల్, జస్టిస్ ఎన్.వి. రమణ
Answer & explanation
Correct: A — జస్టిస్ పి.ఎన్. భగవతి, జస్టిస్ వి.ఆర్. కృష్ణ అయ్యర్
భారతదేశంలో PIL కు ఆద్యులు జస్టిస్ పి.ఎన్. భగవతి, జస్టిస్ వి.ఆర్. కృష్ణ అయ్యర్. ఎస్.పి. గుప్తా కేసు (1981) లో భగవతి ప్రజా హితం కోరే వ్యక్తులకు పిటిషన్ వేసే హక్కును స్పష్టంగా గుర్తించారు.
హుస్సేనారా ఖాతూన్ కేసులో పిటిషన్ వేసిన న్యాయవాది కపిలా హింగోరానీని "PIL మాత" అంటారు. ఉపేంద్ర బక్సీ "సామాజిక చర్య వ్యాజ్యం" పదాన్ని వాడిన న్యాయ నిపుణుడు; ఫాతిమా బీవీ సుప్రీంకోర్టు తొలి మహిళా న్యాయమూర్తి.
ఒక సాధారణ ఉత్తరం లేదా పోస్ట్‌కార్డును కూడా రిట్ పిటిషన్‌గా స్వీకరించే విధానాన్ని ఏమంటారు?
A. సలహా అధికార పరిధి
B. ప్రారంభ అధికార పరిధి
C. ఉత్తరాల ద్వారా న్యాయం (Epistolary Jurisdiction)
D. పునఃసమీక్ష అధికారం
Answer & explanation
Correct: C — ఉత్తరాల ద్వారా న్యాయం (Epistolary Jurisdiction)
ఉత్తరాల ద్వారా న్యాయం (Epistolary Jurisdiction) అంటే సాధారణ ఉత్తరాన్ని కూడా రిట్ పిటిషన్‌గా స్వీకరించడం; ఉదా: సునీల్ బత్రా కేసులో ఖైదీ రాసిన ఉత్తరాన్ని కోర్టు పిటిషన్‌గా తీసుకుంది.
కింది ప్రవచనాలను పరిశీలించండి. 1) హుస్సేనారా ఖాతూన్ కేసు 1979లో వచ్చింది. 2) కపిలా హింగోరానీని "PIL మాత" అంటారు. 3) బంధువా ముక్తి మోర్చా కేసు (1984) త్వరిత విచారణ హక్కుకు సంబంధించింది. సరైనవి ఏవి?
A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
D. 1, 2 మరియు 3
Answer & explanation
Correct: A — 1 మరియు 2 మాత్రమే
ప్రవచనాలు 1, 2 సరైనవి. బంధువా ముక్తి మోర్చా కేసు (1984) వెట్టి చాకిరీ కూలీల విముక్తికి సంబంధించింది; త్వరిత విచారణ హక్కు హుస్సేనారా ఖాతూన్ కేసు. కాబట్టి ప్రవచనం 3 తప్పు.