న్యాయ సమీక్ష అర్థం & మూలం (Meaning and Origin of Judicial Review)
Free practice MCQs with answers and explanations for న్యాయ సమీక్ష అర్థం & మూలం (Meaning and Origin of Judicial Review) in న్యాయ సమీక్ష & ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (Judicial Review & PIL). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
న్యాయ సమీక్ష (Judicial Review) అధికారం మొదట ఏ దేశంలో, ఏ కేసు ద్వారా స్థిరపడింది?
A. బ్రిటన్ – మాగ్నా కార్టా (1215)
B. ఐర్లాండ్ – ఆదేశిక సూత్రాల కేసు
C. అమెరికా – మార్బరీ vs మాడిసన్ (1803)
D. ఆస్ట్రేలియా – ఉమ్మడి జాబితా కేసు
Answer & explanation
Correct: C — అమెరికా – మార్బరీ vs మాడిసన్ (1803)
న్యాయ సమీక్ష మూలం అమెరికా; మార్బరీ vs మాడిసన్ (1803) కేసులో ప్రధాన న్యాయమూర్తి జాన్ మార్షల్ ఈ అధికారాన్ని స్థిరపరిచారు. అమెరికా రాజ్యాంగంలో కూడా "న్యాయ సమీక్ష" అనే పదం లేదు – కోర్టు తీర్పు ద్వారానే ఈ అధికారం వచ్చింది.
మార్బరీ vs మాడిసన్ (1803) కేసులో తీర్పు ఇచ్చిన అమెరికా ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఎవరు?
A. కోకా సుబ్బారావు
B. ఆర్థర్ ష్లెసింజర్
C. ఎస్.ఎం. సిక్రీ
D. జాన్ మార్షల్
Answer & explanation
Correct: D — జాన్ మార్షల్
మార్బరీ vs మాడిసన్ తీర్పును అమెరికా ప్రధాన న్యాయమూర్తి జాన్ మార్షల్ ఇచ్చారు. కోకా సుబ్బారావు గోలక్‌నాథ్ కేసు సమయంలో భారత CJI; ఎస్.ఎం. సిక్రీ కేశవానంద కేసు సమయంలో CJI; ఆర్థర్ ష్లెసింజర్ "జ్యుడీషియల్ యాక్టివిజం" పదాన్ని వాడిన చరిత్రకారుడు.
భారత రాజ్యాంగంలో "న్యాయ సమీక్ష (Judicial Review)" అనే పదం గురించి సరైనది ఏది?
A. ఆ పదం రాజ్యాంగంలో ఎక్కడా లేదు; కానీ ఆర్టికల్ 13, 32, 226 వంటి వాటి ద్వారా అధికారం ఉంది
B. ఆర్టికల్ 1 లో ఆ పదం స్పష్టంగా ఉంది
C. ఆర్టికల్ 368 లో ఆ పదం ఉంది
D. ఆ పదం ప్రవేశికలో ఉంది
Answer & explanation
Correct: A — ఆ పదం రాజ్యాంగంలో ఎక్కడా లేదు; కానీ ఆర్టికల్ 13, 32, 226 వంటి వాటి ద్వారా అధికారం ఉంది
భారత రాజ్యాంగంలో "Judicial Review" అనే పదం ఎక్కడా వాడలేదు, కానీ ఆర్టికల్ 13, 32, 226 వంటి అనేక ఆర్టికల్స్ ద్వారా సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టులకు ఈ అధికారం స్పష్టంగా ఇచ్చారు.
భారత రాజ్యాంగంలో ఆర్టికల్ 21 లోని "చట్టం నిర్దేశించిన ప్రక్రియ (Procedure Established by Law)" పదబంధాన్ని ఏ దేశ రాజ్యాంగం నుండి తీసుకున్నారు?
A. అమెరికా
B. బ్రిటన్
C. జపాన్
D. కెనడా
Answer & explanation
Correct: C — జపాన్
"Procedure Established by Law" పదబంధం జపాన్ రాజ్యాంగం నుండి వచ్చింది; అమెరికాలో "Due Process of Law" ఉంది. మేనకా గాంధీ కేసు (1978) తర్వాత ఈ ప్రక్రియ న్యాయంగా, సహేతుకంగా ఉండాలని కోర్టు చెప్పడంతో భారత న్యాయ సమీక్ష కూడా విస్తృతమైంది.
న్యాయ సమీక్షను రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపంలో భాగమని ప్రకటించిన కేసులు ఏవి?
A. శంకరీ ప్రసాద్ (1951), సజ్జన్ సింగ్ (1965)
B. గోపాలన్ (1950), చంపకం (1951)
C. షా బానో (1985), బొమ్మై (1994)
D. మినర్వా మిల్స్ (1980), ఎల్. చంద్రకుమార్ (1997)
Answer & explanation
Correct: D — మినర్వా మిల్స్ (1980), ఎల్. చంద్రకుమార్ (1997)
మినర్వా మిల్స్ (1980), ఎల్. చంద్రకుమార్ (1997) కేసుల్లో న్యాయ సమీక్షను రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపం (Basic Structure) లో భాగమని సుప్రీంకోర్టు ప్రకటించింది; కాబట్టి రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా కూడా దాన్ని తొలగించలేరు.
కింది ప్రవచనాలను పరిశీలించండి. 1) న్యాయ సమీక్ష మార్బరీ vs మాడిసన్ (1803) కేసుతో స్థిరపడింది. 2) అమెరికా రాజ్యాంగంలో కూడా "న్యాయ సమీక్ష" అనే పదం లేదు. 3) భారత రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 21 లో "Due Process of Law" ను స్పష్టంగా వాడింది. సరైనవి ఏవి?
A. 2 మరియు 3 మాత్రమే
B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
C. 1 మరియు 2 మాత్రమే
D. 1, 2 మరియు 3
Answer & explanation
Correct: C — 1 మరియు 2 మాత్రమే
ప్రవచనాలు 1, 2 సరైనవి. భారత రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 21 లో "చట్టం నిర్దేశించిన ప్రక్రియ (Procedure Established by Law)" ను వాడింది (జపాన్ నుండి), "Due Process" ను కాదు; మేనకా గాంధీ (1978) తర్వాతే Due Process భావన ప్రవేశించింది. కాబట్టి ప్రవచనం 3 తప్పు.
భారత్, అమెరికా న్యాయ సమీక్షల గురించి సరైనది కానిది ఏది?
A. అమెరికాలో "Due Process of Law" వల్ల న్యాయ సమీక్ష విస్తృతం
B. భారత్ లో న్యాయ సమీక్ష ఆర్టికల్ 13, 32, 226 ద్వారా వస్తుంది
C. మేనకా గాంధీ కేసు తర్వాత భారత న్యాయ సమీక్ష విస్తృతమైంది
D. భారత రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 21 లో "Due Process of Law" ను ఉపయోగిస్తుంది
Answer & explanation
Correct: D — భారత రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 21 లో "Due Process of Law" ను ఉపయోగిస్తుంది
భారత రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 21 లో "Procedure Established by Law" ను ఉపయోగిస్తుంది, "Due Process of Law" ను కాదు. కాబట్టి మొదటి ప్రవచనం తప్పు. మిగతా మూడూ సరైనవి.