న్యాయ సమీక్షలో వాడే సూత్రాలు – గ్రహణ, విభజన సిద్ధాంతాలు (Doctrines of Judicial Review)
Free practice MCQs with answers and explanations for న్యాయ సమీక్షలో వాడే సూత్రాలు – గ్రహణ, విభజన సిద్ధాంతాలు (Doctrines of Judicial Review) in న్యాయ సమీక్ష & ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (Judicial Review & PIL). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
చట్టంలో కొంత భాగం మాత్రమే ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధమైతే ఆ భాగాన్ని మాత్రమే రద్దు చేసే సిద్ధాంతం ఏది?
A. విభజన సిద్ధాంతం (Doctrine of Severability)
B. గ్రహణ సిద్ధాంతం (Doctrine of Eclipse)
C. పరిత్యాగ సిద్ధాంతం (Doctrine of Waiver)
D. సారాంశ సిద్ధాంతం (Pith and Substance)
Answer & explanation
Correct: A — విభజన సిద్ధాంతం (Doctrine of Severability)
విభజన సిద్ధాంతం (Severability) ప్రకారం చట్టంలో విరుద్ధమైన భాగాన్ని మాత్రమే రద్దు చేస్తారు, మిగతా చట్టం కొనసాగుతుంది; దీనికి ఆధారం ఆర్టికల్ 13 లోని "ఆ మేరకు (to the extent of)" అనే పదాలు. బుట్టలో కుళ్లిన మామిడి పండును మాత్రమే తీసేయడం లాంటిది.
రాజ్యాంగం ముందు చేసిన చట్టం ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధమైనా పూర్తిగా చనిపోదు, నిద్రాణంగా ఉంటుందనే సిద్ధాంతం ఏది?
A. విభజన సిద్ధాంతం
B. గ్రహణ సిద్ధాంతం (Doctrine of Eclipse)
C. మారువేష శాసనం
D. భవిష్యత్ రద్దు సిద్ధాంతం
Answer & explanation
Correct: B — గ్రహణ సిద్ధాంతం (Doctrine of Eclipse)
గ్రహణ సిద్ధాంతం ప్రకారం రాజ్యాంగం ముందు చేసిన చట్టం ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధమైతే "గ్రహణం" పట్టినట్లు నిద్రాణంగా ఉంటుంది; రాజ్యాంగ సవరణతో అడ్డు తొలగితే మళ్లీ అమలులోకి వస్తుంది. కేసు: భికాజీ నారాయణ్ ధాక్రాస్ vs మధ్యప్రదేశ్ (1955).
"నేరుగా చేయలేనిది పరోక్షంగా కూడా చేయరాదు" అనే న్యాయ సూత్రం ఏది?
A. సారాంశ సిద్ధాంతం
B. సామరస్య వ్యాఖ్యానం
C. మారువేష శాసనం (Colourable Legislation)
D. ప్రాదేశిక సంబంధం
Answer & explanation
Correct: C — మారువేష శాసనం (Colourable Legislation)
తనకు అధికారం లేని విషయంపై వేరే పేరుతో చట్టం చేస్తే దాన్ని మారువేష శాసనం (Colourable Legislation) అని పిలిచి రద్దు చేస్తారు. కేసు: కె.సి. గజపతి నారాయణ్ దేవ్ vs ఒరిస్సా రాష్ట్రం (1953).
సారాంశ సిద్ధాంతం (Pith and Substance) కు సంబంధించిన కేసు ఏది?
A. భికాజీ నారాయణ్ ధాక్రాస్ (1955)
B. బొంబాయి రాష్ట్రం vs ఎఫ్.ఎన్. బల్సారా (1951)
C. బషేషర్ నాథ్ (1959)
D. కె.సి. గజపతి నారాయణ్ దేవ్ (1953)
Answer & explanation
Correct: B — బొంబాయి రాష్ట్రం vs ఎఫ్.ఎన్. బల్సారా (1951)
సారాంశ సిద్ధాంతం ప్రకారం చట్టం నిజమైన స్వభావం ఏ జాబితాకు చెందుతుందో చూసి నిర్ణయిస్తారు; వేరే జాబితాను కొంచెం తాకినా చెల్లుతుంది. కేసు: బల్సారా (1951). గ్రహణ సిద్ధాంతం – భికాజీ; పరిత్యాగం – బషేషర్ నాథ్; మారువేష శాసనం – గజపతి.
మారువేష శాసనం (Colourable Legislation) సూత్రానికి సంబంధించిన కేసు ఏది?
A. బొంబాయి vs బల్సారా (1951)
B. భికాజీ నారాయణ్ (1955)
C. కె.సి. గజపతి నారాయణ్ దేవ్ vs ఒరిస్సా (1953)
D. గోలక్‌నాథ్ (1967)
Answer & explanation
Correct: C — కె.సి. గజపతి నారాయణ్ దేవ్ vs ఒరిస్సా (1953)
మారువేష శాసనం ("నేరుగా చేయలేనిది పరోక్షంగా చేయరాదు") కు సంబంధించిన కేసు కె.సి. గజపతి నారాయణ్ దేవ్ vs ఒరిస్సా రాష్ట్రం (1953). భవిష్యత్ రద్దు – గోలక్‌నాథ్ (1967).
B. గ్రహణ సిద్ధాంతం – భికాజీ నారాయణ్ ధాక్రాస్ (1955)
C. సారాంశ సిద్ధాంతం – ఎఫ్.ఎన్. బల్సారా (1951)
D. భవిష్యత్ రద్దు – గోలక్‌నాథ్ (1967)
Answer & explanation
Correct: A — మారువేష శాసనం – ఎఫ్.ఎన్. బల్సారా కేసు (1951)
మారువేష శాసనం కేసు కె.సి. గజపతి నారాయణ్ దేవ్ vs ఒరిస్సా (1953); బల్సారా కేసు (1951) సారాంశ సిద్ధాంతానికి సంబంధించినది. కాబట్టి "మారువేష శాసనం – బల్సారా" జత తప్పు.
కింది ప్రవచనాలను పరిశీలించండి. 1) విభజన సిద్ధాంతం ప్రకారం విరుద్ధమైన భాగాన్ని మాత్రమే రద్దు చేస్తారు. 2) గ్రహణ సిద్ధాంతం రాజ్యాంగం ముందు చేసిన చట్టాలకు వర్తిస్తుంది. 3) పరిత్యాగ సిద్ధాంతం భారతదేశంలో పూర్తిగా వర్తిస్తుంది. సరైనవి ఏవి?
A. 2 మరియు 3 మాత్రమే
B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
D. 1, 2 మరియు 3
Answer & explanation
Correct: B — 1 మరియు 2 మాత్రమే
ప్రవచనాలు 1, 2 సరైనవి. భారతదేశంలో పరిత్యాగ సిద్ధాంతం (Waiver) వర్తించదు – పౌరుడు ప్రాథమిక హక్కును వదులుకోలేడు (బషేషర్ నాథ్ కేసు, 1959). కాబట్టి ప్రవచనం 3 తప్పు.