ఏకకేంద్ర లక్షణాలతో కూడిన సమాఖ్య వ్యవస్థ (Federal System with Unitary Bias)
Free practice MCQs with answers and explanations for ఏకకేంద్ర లక్షణాలతో కూడిన సమాఖ్య వ్యవస్థ (Federal System with Unitary Bias) in రాజ్యాంగ ముఖ్య లక్షణాలు (Salient Features). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
భారత రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 1 భారతదేశాన్ని ఏమని పేర్కొంది?
A. రాష్ట్రాల యూనియన్ (Union of States)
B. సమాఖ్య (Federation of States)
C. రాష్ట్రాల కూటమి
D. ఏకకేంద్ర రాజ్యం
Answer & explanation
Correct: A — రాష్ట్రాల యూనియన్ (Union of States)
ఆర్టికల్ 1 భారతదేశాన్ని "రాష్ట్రాల యూనియన్ (Union of States)" అని పేర్కొంది. "సమాఖ్య (Federation)" అనే పదం రాజ్యాంగంలో ఎక్కడా లేదు. ఇతర ఎంపికలు (సమాఖ్య (Federation of States); రాష్ట్రాల కూటమి; ఏకకేంద్ర రాజ్యం) ఈ ప్రశ్నకు సరైన సమాధానాలు కావు.
భారత రాజ్యాంగాన్ని "అర్ధ సమాఖ్య (Quasi-Federal)" అని వర్ణించినవారు ఎవరు?
A. గ్రాన్‌విల్ ఆస్టిన్
B. ఐవర్ జెన్నింగ్స్
C. కె.సి. వేర్ (K.C. Wheare)
D. ఎ.వి. డైసీ
Answer & explanation
Correct: C — కె.సి. వేర్ (K.C. Wheare)
కె.సి. వేర్ భారత రాజ్యాంగాన్ని అర్ధ సమాఖ్య (Quasi-Federal) అన్నారు; గ్రాన్‌విల్ ఆస్టిన్ "సహకార సమాఖ్య (Cooperative Federalism)" అన్నారు; ఐవర్ జెన్నింగ్స్ "బలమైన కేంద్రీకరణ ధోరణి గల సమాఖ్య" అన్నారు.
సమాఖ్య స్వభావం రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపంలో భాగమని ఏ కేసులో సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది?
A. కేశవానంద భారతి కేసు (1973)
B. మినర్వా మిల్స్ కేసు (1980)
C. ఎస్.ఆర్. బొమ్మై కేసు (1994)
D. గోలక్‌నాథ్ కేసు (1967)
Answer & explanation
Correct: C — ఎస్.ఆర్. బొమ్మై కేసు (1994)
ఎస్.ఆర్. బొమ్మై కేసు (1994)లో సమాఖ్య వ్యవస్థ, లౌకికత రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపంలో భాగమని సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది. కేశవానంద భారతి (1973) మౌలిక స్వరూప సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించింది; మినర్వా మిల్స్ (1980) హక్కులు, ఆదేశిక సూత్రాల సమతుల్యం గురించి.
ఈ క్రింది వాటిలో భారత రాజ్యాంగంలోని సమాఖ్య లక్షణం ఏది?
A. ఏక పౌరసత్వం
B. గవర్నర్‌ను కేంద్రం నియమించడం
C. అఖిల భారత సర్వీసులు
D. స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ
Answer & explanation
Correct: D — స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ
స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ, మూడు జాబితాల ద్వారా అధికారాల విభజన, లిఖిత రాజ్యాంగం, దృఢత్వం, ద్విసభా విధానం సమాఖ్య లక్షణాలు. ఏక పౌరసత్వం, గవర్నర్ నియామకం, అఖిల భారత సర్వీసులు ఏకకేంద్ర లక్షణాలు.
అఖిల భారత సర్వీసులు (IAS, IPS), అత్యవసర నిబంధనలు, ఏక పౌరసత్వం, కేంద్రం గవర్నర్‌ను నియమించడం, అవశిష్ట అధికారాలు కేంద్రానికి ఉండటం ఏకకేంద్ర లక్షణాలు. ద్విసభా విధానం, 7వ షెడ్యూల్ విభజన సమాఖ్య లక్షణాలు.
భారత రాజ్యాంగంలో అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers) ఎవరికి ఉన్నాయి?
A. రాష్ట్రాలకు
B. కేంద్రానికి
C. కేంద్ర, రాష్ట్రాలకు సమానంగా
D. సుప్రీంకోర్టుకు
Answer & explanation
Correct: B — కేంద్రానికి
అవశిష్ట అధికారాలు కేంద్రానికి ఉండటం బలమైన కేంద్రానికి, ఏకకేంద్ర ధోరణికి నిదర్శనం (అమెరికాలో రాష్ట్రాలకు ఉన్నాయి). 1935 చట్టంలో ఇవి వైస్రాయ్‌కి ఇచ్చారు.
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. "సమాఖ్య" అనే పదం రాజ్యాంగంలో ఎక్కడా లేదు.
2. ఆర్టికల్ 1 "రాష్ట్రాల యూనియన్" అంటుంది.
3. రాజ్యసభలో అన్ని రాష్ట్రాలకు సమాన ప్రాతినిధ్యం ఉంది.
ఏవి సరైనవి?
A. 2 మరియు 3 మాత్రమే
B. 1 మరియు 3 మాత్రమే
C. 1, 2 మరియు 3
D. 1 మరియు 2 మాత్రమే
Answer & explanation
Correct: D — 1 మరియు 2 మాత్రమే
"సమాఖ్య" పదం రాజ్యాంగంలో లేదు; ఆర్టికల్ 1 "రాష్ట్రాల యూనియన్" అంటుంది. రాజ్యసభలో రాష్ట్రాలకు సమాన ప్రాతినిధ్యం లేదు (జనాభా ఆధారంగా సీట్లు) – ఇది ఏకకేంద్ర లక్షణం, కాబట్టి 3 తప్పు.
ఈ క్రింది వ్యక్తులు, వారి వర్ణనలను జతపరచండి.
A. కె.సి. వేర్ – 1. అర్ధ సమాఖ్య
B. గ్రాన్‌విల్ ఆస్టిన్ – 2. సహకార సమాఖ్య
C. ఐవర్ జెన్నింగ్స్ – 3. బలమైన కేంద్రీకరణ ధోరణి గల సమాఖ్య
A. A-1, B-2, C-3
B. A-2, B-1, C-3
C. A-3, B-2, C-1
D. A-1, B-3, C-2
Answer & explanation
Correct: A — A-1, B-2, C-3
కె.సి. వేర్ – అర్ధ సమాఖ్య (Quasi-Federal); గ్రాన్‌విల్ ఆస్టిన్ – సహకార సమాఖ్య (Cooperative Federalism); ఐవర్ జెన్నింగ్స్ – బలమైన కేంద్రీకరణ ధోరణి గల సమాఖ్య.
కింది వాటిలో సమాఖ్య లక్షణాలుగా పరిగణించబడనివి ఏవి?
1. ఏక పౌరసత్వం
2. ద్విసభా విధానం
3. అత్యవసర పరిస్థితి నిబంధనలు
4. లిఖిత రాజ్యాంగం
A. 2 మరియు 4 మాత్రమే
B. 1 మరియు 2 మాత్రమే
C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
D. 3 మరియు 4 మాత్రమే
Answer & explanation
Correct: C — 1 మరియు 3 మాత్రమే
ఏక పౌరసత్వం, అత్యవసర పరిస్థితి నిబంధనలు ఏకకేంద్ర లక్షణాలు. ద్విసభా విధానం, లిఖిత రాజ్యాంగం సమాఖ్య లక్షణాలు. ఇతర ఎంపికలు (2 మరియు 4 మాత్రమే; 1 మరియు 2 మాత్రమే; 3 మరియు 4 మాత్రమే) ఈ ప్రశ్నకు సరైన సమాధానాలు కావు.