పౌరసత్వం (Citizenship)

భారతదేశంలో నివసించే ప్రజలు రెండు రకాలు – పౌరులు (Citizens), విదేశీయులు (Aliens). పౌరులకు పూర్తి పౌర, రాజకీయ హక్కులు ఉంటాయి. విదేశీయులకు అన్ని హక్కులు ఉండవు. పౌరసత్వం గురించి రాజ్యాంగ భాగం II (Part II) లో ఆర్టికల్ 5 నుండి 11 వరకు ఉంది.

• రాజ్యాంగ నిబంధనల పరిధి: రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చిన రోజు (26 జనవరి 1950) ఎవరు భారత పౌరులు అనేది మాత్రమే ఆర్టికల్ 5–8 చెబుతాయి.
• తర్వాత పౌరసత్వం ఎలా పొందాలి, ఎలా కోల్పోతారు అనే శాశ్వత నిబంధనలు రాజ్యాంగంలో లేవు.
• ఆ బాధ్యతను పార్లమెంటుకు వదిలేశారు. దాని ప్రకారం పార్లమెంటు 'పౌరసత్వ చట్టం 1955 (Citizenship Act 1955)' చేసింది.
• అమలు తేదీ: పౌరసత్వ నిబంధనలు (ఆర్టికల్ 5–9) రాజ్యాంగం ఆమోదించిన 26 నవంబర్ 1949 నుండే అమల్లోకి వచ్చాయి.
• ఏక పౌరసత్వం (Single Citizenship): సమాఖ్య దేశమైనా భారతదేశంలో ఒకే పౌరసత్వం – భారత పౌరసత్వం. రాష్ట్రాలకు వేర్వేరు పౌరసత్వం లేదు. ఇది బ్రిటన్ నుండి తీసుకున్నాం.
• పౌరులకు మాత్రమే ఉన్న ప్రాథమిక హక్కులు:
  1. ఆర్టికల్ 15 – మతం, జాతి, కులం, లింగం, జన్మస్థలం ఆధారంగా వివక్ష నిషేధం
  2. ఆర్టికల్ 16 – ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో సమాన అవకాశం
  3. ఆర్టికల్ 19 – ఆరు స్వేచ్ఛలు (వాక్ స్వాతంత్ర్యం మొదలైనవి)
  4. ఆర్టికల్ 29, 30 – సాంస్కృతిక, విద్యా హక్కులు
• పౌరులకు మాత్రమే ఉన్న ఇతర హక్కులు/పదవులు:
  1. లోక్‌సభ, రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికల్లో ఓటు హక్కు (ఆర్టికల్ 326)
  2. పార్లమెంటు, రాష్ట్ర శాసనసభల సభ్యత్వం
  3. రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి, సుప్రీంకోర్టు & హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు, గవర్నర్, అటార్నీ జనరల్, అడ్వకేట్ జనరల్ పదవులు
• విదేశీయులకూ ఉన్న హక్కులు: ఆర్టికల్ 14 (చట్టం ముందు సమానత్వం), ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు) వంటివి పౌరులకూ, విదేశీయులకూ ఉంటాయి.

26 జనవరి 1950 నాటికి ఎవరు భారత పౌరులు అవుతారో ఆర్టికల్ 5 నుండి 8 వరకు చెబుతాయి. దేశ విభజన వల్ల భారత్–పాకిస్తాన్ మధ్య లక్షలాది మంది వలస వెళ్లారు. అందుకే వలస వచ్చిన వారి కోసం ప్రత్యేక నిబంధనలు పెట్టారు.

• ఆర్టికల్ 5 – నివాసం (Domicile) ద్వారా: రాజ్యాంగ ప్రారంభం నాటికి భారత భూభాగంలో నివాసం ఉండి, కింది వాటిలో ఏదో ఒకటి వర్తించే వ్యక్తి భారత పౌరుడు.
• భారత భూభాగంలో జన్మించినవారు, లేదా
• తల్లిదండ్రుల్లో ఎవరో ఒకరు భారత భూభాగంలో జన్మించినవారు, లేదా
• రాజ్యాంగ ప్రారంభానికి ముందు కనీసం 5 సంవత్సరాలు భారత భూభాగంలో సాధారణంగా నివసించినవారు.
• ఆర్టికల్ 6 – పాకిస్తాన్ నుండి భారత్‌కు వలస వచ్చినవారు: వారు లేదా వారి తల్లిదండ్రులు లేదా తాతలు అవిభక్త భారతదేశంలో జన్మించి ఉండాలి.
• 19 జూలై 1948కి ముందు వచ్చినవారు: వచ్చినప్పటి నుండి భారత్‌లో నివసిస్తుంటే ఆటోమేటిక్‌గా పౌరులు.
• 19 జూలై 1948 లేదా ఆ తర్వాత వచ్చినవారు: దరఖాస్తుకు ముందు కనీసం 6 నెలలు భారత్‌లో నివసించి, ప్రభుత్వ అధికారి వద్ద నమోదు (Registration) చేసుకోవాలి.
• ఆర్టికల్ 7 – భారత్ నుండి పాకిస్తాన్‌కు వెళ్లి తిరిగి వచ్చినవారు: 1 మార్చి 1947 తర్వాత పాకిస్తాన్‌కు వలస వెళ్లినవారు భారత పౌరులు కారు. కానీ పునరావాస (Resettlement) అనుమతితో తిరిగి భారత్‌కు వచ్చినవారు, 6 నెలలు నివసించి నమోదు చేసుకుంటే పౌరులవుతారు.
• ఆర్టికల్ 8 – విదేశాల్లో నివసించే భారత సంతతి వారు: వారు, తల్లిదండ్రులు లేదా తాతలు అవిభక్త భారతదేశంలో జన్మించినవారై, విదేశాల్లో నివసిస్తుంటే – ఆ దేశంలోని భారత దౌత్య లేదా కాన్సులర్ ప్రతినిధి వద్ద నమోదు చేసుకుని భారత పౌరులు కావచ్చు.

ఆర్టికల్ 5–8 పౌరులెవరో చెబితే, ఆర్టికల్ 9, 10, 11 పౌరసత్వం కొనసాగింపు, విదేశీ పౌరసత్వం, పార్లమెంటు అధికారాల గురించి చెబుతాయి. ముఖ్యంగా ఆర్టికల్ 11 వల్లే పౌరసత్వ చట్టం 1955, దాని సవరణలు సాధ్యమయ్యాయి.

• ఆర్టికల్ 9 – విదేశీ పౌరసత్వం: ఇష్టపూర్వకంగా (Voluntarily) వేరే దేశ పౌరసత్వం తీసుకున్న వ్యక్తి ఆర్టికల్ 5, 6, 8 ప్రకారం భారత పౌరుడు కాలేడు.
• అంటే భారతదేశంలో ద్వంద్వ పౌరసత్వం (Dual Citizenship) లేదు.
• ఆర్టికల్ 10 – పౌరసత్వ కొనసాగింపు: ఈ నిబంధనల ప్రకారం భారత పౌరుడైన వ్యక్తి, పార్లమెంటు చేసే చట్టానికి లోబడి పౌరుడిగా కొనసాగుతాడు.
• ఆర్టికల్ 11 – పార్లమెంటు అధికారం: పౌరసత్వం పొందడం, కోల్పోవడం, ఇతర అన్ని విషయాలపై చట్టం చేసే పూర్తి అధికారం పార్లమెంటుకు ఉంది.
• ఈ అధికారంతోనే పార్లమెంటు పౌరసత్వ చట్టం 1955 చేసింది.
• తర్వాత ఈ చట్టాన్ని 1986, 1992, 2003, 2005, 2015, 2019 సంవత్సరాల్లో సవరించింది.
• పౌరసత్వం – కేంద్ర జాబితా అంశం: పౌరసత్వం, సహజీకరణ (Naturalisation), విదేశీయులు – ఇవి 7వ షెడ్యూల్‌లోని కేంద్ర జాబితా (Union List) అంశాలు. అందుకే రాష్ట్రాలు పౌరసత్వంపై చట్టాలు చేయలేవు.
• సాధారణ మెజారిటీ: పౌరసత్వ నిబంధనలు మార్చడానికి ఆర్టికల్ 368 ప్రత్యేక మెజారిటీ అవసరం లేదు. పార్లమెంటు సాధారణ చట్టంతోనే మార్చవచ్చు.
• ఏక పౌరసత్వ ప్రయోజనాలు: దేశ ఐక్యత పెరుగుతుంది. ఏ రాష్ట్రంలో పుట్టినా దేశంలో ఎక్కడైనా సమాన హక్కులు ఉంటాయి. (కొన్ని మినహాయింపులు – ఉదా: ఆర్టికల్ 16(3) కింద కొన్ని ఉద్యోగాలకు నివాస అర్హత.)

పౌరసత్వ చట్టం 1955 భారత పౌరసత్వం పొందడానికి ఐదు మార్గాలు చెబుతుంది – జన్మ (Birth), వంశం (Descent), నమోదు (Registration), సహజీకరణ (Naturalisation), భూభాగ విలీనం (Incorporation of Territory). వీటిలో జన్మ, వంశం ద్వారా పౌరసత్వ నియమాలు తేదీలతో సహా అడుగుతారు.

• జన్మ ద్వారా (By Birth) – భారతదేశంలో పుట్టినవారు:
• 26 జనవరి 1950 నుండి 1 జూలై 1987 ముందు వరకు పుట్టినవారు: తల్లిదండ్రుల జాతీయతతో సంబంధం లేకుండా భారత పౌరులు.
• 1 జూలై 1987 నుండి 3 డిసెంబర్ 2004 ముందు వరకు పుట్టినవారు: తల్లిదండ్రుల్లో కనీసం ఒకరు భారత పౌరులై ఉండాలి.
• 3 డిసెంబర్ 2004 లేదా ఆ తర్వాత పుట్టినవారు: తల్లిదండ్రులు ఇద్దరూ భారత పౌరులై ఉండాలి, లేదా ఒకరు పౌరులై మరొకరు అక్రమ వలసదారు (Illegal Migrant) కాకుండా ఉండాలి.
• మినహాయింపు: విదేశీ దౌత్యవేత్తల పిల్లలు, శత్రు దేశ విదేశీయుల (Enemy Aliens) పిల్లలు భారత్‌లో పుట్టినా జన్మ ద్వారా పౌరసత్వం రాదు.
• వంశం ద్వారా (By Descent) – భారతదేశం బయట పుట్టినవారు:
• 26 జనవరి 1950 నుండి 10 డిసెంబర్ 1992 ముందు వరకు: తండ్రి భారత పౌరుడైతే పౌరసత్వం.
• 10 డిసెంబర్ 1992 లేదా ఆ తర్వాత: తల్లి లేదా తండ్రి – ఎవరో ఒకరు భారత పౌరులైతే చాలు.
• 3 డిసెంబర్ 2004 నుండి: పుట్టిన ఒక సంవత్సరంలోపు భారత కాన్సులేట్‌లో జననాన్ని నమోదు చేయాలి (తర్వాత అయితే కేంద్ర ప్రభుత్వ అనుమతి కావాలి). తల్లిదండ్రులు ఆ పిల్లవాడికి వేరే దేశ పాస్‌పోర్ట్ లేదని కూడా ప్రకటించాలి.
• మార్పులకు కారణం: అక్రమ వలసలను నియంత్రించడానికి జన్మ ద్వారా పౌరసత్వ నియమాలను 1986, 2003 సవరణలు కఠినం చేశాయి. 1992 సవరణ తల్లికి కూడా తండ్రితో సమాన హోదా ఇచ్చింది.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా జన్మ ద్వారా మూడు దశలు: '1987 వరకు – ఎవరైనా; 2004 వరకు – ఒకరు పౌరులు; 2004 తర్వాత – ఇద్దరూ (లేదా ఒకరు + మరొకరు అక్రమ వలసదారు కాకూడదు)'. వంశం ద్వారా: '1992 వరకు – తండ్రి మాత్రమే; 1992 తర్వాత – తల్లి లేదా తండ్రి'.

జన్మ, వంశం ద్వారా పౌరసత్వం రాని వారు కొన్ని షరతులు పూర్తి చేసి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి దరఖాస్తు చేసుకుని పౌరులు కావచ్చు. అవే నమోదు (Registration), సహజీకరణ (Naturalisation).

ఒక కొత్త ప్రాంతం దేశంలో కలిస్తే అక్కడి ప్రజలకు భూభాగ విలీనం (Incorporation) ద్వారా పౌరసత్వం వస్తుంది.

• నమోదు ద్వారా (By Registration) – అక్రమ వలసదారులు కాని కింది వారు దరఖాస్తు చేయవచ్చు:
• భారత సంతతి వ్యక్తి (Person of Indian Origin), దరఖాస్తుకు ముందు 7 సంవత్సరాలు భారత్‌లో సాధారణంగా నివసించినవారు
• అవిభక్త భారతదేశం బయట ఏ దేశంలోనైనా నివసించే భారత సంతతి వ్యక్తి
• భారత పౌరుడిని వివాహం చేసుకుని, దరఖాస్తుకు ముందు 7 సంవత్సరాలు భారత్‌లో నివసించినవారు
• భారత పౌరుల మైనర్ పిల్లలు
• OCI కార్డుదారుగా 5 సంవత్సరాలు నమోదై, దరఖాస్తుకు ముందు 1 సంవత్సరం భారత్‌లో నివసించినవారు
• నమోదు ద్వారా పౌరులయ్యేవారు రాజ్యాంగానికి విధేయత ప్రమాణం (Oath of Allegiance) చేయాలి.
• సహజీకరణ ద్వారా (By Naturalisation) – విదేశీయులు:
• దరఖాస్తుకు ముందు వరుసగా 12 నెలలు భారత్‌లో నివసించి ఉండాలి.
• అంతకుముందు 14 సంవత్సరాల్లో కనీసం 11 సంవత్సరాలు భారత్‌లో నివసించి ఉండాలి. (CAA 2019 ప్రకారం అఫ్గానిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్, పాకిస్తాన్‌లకు చెందిన ఆరు మైనారిటీ వర్గాల వారికి ఈ 11 ఏళ్లు 5 ఏళ్లకు తగ్గించారు.)
• భారతీయులను సహజీకరణ ద్వారా పౌరులుగా అనుమతించని దేశానికి చెందినవారై ఉండకూడదు.
• మంచి ప్రవర్తన, 8వ షెడ్యూల్‌లోని ఏదో ఒక భాషలో తగిన పరిజ్ఞానం ఉండాలి
• విధేయత ప్రమాణం చేయాలి.
• సైన్స్, తత్వశాస్త్రం, కళలు, సాహిత్యం, ప్రపంచ శాంతి, మానవ పురోగతికి విశేష సేవ చేసిన వారికి ప్రభుత్వం ఈ షరతులను సడలించవచ్చు.
• భూభాగ విలీనం ద్వారా (By Incorporation of Territory): ఏదైనా విదేశీ భూభాగం భారత్‌లో కలిస్తే, ఆ ప్రాంత ప్రజల్లో ఎవరు భారత పౌరులో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఉత్తర్వు ద్వారా ప్రకటిస్తుంది.
• ఉదాహరణలు: పుదుచ్చేరి (1962), గోవా–డామన్–డయ్యూ (1962), సిక్కిం (1975).

పౌరసత్వ చట్టం 1955 ప్రకారం ఒక వ్యక్తి భారత పౌరసత్వాన్ని మూడు విధాలుగా కోల్పోవచ్చు – త్యజించడం (Renunciation), రద్దు (Termination), హరించడం (Deprivation). ఈ మూడింటి తేడా పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన ప్రశ్న.

• 1. త్యజించడం (Renunciation) – స్వచ్ఛందం:
  1. పూర్తి వయసు, మానసిక స్థితి ఉన్న భారత పౌరుడు తన పౌరసత్వాన్ని వదులుకుంటున్నట్లు ప్రకటన (Declaration) ఇస్తే, అది నమోదైన తర్వాత పౌరసత్వం పోతుంది.
  2. భారత్ యుద్ధంలో ఉన్న సమయంలో ఇలాంటి ప్రకటన చేస్తే, ప్రభుత్వం దాని నమోదును నిలిపివేయవచ్చు.
  3. ఆ వ్యక్తి మైనర్ పిల్లలు కూడా పౌరసత్వం కోల్పోతారు. కానీ 18 ఏళ్లు నిండిన తర్వాత ఒక సంవత్సరంలోపు ప్రకటన చేసి తిరిగి పౌరసత్వం పొందవచ్చు.
• 2. రద్దు (Termination) – చట్టం ప్రకారం ఆటోమేటిక్‌గా:
  1. భారత పౌరుడు ఇష్టపూర్వకంగా (Voluntarily) వేరే దేశ పౌరసత్వం తీసుకుంటే, అతని భారత పౌరసత్వం ఆటోమేటిక్‌గా రద్దవుతుంది.
  2. భారత్ యుద్ధంలో ఉన్న సమయంలో ఈ నిబంధన వర్తించదు.
• 3. హరించడం (Deprivation) – ప్రభుత్వం బలవంతంగా: కేంద్ర ప్రభుత్వం కింది సందర్భాల్లో పౌరసత్వాన్ని తీసివేయవచ్చు. (ఇది నమోదు లేదా సహజీకరణ ద్వారా పౌరులైన వారికి వర్తిస్తుంది.)
• మోసం (Fraud) ద్వారా పౌరసత్వం పొందితే
• రాజ్యాంగం పట్ల అవిధేయత చూపితే
• యుద్ధ సమయంలో శత్రువుతో అక్రమంగా వ్యాపారం లేదా సమాచార సంబంధాలు పెట్టుకుంటే
• నమోదు లేదా సహజీకరణ జరిగిన 5 సంవత్సరాల్లోపు ఏ దేశంలోనైనా 2 సంవత్సరాలు జైలు శిక్ష పడితే
• వరుసగా 7 సంవత్సరాలు భారతదేశం బయట సాధారణంగా నివసిస్తే

విదేశాల్లో స్థిరపడిన కోట్లాది భారత సంతతి ప్రజలు (Indian Diaspora) భారత్‌తో సంబంధాలు కొనసాగించాలనుకుంటారు. కానీ ఆర్టికల్ 9 ప్రకారం ద్వంద్వ పౌరసత్వం లేదు.

అందుకే వారి కోసం ప్రభుత్వం ఓవర్సీస్ సిటిజన్ ఆఫ్ ఇండియా (OCI) అనే ప్రత్యేక హోదాను తెచ్చింది.

• ఎల్.ఎం. సింఘ్వీ కమిటీ: ప్రవాస భారతీయుల విషయాలపై కేంద్రం ఏర్పాటు చేసిన ఉన్నత స్థాయి కమిటీ (High Level Committee on Indian Diaspora). దీనికి అధ్యక్షుడు ఎల్.ఎం. సింఘ్వీ. ఈ కమిటీ భారత సంతతి వారికి ద్వంద్వ పౌరసత్వం లాంటి సౌకర్యం ఇవ్వాలని సిఫారసు చేసింది.
• OCI ఏర్పాటు: పౌరసత్వ (సవరణ) చట్టం 2003 ద్వారా OCI నిబంధనలు చేర్చారు. 2005 సవరణ తర్వాత ఈ పథకం అమల్లోకి వచ్చింది.
• PIO – OCI విలీనం: అంతకుముందు ఉన్న భారత సంతతి వ్యక్తి (PIO) కార్డు పథకాన్ని పౌరసత్వ (సవరణ) చట్టం 2015 ద్వారా OCI కార్డుదారు (OCI Cardholder) పథకంలో విలీనం చేశారు.
• OCI కి అర్హులు కానివారు: వారు గానీ, వారి తల్లిదండ్రులు, తాతలు గానీ ఎప్పుడైనా పాకిస్తాన్ లేదా బంగ్లాదేశ్ పౌరులై ఉంటే OCI కి అర్హులు కారు.
• OCI కి లభించేవి:
  1. భారత్‌కు రావడానికి జీవితకాల, బహుళ ప్రవేశ వీసా (Lifelong Multiple Entry Visa)
  2. ఎంత కాలం ఉన్నా పోలీసు వద్ద నమోదు అవసరం లేదు
  3. ఆర్థిక, విద్యా రంగాల్లో ప్రవాస భారతీయులతో (NRI) దాదాపు సమాన సౌకర్యాలు (వ్యవసాయ భూమి కొనుగోలు తప్ప)
• OCI కి లేనివి:
  1. ఓటు హక్కు లేదు
  2. లోక్‌సభ, రాజ్యసభ, శాసనసభలకు పోటీ చేయలేరు
  3. రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి, న్యాయమూర్తులు వంటి రాజ్యాంగ పదవులు చేపట్టలేరు
  4. సాధారణంగా ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలకు అర్హత లేదు
• ముఖ్యమైన స్పష్టత: OCI అంటే ద్వంద్వ పౌరసత్వం కాదు. OCI కార్డుదారు భారత పౌరుడు కాదు.
• ప్రవాసీ భారతీయ దివస్: ప్రతి ఏటా 9 జనవరి. 1915లో ఇదే రోజు గాంధీజీ దక్షిణాఫ్రికా నుండి భారత్‌కు తిరిగి వచ్చారు. 2003 నుండి జరుపుతున్నారు.

పౌరసత్వ సవరణ చట్టం 2019 (CAA) పొరుగు దేశాల్లో మతపరమైన వేధింపులకు గురై భారత్‌కు వచ్చిన కొన్ని వర్గాల వారికి పౌరసత్వం సులభంగా ఇవ్వడానికి తెచ్చారు. ఇది ఇటీవలి కాలంలో అత్యంత చర్చనీయాంశమైన చట్టాల్లో ఒకటి.

కరెంట్ అఫైర్స్, పాలిటీ రెండింటిలోనూ అడుగుతారు.

• ఆమోదం:
  1. లోక్‌సభ ఆమోదం: 9 డిసెంబర్ 2019 (రాత్రి)
  2. రాజ్యసభ ఆమోదం: 11 డిసెంబర్ 2019
  3. రాష్ట్రపతి ఆమోదం: 12 డిసెంబర్ 2019
  4. నిబంధనలు (CAA Rules) నోటిఫై చేసింది: 11 మార్చి 2024
• ఎవరికి వర్తిస్తుంది?:
  1. దేశాలు (3): అఫ్గానిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్, పాకిస్తాన్
  2. వర్గాలు (6): హిందువులు, సిక్కులు, బౌద్ధులు, జైనులు, పార్సీలు, క్రైస్తవులు
  3. కటాఫ్ తేదీ: 31 డిసెంబర్ 2014 లేదా అంతకు ముందు భారత్‌లోకి ప్రవేశించి ఉండాలి.
• ముఖ్య మార్పులు:
  1. ఈ వర్గాల వారిని 'అక్రమ వలసదారులు (Illegal Migrants)' గా పరిగణించరు.
  2. సహజీకరణ ద్వారా పౌరసత్వానికి అవసరమైన నివాస కాలాన్ని 11 సంవత్సరాల నుండి 5 సంవత్సరాలకు తగ్గించారు.
  3. నియమాలు ఉల్లంఘించిన OCI కార్డుదారుల నమోదు రద్దు చేసే అధికారం కేంద్రానికి ఇచ్చారు.
• మినహాయింపులు: ఈ చట్టం కింది ప్రాంతాలకు వర్తించదు.
• 6వ షెడ్యూల్‌లోని అస్సాం, మేఘాలయ, మిజోరం, త్రిపుర గిరిజన ప్రాంతాలు
• ఇన్నర్ లైన్ పర్మిట్ (Inner Line Permit) ఉన్న ప్రాంతాలు
• విమర్శలు: ముస్లింలను ఈ జాబితాలో చేర్చకపోవడం ఆర్టికల్ 14 (సమానత్వం), లౌకికతకు విరుద్ధమని విమర్శలు వచ్చాయి. దీనిపై సుప్రీంకోర్టులో పిటిషన్లు దాఖలయ్యాయి. అస్సాం, ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో వేరే కారణంతో (బయటి వలసలు పెరుగుతాయనే భయంతో) నిరసనలు జరిగాయి.
• సంబంధిత అంశం – సెక్షన్ 6A:
  1. 1985 అస్సాం ఒప్పందం (Assam Accord) తర్వాత పౌరసత్వ చట్టంలో సెక్షన్ 6A చేర్చారు. 1 జనవరి 1966కి ముందు అస్సాంకు వచ్చినవారు పౌరులు
  2. 1966 నుండి 25 మార్చి 1971 మధ్య వచ్చినవారు నమోదు ద్వారా పౌరులు కావచ్చు. ఈ సెక్షన్ చెల్లుబాటును సుప్రీంకోర్టు అక్టోబర్ 2024లో సమర్థించింది.