తెలంగాణ బడ్జెట్ & సామాజిక-ఆర్థిక సర్వే (Telangana Budget) · Practice MCQs

Correct: A — ఈటల రాజేందర్, 5 నవంబర్ 2014

తెలంగాణ మొదటి బడ్జెట్ (2014-15)ను అప్పటి ఆర్థిక మంత్రి ఈటల రాజేందర్ 5 నవంబర్ 2014న ప్రవేశపెట్టారు. హరీశ్ రావు 2019–2023 మధ్య, భట్టి విక్రమార్క డిసెంబర్ 2023 నుంచి ఆర్థిక మంత్రులు. 2 జూన్ 2014 రాష్ట్ర అవతరణ తేదీ, బడ్జెట్ తేదీ కాదు.

Correct: B — సుమారు ₹1.01 లక్షల కోట్లు

2014-15 మొదటి బడ్జెట్ సుమారు ₹1.01 లక్షల కోట్లు (₹1,00,637 కోట్లు). 2023-24లో ఇది సుమారు ₹2.90 లక్షల కోట్లు, 2025-26లో సుమారు ₹3.05 లక్షల కోట్లకు చేరింది. రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత బడ్జెట్ పరిమాణం సుమారు మూడు రెట్లు పెరిగింది.

Correct: C — మల్లు భట్టి విక్రమార్క

2025-26 బడ్జెట్‌ను ఉప ముఖ్యమంత్రి & ఆర్థిక మంత్రి మల్లు భట్టి విక్రమార్క 19 మార్చి 2025న ప్రవేశపెట్టారు; పరిమాణం ₹3,04,965 కోట్లు. రేవంత్ రెడ్డి ముఖ్యమంత్రి, ఆర్థిక శాఖను భట్టి నిర్వహిస్తున్నారు. ఈటల, హరీశ్ రావు గత ప్రభుత్వ కాలంలో ఆర్థిక మంత్రులు.

Correct: D — ₹3,04,965 కోట్లు

2025-26 బడ్జెట్ అంచనా ₹3,04,965 కోట్లు. ₹2,91,159 కోట్లు 2024-25 పూర్తి బడ్జెట్ (25 జూలై 2024) మొత్తం; ₹1,00,637 కోట్లు 2014-15 మొదటి బడ్జెట్ మొత్తం. నోట్స్‌లోని మొత్తాలు బడ్జెట్ అంచనాలు (Budget Estimates).

Correct: A — SC, ST ప్రత్యేక అభివృద్ధి నిధి చట్టం (2017)

SC, ST ప్రత్యేక అభివృద్ధి నిధి చట్టం (2017) ప్రకారం జనాభా నిష్పత్తి మేరకు SC, ST లకు బడ్జెట్ నిధులు కేటాయించాలి. FRBM చట్టం ద్రవ్య క్రమశిక్షణకు, పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు సంబంధించినవి.

Correct: B — రాష్ట్రం సొంతంగా వసూలు చేసే పన్నులు

తెలంగాణ ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రత్యేకత – రాష్ట్ర ఆదాయంలో ఎక్కువ భాగం సొంత పన్ను రాబడి (SGST ప్రధానం). కేంద్ర బదిలీలపై ఆధారం తక్కువ. హైదరాబాద్ వ్యాపార, IT కార్యకలాపాలే దీనికి ప్రధాన కారణం.

Correct: C — 2.102%

15వ ఆర్థిక సంఘం తెలంగాణకు 2.102% వాటా ఇచ్చింది. 14వ ఆర్థిక సంఘం కాలంలో ఇది 2.437%. అంటే వాటా కొంత తగ్గింది. ఈ రెండు సంఖ్యలను జతగా గుర్తుంచుకోవాలి. 14వ సంఘంతో పోలిస్తే ఈ వాటా తగ్గింది; తలసరి ఆదాయం ఎక్కువ ఉన్న రాష్ట్రాలకు తక్కువ వాటా వచ్చే ఆదాయ దూరం ప్రమాణమే ఇందుకు కారణం.

Correct: D — 2.437%

14వ ఆర్థిక సంఘం తెలంగాణకు 2.437% వాటా ఇచ్చింది; 15వ ఆర్థిక సంఘంలో 2.102%కి మారింది. తలసరి ఆదాయం ఎక్కువ ఉన్న రాష్ట్రాలకు ఆదాయ దూరం ప్రమాణం వల్ల వాటా తక్కువ వస్తుంది.

Correct: A — SGST

SGST తెలంగాణ సొంత పన్ను వనరుల్లో అతిపెద్దది. గనుల రాయల్టీ (సింగరేణి బొగ్గు), భూముల అమ్మకం/వేలం సొంత పన్నేతర ఆదాయం. కేంద్ర గ్రాంట్లు కేంద్ర బదిలీల్లో భాగం, సొంత ఆదాయం కాదు.

Correct: B — 3% లోపు

FRBM చట్టం (ఉమ్మడి AP 2005 చట్టాన్ని తెలంగాణ స్వీకరించింది) లక్ష్యాలు – రెవెన్యూ లోటు నివారణ, ద్రవ్య లోటు సాధారణంగా GSDP లో 3% లోపు ఉంచడం. ఇది రాష్ట్ర రుణ క్రమశిక్షణకు ఆధారం.