ద్రవ్యోల్బణం (Inflation)

ఒక దేశంలో వస్తువులు, సేవల సాధారణ ధరల స్థాయి (General Price Level) నిరంతరంగా పెరుగుతూ ఉండటాన్ని ద్రవ్యోల్బణం (Inflation) అంటారు. ఒకటి రెండు వస్తువుల ధరలు పెరిగితే అది ద్రవ్యోల్బణం కాదు – మొత్తం ధరల స్థాయి కొంత కాలం పాటు పెరగాలి.

• ప్రముఖ నిర్వచనం: 'చాలా ఎక్కువ ద్రవ్యం, చాలా తక్కువ వస్తువులను వెంటాడటం (Too much money chasing too few goods)' – ఆర్థికవేత్త కోల్‌బోర్న్ (Coulborn) నిర్వచనంగా ప్రసిద్ధి.
• కొనుగోలు శక్తి (Purchasing Power): ద్రవ్యోల్బణం పెరిగితే ఒక రూపాయితో కొనగలిగే వస్తువుల పరిమాణం తగ్గుతుంది. అంటే ద్రవ్య విలువ పడిపోతుంది.
• ద్రవ్యోల్బణ రేటు (Inflation Rate): ఒక సంవత్సరంలో ధరల సూచీ ఎంత శాతం పెరిగిందో చూపిస్తుంది.
• సూత్రం: (ఈ సంవత్సరం సూచీ − గత సంవత్సరం సూచీ) ÷ గత సంవత్సరం సూచీ × 100.
• గత ఏడాది అదే నెలతో పోల్చి లెక్కించడాన్ని 'సంవత్సర ప్రాతిపదిక (Year-on-Year)' అంటారు.
• ధరల సూచీ (Price Index): ఆధార సంవత్సరం (Base Year) ధరలను 100 గా తీసుకుని, ప్రస్తుత ధరలను పోల్చే కొలమానం. భారత్‌లో ముఖ్య సూచీలు – WPI, CPI.
• హెడ్‌లైన్ ద్రవ్యోల్బణం (Headline Inflation): అన్ని వస్తువులను కలిపి లెక్కించే మొత్తం ద్రవ్యోల్బణం.
• కోర్ ద్రవ్యోల్బణం (Core Inflation): త్వరగా మారే ఆహారం (Food), ఇంధనం (Fuel) ధరలను తీసేసి లెక్కించేది. ధరల దీర్ఘకాల ధోరణి తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
• GDP డిఫ్లేటర్ (GDP Deflator): నామమాత్ర GDP ÷ వాస్తవ GDP × 100. దేశంలో ఉత్పత్తయ్యే అన్ని వస్తువులు, సేవలను కవర్ చేస్తుంది కాబట్టి ఇది అత్యంత విస్తృత కొలమానం. కానీ నెలవారీగా రాదు.

ధరలు ఎంత వేగంగా పెరుగుతున్నాయో దాని ఆధారంగా ద్రవ్యోల్బణాన్ని నాలుగు రకాలుగా విభజిస్తారు. ఖచ్చితమైన శాతాలు వేర్వేరు పుస్తకాల్లో కొంచెం వేరుగా ఉంటాయి – ఆలోచన (భావన) ముఖ్యం.

• క్రీపింగ్ ద్రవ్యోల్బణం (Creeping Inflation): చాలా నెమ్మదిగా ధరల పెరుగుదల – సాధారణంగా సంవత్సరానికి సుమారు 3% లోపు.
• దీన్ని ఆర్థిక వృద్ధికి మంచిదిగా భావిస్తారు – ఉత్పత్తిదారులకు ప్రోత్సాహం ఉంటుంది.
• వాకింగ్ / ట్రాటింగ్ ద్రవ్యోల్బణం (Walking / Trotting Inflation): మధ్యస్థ వేగం – సుమారు 3% నుండి 10% లోపు (ఒక అంకె).
• ఇది ప్రమాద హెచ్చరిక. నియంత్రించకపోతే వేగం పెరుగుతుంది.
• గ్యాలపింగ్ / రన్నింగ్ ద్రవ్యోల్బణం (Galloping / Running Inflation): గుర్రం పరుగులా వేగంగా – రెండు లేదా మూడు అంకెల ద్రవ్యోల్బణం (10% నుండి వందల శాతం వరకు).
• పొదుపు, పెట్టుబడులు దెబ్బతింటాయి
• ప్రజలు డబ్బు బదులు బంగారం, భూమి కొంటారు.
• హైపర్ ద్రవ్యోల్బణం (Hyperinflation): అదుపు తప్పిన ధరల పెరుగుదల. ఆర్థికవేత్త ఫిలిప్ కేగన్ నిర్వచనం ప్రకారం నెలకు 50% కంటే ఎక్కువ ధరల పెరుగుదల.
• ద్రవ్యం విలువ పూర్తిగా కోల్పోతుంది
• ప్రజలు మళ్లీ వస్తు మార్పిడికి వెళ్లే పరిస్థితి.
• చారిత్రక ఉదాహరణలు: జర్మనీ (1923), జింబాబ్వే (2008), వెనిజులా (2010ల చివర).
• ఇతర వర్గీకరణలు:
  1. బహిరంగ ద్రవ్యోల్బణం (Open Inflation) – ధరలు స్వేచ్ఛగా పెరగడం.
  2. అణచబడిన ద్రవ్యోల్బణం (Suppressed Inflation) – ప్రభుత్వ ధరల నియంత్రణ, రేషనింగ్‌తో ధరలు పైకి కనిపించకపోవడం; బ్లాక్ మార్కెట్ పెరుగుతుంది.
  3. దిగుమతి ద్రవ్యోల్బణం (Imported Inflation) – ముడి చమురు వంటి దిగుమతుల ధరలు పెరగడం లేదా రూపాయి విలువ తగ్గడం వల్ల.
  4. స్క్యూఫ్లేషన్ (Skewflation) – కొన్ని వస్తువుల (ఉదా: ఆహారం) ధరలు మాత్రమే బాగా పెరగడం, మిగతావి స్థిరంగా ఉండటం.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా పాకడం (Creeping) → నడవడం (Walking) → గుర్రపు పరుగు (Galloping) → అదుపు తప్పడం (Hyper). వేగం క్రమంగా పెరుగుతుంది.

ధరలు ఎందుకు పెరుగుతాయి? రెండు ప్రధాన కారణాలు – కొనాలనుకునే వారు ఎక్కువై వస్తువులు తక్కువగా ఉండటం (డిమాండ్ వైపు), లేదా వస్తువులు తయారు చేసే ఖర్చు పెరగడం (సరఫరా వైపు). ఈ తేడా పరీక్షల్లో తరచుగా అడుగుతారు.

• డిమాండ్-పుల్ ద్రవ్యోల్బణం (Demand-Pull Inflation): మొత్తం డిమాండ్ (Aggregate Demand) మొత్తం సరఫరా కంటే ఎక్కువైతే ధరలు పైకి 'లాగబడతాయి'.
• ద్రవ్య సరఫరా పెరగడం – తక్కువ వడ్డీ రేట్లు, ఎక్కువ రుణాలు.
• ప్రభుత్వ ఖర్చు పెరగడం, లోటు బడ్జెట్ (Deficit Financing).
• ప్రజల ఆదాయాలు పెరగడం, పన్నులు తగ్గడం.
• జనాభా పెరుగుదల
• ఎగుమతులు పెరిగి దేశీయ సరఫరా తగ్గడం.
• కీన్స్ (Keynes) వంటి ఆర్థికవేత్తలు ఈ రకాన్ని వివరించారు.
• కాస్ట్-పుష్ ద్రవ్యోల్బణం (Cost-Push Inflation): ఉత్పత్తి వ్యయం (Cost of Production) పెరిగి ధరలు పైకి 'నెట్టబడతాయి'.
• వేతన-ప్రేరిత (Wage-Push) – కార్మిక సంఘాల ఒత్తిడితో వేతనాలు ఉత్పాదకత కంటే ఎక్కువ పెరగడం.
• లాభ-ప్రేరిత (Profit-Push) – గుత్తాధిపత్య (Monopoly) సంస్థలు ఎక్కువ లాభం కోసం ధరలు పెంచడం.
• సరఫరా షాక్ (Supply Shock) – ముడి చమురు ధరల పెరుగుదల, కరువు, వరదల వల్ల పంట నష్టం.
• పరోక్ష పన్నులు పెరగడం, రూపాయి విలువ తగ్గి దిగుమతుల ఖర్చు పెరగడం.
• నిర్మాణాత్మక ద్రవ్యోల్బణం (Structural Inflation): అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో వ్యవసాయ ఉత్పాదకత తక్కువ, మౌలిక వసతుల లోపం, నిల్వ సదుపాయాల కొరత వంటి వ్యవస్థాగత లోపాల వల్ల వచ్చేది. భారత్‌లో ఆహార ద్రవ్యోల్బణానికి ఇది ఒక కారణం.
• ద్రవ్యోల్బణ చక్రం (Wage-Price Spiral): ధరలు పెరిగితే కార్మికులు వేతనాలు అడుగుతారు → వేతనాలు పెరిగితే ఖర్చు పెరిగి ధరలు మళ్లీ పెరుగుతాయి.

ద్రవ్యోల్బణంతో పాటు దానికి సంబంధించిన కొన్ని పదాలు పరీక్షల్లో తరచుగా వస్తాయి. ముఖ్యంగా డిఫ్లేషన్, డిస్‌ఇన్‌ఫ్లేషన్ మధ్య తేడా చాలా మందికి గందరగోళం కలిగిస్తుంది.

• ప్రతి ద్రవ్యోల్బణం (Deflation): సాధారణ ధరల స్థాయి నిరంతరంగా తగ్గడం. ద్రవ్యోల్బణ రేటు సున్నా కంటే తక్కువ (ప్రతికూలం – Negative) అవుతుంది.
• ధరలు ఇంకా తగ్గుతాయని ప్రజలు కొనుగోళ్లు వాయిదా వేస్తారు → డిమాండ్ పడిపోతుంది → ఉత్పత్తి, ఉద్యోగాలు తగ్గుతాయి.
• ఉదా:
  1. 1930 ల మహా మాంద్యం (Great Depression)
  2. 1990 ల నుండి జపాన్ దీర్ఘకాల డిఫ్లేషన్ అనుభవించింది.
• డిస్‌ఇన్‌ఫ్లేషన్ (Disinflation): ధరలు పెరుగుతూనే ఉంటాయి, కానీ పెరుగుదల వేగం (రేటు) తగ్గుతుంది.
• ఉదా: ద్రవ్యోల్బణం 7% నుండి 5% కు తగ్గడం. ధరలు ఇంకా 5% పెరుగుతున్నాయి – తగ్గలేదు.
• స్తబ్ధ ద్రవ్యోల్బణం (Stagflation): Stagnation + Inflation. ఒకేసారి –
• అధిక ద్రవ్యోల్బణం,
• అధిక నిరుద్యోగం,
• ఆర్థిక వృద్ధి మందగమనం / స్తబ్ధత.
• 1970 ల చమురు సంక్షోభాల (Oil Shocks) సమయంలో పాశ్చాత్య దేశాలు దీన్ని ఎదుర్కొన్నాయి. ఈ పరిస్థితి ఫిలిప్స్ వక్రరేఖ ఆలోచనకు సవాలుగా నిలిచింది.
• రీఫ్లేషన్ (Reflation): మాంద్యం లేదా డిఫ్లేషన్ తర్వాత ప్రభుత్వం / కేంద్ర బ్యాంకు ఉద్దేశపూర్వకంగా డిమాండ్, ధరలను సాధారణ స్థాయికి పెంచే చర్యలు.
• ఫిలిప్స్ వక్రరేఖ (Phillips Curve): ఎ.డబ్ల్యు. ఫిలిప్స్ (1958) – ద్రవ్యోల్బణం, నిరుద్యోగం మధ్య విలోమ సంబంధం. ద్రవ్యోల్బణం పెరిగితే నిరుద్యోగం తగ్గుతుంది (స్వల్పకాలంలో).
• ద్రవ్యోల్బణ అంతరం (Inflationary Gap): పూర్తి ఉద్యోగిత స్థాయిలో మొత్తం డిమాండ్ మొత్తం సరఫరా కంటే ఎక్కువైన అంతరం – కీన్స్ భావన.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా డిఫ్లేషన్ = ధరలు కిందకు (−). డిస్‌ఇన్‌ఫ్లేషన్ = ధరలు పైకే, కానీ నెమ్మదిగా (+ కానీ తక్కువ). స్టాగ్‌ఫ్లేషన్ = ధరలు పైకి + వృద్ధి కిందకు.

టోకు ధరల సూచీ (Wholesale Price Index – WPI) టోకు మార్కెట్‌లో, అంటే ఉత్పత్తిదారులు / పెద్ద వ్యాపారుల స్థాయిలో, వస్తువుల ధరల మార్పును కొలుస్తుంది. 2014 వరకు భారత్‌లో ద్రవ్యోల్బణాన్ని ప్రధానంగా WPI తోనే చూసేవారు.

• విడుదల చేసే సంస్థ: ఆర్థిక సలహాదారు కార్యాలయం (Office of the Economic Adviser), DPIIT, వాణిజ్య & పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ.
• ఆధార సంవత్సరం (Base Year): 2011–12. ఈ సిరీస్‌ను 2017 లో ప్రవేశపెట్టారు (అంతకుముందు 2004–05).
• విడుదల: నెలవారీ (Monthly). 2009 వరకు వారానికి ఒకసారి విడుదలయ్యేది.
• మూడు ప్రధాన సమూహాలు, వెయిటేజీ (2011–12 సిరీస్):
  1. తయారీ ఉత్పత్తులు (Manufactured Products) – సుమారు 64.2% (అత్యధికం).
  2. ప్రాథమిక వస్తువులు (Primary Articles) – సుమారు 22.6%.
  3. ఇంధనం & విద్యుత్ (Fuel & Power) – సుమారు 13.2%.
• వస్తువుల సంఖ్య: 2011–12 సిరీస్‌లో 697 వస్తువులు.
• WPI లో లేనివి: సేవలు (Services) ఉండవు – విద్య, వైద్యం, రవాణా ఛార్జీలు, ఇంటి అద్దె వంటివి లెక్కలోకి రావు.
• 2017 సవరణలో మార్పులు: పరోక్ష పన్నులను WPI నుండి తొలగించారు – దీంతో ఇది 'ఉత్పత్తిదారుల ధరల' కు దగ్గరగా మారింది.
• ఉత్పత్తిదారుల ధరల సూచీ (Producer Price Index – PPI): అంతర్జాతీయంగా WPI స్థానంలో PPI వాడుతున్నారు. భారత్‌లో కూడా PPI కి మారాలని ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి.
• ఉపయోగం: GDP డిఫ్లేటర్ లెక్కింపు, పరిశ్రమల ధరల ఒప్పందాలు, వ్యాపార ధోరణుల విశ్లేషణకు WPI ఉపయోగపడుతుంది.
• సవరణ: ఆధార సంవత్సరాలను ఎప్పటికప్పుడు సవరిస్తారు. పరీక్షకు ముందు తాజా ఆధార సంవత్సరం ఒకసారి నిర్ధారించుకోండి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా WPI = 'W' for Wholesale, 'W' for Without services. వెయిటేజీ క్రమం: తయారీ > ప్రాథమిక > ఇంధనం.

వినియోగదారుల ధరల సూచీ (Consumer Price Index – CPI) సామాన్య ప్రజలు రిటైల్ దుకాణాల్లో కొనే వస్తువులు, సేవల ధరల మార్పును కొలుస్తుంది. ప్రజల జీవన వ్యయాన్ని (Cost of Living) ఇది బాగా ప్రతిబింబిస్తుంది.

అందుకే RBI 2014 నుండి CPI (Combined) ను ప్రధాన ద్రవ్యోల్బణ కొలమానంగా తీసుకుంది.

• CPI (గ్రామీణ, పట్టణ, సంయుక్త) – CPI Rural, Urban, Combined:
  1. విడుదల చేసే సంస్థ – జాతీయ గణాంక కార్యాలయం (National Statistics Office – NSO), గణాంకాలు & కార్యక్రమ అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI).
  2. ఆధార సంవత్సరం – 2012 (2015 నుండి అమల్లో ఉన్న సిరీస్).
  3. CPI (Combined) లో 'ఆహారం & పానీయాలు' సమూహానికి అత్యధిక వెయిటేజీ (సుమారు 46%).
  4. వస్తువులతో పాటు సేవలు (విద్య, వైద్యం, రవాణా, గృహం) కూడా ఉంటాయి.
• ప్రత్యేక వర్గాల CPI లు – లేబర్ బ్యూరో (Labour Bureau, కార్మిక మంత్రిత్వ శాఖ):
  1. CPI-IW (పారిశ్రామిక కార్మికులు – Industrial Workers): ఆధార సంవత్సరం 2016 (2020 లో సవరణ). ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల కరువు భత్యం (Dearness Allowance – DA) లెక్కింపునకు వాడతారు.
  2. CPI-AL (వ్యవసాయ కూలీలు – Agricultural Labourers).
  3. CPI-RL (గ్రామీణ కూలీలు – Rural Labourers). వీటిని గ్రామీణ కనీస వేతనాల సవరణకు వాడతారు.
  4. లేబర్ బ్యూరో ప్రధాన కార్యాలయం – సిమ్లా (చండీగఢ్‌లో కూడా కార్యాలయం ఉంది).
• WPI vs CPI తేడాలు:
  1. WPI – టోకు ధరలు, సేవలు లేవు, తయారీ వస్తువులకు ఎక్కువ వెయిటేజీ, DPIIT విడుదల.
  2. CPI – రిటైల్ ధరలు, సేవలు ఉన్నాయి, ఆహారానికి ఎక్కువ వెయిటేజీ, NSO విడుదల.
  3. అందుకే ఆహార ధరలు పెరిగినప్పుడు CPI ద్రవ్యోల్బణం WPI కంటే ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.
• ఆధార సంవత్సర సవరణ: వినియోగ అలవాట్లు మారుతుంటాయి కాబట్టి ఆధార సంవత్సరాలు, వెయిటేజీలను ఎప్పటికప్పుడు సవరిస్తారు. పరీక్షకు ముందు తాజా సిరీస్ వివరాలు చూసుకోండి.

ద్రవ్యోల్బణం అందరినీ ఒకేలా ప్రభావితం చేయదు. కొందరికి లాభం, కొందరికి నష్టం కలుగుతుంది. 'ద్రవ్యోల్బణం వల్ల ఎవరు లాభపడతారు?' అనే ప్రశ్న పరీక్షల్లో చాలా సాధారణం.

• లాభపడేవారు (Gainers):
  1. రుణగ్రహీతలు (Debtors) – తీసుకున్న అప్పును తక్కువ విలువ ఉన్న డబ్బుతో తిరిగి చెల్లిస్తారు.
  2. వ్యాపారులు, ఉత్పత్తిదారులు – అమ్మే ధరలు ఖర్చుల కంటే త్వరగా పెరిగితే లాభాలు పెరుగుతాయి.
  3. రైతులు – పంట ధరలు పెరిగితే (కానీ ఎరువులు, కూలీ ఖర్చులూ పెరుగుతాయి).
  4. భూమి, బంగారం, ఇళ్లు వంటి భౌతిక ఆస్తులు కలిగిన వారు.
  5. ప్రభుత్వం – పెద్ద రుణగ్రహీత కాబట్టి అప్పుల వాస్తవ భారం తగ్గుతుంది; పన్ను ఆదాయం పెరుగుతుంది.
• నష్టపోయేవారు (Losers):
  1. రుణదాతలు (Creditors) – ఇచ్చిన డబ్బు విలువ తిరిగి వచ్చేటప్పటికి తగ్గుతుంది.
  2. స్థిర ఆదాయం ఉన్నవారు (Fixed Income Groups) – జీతగాళ్లు, పెన్షనర్లు, కూలీలు.
  3. పొదుపు చేసేవారు – బ్యాంకు వడ్డీ రేటు ద్రవ్యోల్బణం కంటే తక్కువైతే వాస్తవ రాబడి ప్రతికూలం.
  4. పేదలు – ఆదాయంలో ఎక్కువ భాగం ఆహారంపై ఖర్చు చేస్తారు కాబట్టి ఎక్కువ దెబ్బ. అందుకే ద్రవ్యోల్బణాన్ని 'పేదలపై అతి క్రూరమైన పన్ను (Cruelest Tax)' అంటారు.
• ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రభావం:
  1. ఆదాయ, సంపద అసమానతలు పెరుగుతాయి.
  2. ఎగుమతులు ఖరీదై అంతర్జాతీయ పోటీ సామర్థ్యం తగ్గుతుంది; చెల్లింపుల శేషం (Balance of Payments) పై ఒత్తిడి.
  3. ఊహాగానాలు (Speculation), అక్రమ నిల్వలు (Hoarding), నల్లధనం పెరుగుతాయి.
  4. మితమైన ద్రవ్యోల్బణం మాత్రం పెట్టుబడులు, ఉత్పత్తికి ప్రోత్సాహం ఇస్తుంది.
• వాస్తవ వడ్డీ రేటు (Real Interest Rate): నామమాత్ర వడ్డీ రేటు − ద్రవ్యోల్బణ రేటు (ఫిషర్ సూత్రం – సుమారుగా).

ద్రవ్యోల్బణాన్ని నియంత్రించడానికి RBI, ప్రభుత్వం రెండూ కలిసి పనిచేయాలి. RBI ద్రవ్య చర్యలు, ప్రభుత్వం కోశ (బడ్జెట్) చర్యలు, అలాగే సరఫరా పెంచే చర్యలు తీసుకుంటాయి.

• ద్రవ్య చర్యలు (Monetary Measures) – RBI:
  1. రెపో రేటు పెంపు → రుణాలు ఖరీదు → డిమాండ్ తగ్గుదల.
  2. CRR, SLR పెంపు → బ్యాంకుల రుణ సామర్థ్యం తగ్గుదల.
  3. బహిరంగ మార్కెట్‌లో సెక్యూరిటీల అమ్మకం (OMO Sale) → ద్రవ్యత్వం తగ్గింపు.
  4. మార్జిన్ అవసరాల పెంపు, ఎంపిక పరపతి నియంత్రణలు.
• కోశ చర్యలు (Fiscal Measures) – ప్రభుత్వం:
  1. అనవసర ప్రభుత్వ ఖర్చుల తగ్గింపు.
  2. ప్రత్యక్ష పన్నుల పెంపు – ప్రజల వద్ద ఖర్చు చేసే ఆదాయం తగ్గుతుంది.
  3. కోశ లోటు (Fiscal Deficit) తగ్గింపు; లోటు ద్రవ్య సృష్టి (Deficit Financing) నివారణ.
  4. ప్రజా పొదుపు ప్రోత్సాహం.
  5. అవసర వస్తువులపై పరోక్ష పన్నుల తగ్గింపు (ఉదా: ఇంధనంపై ఎక్సైజ్ సుంకం తగ్గింపు).
• సరఫరా వైపు చర్యలు (Supply-side Measures):
  1. బఫర్ నిల్వల (Buffer Stocks) విడుదల – ఉదా: FCI వద్ద ఉన్న గోధుమలు, బియ్యాన్ని బహిరంగ మార్కెట్ అమ్మకం పథకం (OMSS) ద్వారా విడుదల.
  2. కొరత ఉన్న వస్తువుల దిగుమతులు; దిగుమతి సుంకాల తగ్గింపు.
  3. ఎగుమతులపై నిషేధం / పరిమితులు (ఉదా: ఉల్లి, బియ్యం ఎగుమతులపై ఆంక్షలు).
  4. అక్రమ నిల్వలపై చర్యలు – నిత్యావసర వస్తువుల చట్టం 1955 (Essential Commodities Act) కింద నిల్వ పరిమితులు (Stock Limits).
  5. ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ (PDS) బలోపేతం; ధరల స్థిరీకరణ నిధి (Price Stabilisation Fund).
  6. దీర్ఘకాలంలో – వ్యవసాయ ఉత్పాదకత, నిల్వ గిడ్డంగులు, శీతల గిడ్డంగులు (Cold Storage), రవాణా సదుపాయాల పెంపు.
• ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్య విధానం: RBI CPI ద్రవ్యోల్బణాన్ని 4% (± 2%) వద్ద ఉంచేలా రేట్లు మారుస్తుంది.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ద్రవ్యోల్బణం సమయంలో అన్నీ 'పెంచు' (రెపో, CRR, SLR, పన్నులు) లేదా 'అమ్ము' (OMO సెక్యూరిటీలు) – ఒక్క ప్రభుత్వ ఖర్చు మాత్రమే 'తగ్గించు'.