బ్రిటిష్ కాలపు భూమి శిస్తు విధానాలు – జమీందారీ, రైత్వారీ, మహల్వారీ (Land Revenue Systems)
Free practice MCQs with answers and explanations for బ్రిటిష్ కాలపు భూమి శిస్తు విధానాలు – జమీందారీ, రైత్వారీ, మహల్వారీ (Land Revenue Systems) in భూసంస్కరణలు (Land Reforms). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
1793లో శాశ్వత శిస్తు (జమీందారీ) విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టినవారు ఎవరు?
A. లార్డ్ కార్న్‌వాలిస్
B. థామస్ మన్రో
C. హోల్ట్ మెకంజీ
D. విలియం బెంటింక్
Answer & explanation
Correct: A — లార్డ్ కార్న్‌వాలిస్
శాశ్వత శిస్తు విధానాన్ని 1793లో బెంగాల్‌లో లార్డ్ కార్న్‌వాలిస్ ప్రవేశపెట్టారు; జమీందారు ప్రభుత్వానికి స్థిరమైన శిస్తు చెల్లించేవాడు. థామస్ మన్రో రైత్వారీ విధానంతో, హోల్ట్ మెకంజీ మహల్వారీతో ముడిపడినవారు. బెంటింక్ కాలంలో మహల్వారీ విధానంలో మార్పులు జరిగాయి (1833).
రైత్వారీ విధానంలో శిస్తును ఎవరు ప్రభుత్వానికి నేరుగా చెల్లిస్తారు?
A. జమీందారు
B. రైతు (Ryot)
C. గ్రామ సమాజం మొత్తం
D. వడ్డీ వ్యాపారి
Answer & explanation
Correct: B — రైతు (Ryot)
రైత్వారీ విధానంలో రైతు నేరుగా ప్రభుత్వానికి శిస్తు కడతాడు, మధ్యవర్తి ఉండడు. జమీందారీలో జమీందారు, మహల్వారీలో గ్రామ సమాజం మొత్తం శిస్తుకు బాధ్యులు. అయితే రైత్వారీలో మధ్యవర్తి లేకపోయినా శిస్తు చాలా ఎక్కువగా ఉండేది.
మహల్వారీ విధానంలో "మహల్" అంటే గ్రామం; గ్రామం మొత్తం కలిసి శిస్తు బాధ్యత వహిస్తుంది. ఈ విధానం వాయువ్య రాష్ట్రాలు (ఆగ్రా, అవధ్), పంజాబ్, మధ్య భారతంలో అమలైంది. రాజభవనం, భూమి కొలత, జమీందారు అనే అర్థాలు మహల్వారీ నామానికి సరిపోవు.
మహల్వారీ విధానాన్ని 1822లో ప్రతిపాదించినవారు ఎవరు?
A. అలెగ్జాండర్ రీడ్
B. హోల్ట్ మెకంజీ
C. లార్డ్ కార్న్‌వాలిస్
D. లార్డ్ కర్జన్
Answer & explanation
Correct: B — హోల్ట్ మెకంజీ
మహల్వారీ విధానాన్ని 1822లో హోల్ట్ మెకంజీ ప్రతిపాదించారు; తర్వాత విలియం బెంటింక్ కాలంలో (1833) మార్పులు వచ్చాయి. అలెగ్జాండర్ రీడ్, థామస్ మన్రో రైత్వారీ విధానంతో ముడిపడినవారు. కార్న్‌వాలిస్ జమీందారీని ప్రవేశపెట్టారు.
బ్రిటిష్ శిస్తు విధానాలను ప్రాంతాలతో జతపరచండి.
1. జమీందారీ
2. రైత్వారీ
3. మహల్వారీ
A. మద్రాస్, బొంబాయి
B. బెంగాల్, బీహార్, ఒడిశా
C. వాయువ్య రాష్ట్రాలు, పంజాబ్
A. 1-B, 2-A, 3-C
B. 1-A, 2-B, 3-C
C. 1-B, 2-C, 3-A
D. 1-C, 2-A, 3-B
Answer & explanation
Correct: A — 1-B, 2-A, 3-C
జమీందారీ (శాశ్వత శిస్తు) బెంగాల్, బీహార్, ఒడిశాలో (B); రైత్వారీ మద్రాస్, బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీల్లో (A); మహల్వారీ వాయువ్య రాష్ట్రాలు (ఆగ్రా, అవధ్), పంజాబ్‌లో (C). కాబట్టి 1-B, 2-A, 3-C. మిగిలిన కలయికల్లో ప్రాంతాలు తారుమారయ్యాయి.
బ్రిటిష్ శిస్తు విధానాల గురించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. జమీందారు ప్రభుత్వానికి స్థిరమైన శిస్తు కట్టి, రైతుల నుండి ఇష్టం వచ్చినంత వసూలు చేసేవాడు.
2. రైత్వారీలో మధ్యవర్తి ఉండడు.
3. మహల్వారీలో ప్రతి రైతు వ్యక్తిగతంగా శిస్తుకు బాధ్యుడు.
ఏవి సరైనవి?
A. 2, 3 మాత్రమే
B. 1, 2 మాత్రమే
C. 1, 3 మాత్రమే
D. 1, 2, 3 అన్నీ
Answer & explanation
Correct: B — 1, 2 మాత్రమే
జమీందారీలో జమీందారు స్థిరమైన శిస్తు చెల్లించి రైతులనుండి ఎక్కువ వసూలు చేసేవాడు; రైత్వారీలో రైతు నేరుగా ప్రభుత్వానికి చెల్లిస్తాడు, మధ్యవర్తి ఉండడు. కాబట్టి 1, 2 సరైనవి. మహల్వారీలో గ్రామం మొత్తం కలిసి శిస్తు బాధ్యత వహిస్తుంది, వ్యక్తిగతంగా కాదు; అందుకే 3 తప్పు.
కింది వాటిలో బ్రిటిష్ శిస్తు విధానాల్లో ఒక జత తప్పుగా ఉంది. అదేది?
A. జమీందారీ - శాశ్వత శిస్తు (1793)
B. రైత్వారీ - థామస్ మన్రో, అలెగ్జాండర్ రీడ్
C. మహల్వారీ - లార్డ్ కార్న్‌వాలిస్ (1793)
D. మహల్వారీ - హోల్ట్ మెకంజీ (1822)
Answer & explanation
Correct: C — మహల్వారీ - లార్డ్ కార్న్‌వాలిస్ (1793)
1793లో లార్డ్ కార్న్‌వాలిస్ ప్రవేశపెట్టింది జమీందారీ (శాశ్వత శిస్తు) విధానం; మహల్వారీ కాదు. మహల్వారీని హోల్ట్ మెకంజీ 1822లో ప్రతిపాదించారు. రైత్వారీని థామస్ మన్రో, అలెగ్జాండర్ రీడ్ ప్రవేశపెట్టారు; మిగిలిన మూడు జతలు సరైనవి.