సాంఖ్య & యోగ దర్శనాలు – పురుషుడు, ప్రకృతి, అష్టాంగ యోగం (Samkhya and Yoga)

Correct: A — పురుషుడు, ప్రకృతి

సాంఖ్యం ద్వైతవాదం: పురుషుడు (చైతన్యం, ఆత్మ), ప్రకృతి (జడ పదార్థం) అనే రెండు మూల తత్త్వాలు. బ్రహ్మ–మాయ వేదాంతానికి, ద్రవ్యం–గుణం వైశేషిక పదార్థాలకు సంబంధించినవి.

Correct: D — పతంజలి

యోగ సూత్రాలు పతంజలి రచన; ఇవి అష్టాంగ యోగాన్ని వివరిస్తాయి. కపిలుడు సాంఖ్య స్థాపకుడు (ఈశ్వరకృష్ణుడు సాంఖ్యకారిక రచించాడు), కణాదుడు వైశేషిక సూత్రాలు, జైమిని మీమాంస సూత్రాలు రాశారు.

Correct: D — మూడు (సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు)

సాంఖ్యంలో ప్రకృతికి మూడు గుణాలు: సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు. రెండు గుణాలు, నాలుగు, ఐదు అనే సంఖ్యలు సరికావు. మొత్తం 25 తత్త్వాలను సాంఖ్యం చెబుతుంది. ఈ మూడు గుణాల సమతుల్యతే ప్రకృతి; పురుషుడు చైతన్యం, ప్రకృతి జడ పదార్థం అనేది సాంఖ్యం ద్వైతవాదం.

Correct: C — ఎనిమిది

అష్టాంగ యోగంలో ఎనిమిది అంగాలు: యమ, నియమ, ఆసన, ప్రాణాయామం, ప్రత్యాహారం, ధారణ, ధ్యానం, సమాధి. అష్ట అంటే ఎనిమిది. తొమ్మిది అనేది నవరసాల సంఖ్య, ఆరు షడ్దర్శనాల సంఖ్య కాబట్టి కలపకూడదు.

Correct: D — 25

సాంఖ్యం మొత్తం 25 తత్త్వాలను చెబుతుంది; మూలంగా పురుషుడు, ప్రకృతి ఉన్నాయి. 9 నవరసాల సంఖ్య, 24 జైన తీర్థంకరుల సంఖ్య కాబట్టి అవి సాంఖ్య తత్త్వాల సంఖ్య కావు.

Correct: C — ఈశ్వరకృష్ణుడు

సాంఖ్య దర్శన ప్రముఖ గ్రంథం సాంఖ్యకారికను ఈశ్వరకృష్ణుడు రచించాడు; స్థాపకుడు కపిలుడు. పతంజలి యోగ సూత్రాలు రచించాడు. కుమారిల భట్టు పూర్వ మీమాంస వ్యాఖ్యాత.

Correct: B — చిత్తవృత్తి నిరోధం (మనసు కదలికలను నియంత్రించడం)

యోగ అంటే చిత్తవృత్తి నిరోధం, అంటే మనసు కదలికలను నియంత్రించడం. కేవలం శరీర ఆసనాలే యోగం కాదు; ఆసనం అష్టాంగ యోగంలో ఒక అంగం మాత్రమే. యోగ సూత్రాలను పతంజలి రచించాడు; అష్టాంగ యోగంలో యమ, నియమ, ఆసన, ప్రాణాయామం, ప్రత్యాహారం, ధారణ, ధ్యానం, సమాధి అనే ఎనిమిది అంగాలు ఉన్నాయి.

Correct: A — యోగం (సేశ్వర సాంఖ్యం)

యోగ దర్శనం ఈశ్వరుడిని ప్రత్యేక పురుషునిగా అంగీకరిస్తుంది కాబట్టి దీన్ని సేశ్వర సాంఖ్యం అంటారు. సాంఖ్యం ఈశ్వరుని సృష్టికర్తగా అంగీకరించదు (నిరీశ్వర సాంఖ్యం). చార్వాకం దేవుడినే నిరాకరిస్తుంది.

Correct: A — యమ, నియమ

అష్టాంగ యోగం క్రమం: యమ, నియమ, ఆసన, ప్రాణాయామం, ప్రత్యాహారం, ధారణ, ధ్యానం, సమాధి. మొదటి రెండు యమ, నియమ (నియంత్రణలు). ఆసన, ప్రాణాయామం శరీరం, శ్వాసకు సంబంధించినవి.

Correct: B — 1, 2 మాత్రమే

సాంఖ్యం పురుష–ప్రకృతి ద్వైతవాదం, ఈశ్వరుని సృష్టికర్తగా అంగీకరించని నిరీశ్వరవాదం కాబట్టి 1, 2 సరైనవి. యోగ దర్శనం ఈశ్వరుడిని ప్రత్యేక పురుషునిగా అంగీకరిస్తుంది (సేశ్వర సాంఖ్యం); అందుకే 3 తప్పు.