పవనాలు & పీడన మేఖలలు (Winds & Pressure Belts) · Practice MCQs

Correct: A — 1013.25 మిల్లీబార్లు (hPa)

సముద్ర మట్టం వద్ద సగటు వాతావరణ పీడనం 1013.25 మిల్లీబార్లు (mb), అంటే హెక్టోపాస్కల్స్ (1 mb = 1 hPa). ఎత్తు పెరిగే కొద్దీ ఈ పీడనం తగ్గుతుంది. 760 అనేది పాదరస స్తంభం ఎత్తు (మి.మీ.), mb విలువ కాదు.

Correct: B — భారమితి (Barometer)

వాతావరణ పీడనాన్ని భారమితి (బారోమీటర్) కొలుస్తుంది. ఎనిమోమీటర్ గాలి వేగాన్ని, హైగ్రోమీటర్ తేమను, థర్మామీటర్ ఉష్ణోగ్రతను కొలుస్తాయి. పీడనాన్ని నిరంతరం నమోదు చేసే పరికరం బారోగ్రాఫ్.

Correct: C — తగ్గుతుంది

ఎత్తు పెరిగే కొద్దీ పైన ఉండే గాలి స్తంభం తగ్గుతుంది కాబట్టి పీడనం తగ్గుతుంది; దిగువ వాతావరణంలో ప్రతి 10 మీ.కు సుమారు 1 mb తగ్గుతుంది. అందుకే పర్వతాలపై నీరు తక్కువ ఉష్ణోగ్రతకే మరిగి వంట ఆలస్యమవుతుంది.

Correct: D — భూమధ్యరేఖా అల్ప పీడన మేఖల

సుమారు 5°N–5°S మధ్య ఉన్న భూమధ్యరేఖా అల్ప పీడన మేఖలలో క్షితిజ సమాంతర పవనాలు దాదాపు ఉండవు కాబట్టి దీన్ని డోల్‌డ్రమ్స్ లేదా ప్రశాంత మండలం అంటారు; పాత కాలంలో తెరచాప ఓడలు ఇక్కడ నిలిచిపోయేవి. ఇక్కడే ITCZ కూడా ఉంటుంది.

Correct: A — సుమారు 30°–35° ఉపఉష్ణమండల అధిక పీడన మేఖల

ప్రశాంత గాలుల్లో ఓడలు నిలిచిపోయినప్పుడు బరువు తగ్గించడానికి గుర్రాలను సముద్రంలో వదిలేసేవారనే కథనం వల్ల 30°–35° ఉపఉష్ణమండల అధిక పీడన మేఖలకు అశ్వ అక్షాంశాలు అనే పేరు వచ్చింది. ఇక్కడ గాలి కిందకు దిగి, సహారా, థార్ వంటి ఎడారులు ఏర్పడ్డాయి.

Correct: B — 7

భూమధ్యరేఖ వద్ద ఒకటి, ప్రతి అర్ధగోళంలో మూడు చొప్పున (ఉపఉష్ణమండల అధిక, ఉపధ్రువ అల్ప, ధ్రువ అధిక) కలిపి మొత్తం ఏడు పీడన మేఖలలు ఉన్నాయి. ఇవే గ్రహ పవనాల దిశను నిర్ణయిస్తాయి.

Correct: C — కుడి వైపుకు

భూభ్రమణం వల్ల పవనాలు ఉత్తరార్ధగోళంలో కుడి వైపుకు, దక్షిణార్ధగోళంలో ఎడమ వైపుకు మళ్లుతాయి; దీన్నే ఫెర్రల్ నియమం అంటారు. ఈ మళ్లింపుకు కారణమైన బలాన్ని గుస్తావ్ కోరియోలిస్ 1835లో వివరించారు.

Correct: D — సున్నా

కోరియోలిస్ బలం భూమధ్యరేఖ వద్ద సున్నా, ధ్రువాల వద్ద గరిష్టం; గాలి వేగం పెరిగితే మళ్లింపు కూడా పెరుగుతుంది. అందువల్ల భూమధ్యరేఖకు సుమారు 5° లోపల ఉష్ణమండల తుఫానులు ఏర్పడవు.

Correct: A — ఉపఉష్ణమండల అధిక పీడనం (30°) నుండి భూమధ్యరేఖా అల్ప పీడనం వైపు

పవనాలు ఎల్లప్పుడూ అధిక పీడనం నుండి అల్ప పీడనం వైపు వీస్తాయి; వ్యాపార పవనాలు 30° అధిక పీడనం నుండి భూమధ్యరేఖా అల్ప పీడనం వైపు వీస్తాయి. తెరచాప ఓడల వ్యాపారానికి సహాయపడటం వల్ల వీటికి ఈ పేరు వచ్చింది.

Correct: B — ఈశాన్య వ్యాపార పవనాలు

ఉత్తరార్ధగోళంలో వ్యాపార పవనాలు ఈశాన్యం నుండి (North-East Trades), దక్షిణార్ధగోళంలో ఆగ్నేయం నుండి (South-East Trades) వీస్తాయి. ఇవి తూర్పు నుండి వీస్తాయి కాబట్టి 'తూర్పు పవనాలు' అని కూడా అంటారు.