నేల & శబ్ద కాలుష్యం (Soil & Noise Pollution)

నేలలో హానికరమైన రసాయనాలు, వ్యర్థాలు కలిసి దాని సహజ గుణాన్ని, సారాన్ని తగ్గించడాన్ని నేల కాలుష్యం (Soil Pollution) అంటారు. నేల పాడైతే పంటలు, భూగర్భ జలం, చివరికి మనుషుల ఆరోగ్యం కూడా దెబ్బతింటాయి.

• రసాయన ఎరువులు: యూరియా, DAP వంటి వాటిని అవసరానికి మించి వాడితే నేల ఆమ్లత్వం, లవణీయత పెరుగుతుంది. సూక్ష్మజీవులు తగ్గిపోతాయి.
• పురుగుమందులు (Pesticides): DDT, BHC (బెంజీన్ హెక్సాక్లోరైడ్), ఆల్డ్రిన్ వంటివి నేలలో చాలా కాలం ఉండిపోతాయి. ఇవి ఆహార గొలుసు ద్వారా జంతువులు, మనుషుల శరీరంలోకి చేరతాయి.
• పారిశ్రామిక వ్యర్థాలు: ఫ్యాక్టరీల నుండి వచ్చే సీసం (Lead), పాదరసం (Mercury), కాడ్మియం వంటి భారలోహాలు నేలను విషపూరితం చేస్తాయి.
• ప్లాస్టిక్ & ఘన వ్యర్థాలు: ప్లాస్టిక్ నేలలో కుళ్లదు. నీరు ఇంకకుండా అడ్డుపడి నేల గాలి ఆడకుండా చేస్తుంది.
• మైనింగ్ (గనుల తవ్వకం): తవ్వకాల వ్యర్థాలు, ఆమ్ల నీరు నేలను పాడుచేస్తాయి.
• అడవుల నరికివేత: చెట్లు లేకపోతే నేల కోత (Soil Erosion) పెరిగి పై సారవంతమైన పొర కొట్టుకుపోతుంది.
• గమనిక:
  1. నేల కోత వేరు, నేల కాలుష్యం వేరు. కోతలో నేల తొలగిపోతుంది
  2. కాలుష్యంలో నేల పాడవుతుంది.
• సాగునీటి వల్ల లవణీకరణ: సరైన నీటి పారుదల లేని ప్రాంతాల్లో ఎక్కువ నీరు పెడితే ఉప్పు పొర తేలి భూమి చౌడుగా మారుతుంది.

నేల కాలుష్యం వల్ల వచ్చే నష్టాలు పంటల నుండి ఆరోగ్యం వరకు విస్తరిస్తాయి. పరీక్షల్లో నివారణ పద్ధతులు, ప్రభుత్వ పథకాలపై ప్రశ్నలు వస్తాయి.

• ప్రభావాలు:
  1. పంట దిగుబడి తగ్గడం, నేల సారం కోల్పోవడం
  2. భూగర్భ జలం కలుషితం కావడం
  3. కలుషిత నేలలో పండిన ఆహారం ద్వారా క్యాన్సర్, ఇతర వ్యాధులు
  4. నేలలోని సూక్ష్మజీవులు, వానపాములు నశించడం
• నివారణ పద్ధతులు:
  1. సేంద్రియ వ్యవసాయం (Organic Farming) – పశువుల ఎరువు, కంపోస్టు వాడకం
  2. సమగ్ర చీడపీడల నిర్వహణ (Integrated Pest Management – IPM) – రసాయనాలకు బదులు జీవ నియంత్రణ
  3. జీవ ఎరువులు (Bio-fertilizers) – రైజోబియం, అజోటోబాక్టర్, నీలి-ఆకుపచ్చ నాచు (BGA)
  4. చెట్లు నాటడం, పంట మార్పిడి, కాంటూర్ సేద్యం
  5. ప్లాస్టిక్ వాడకం తగ్గించడం; వ్యర్థాలను వేరు చేసి కంపోస్టు చేయడం
• జీవ నివారణ (Bioremediation): కొన్ని సూక్ష్మజీవులు, మొక్కలను ఉపయోగించి నేలలోని విషపదార్థాలను తొలగించే పద్ధతి. మొక్కలతో చేస్తే దాన్ని ఫైటోరెమిడియేషన్ (Phytoremediation) అంటారు.
• భూసార కార్డు పథకం (Soil Health Card Scheme): 2015లో ప్రారంభమైంది. రైతు పొలం నేల పరీక్ష చేసి, ఏ పోషకాలు ఎంత వాడాలో సూచిస్తూ కార్డు ఇస్తారు.
• ప్రపంచ నేల దినోత్సవం (World Soil Day): ప్రతి సంవత్సరం డిసెంబర్ 5.
• ప్రపంచ ఎడారీకరణ నివారణ దినం: జూన్ 17.

అవాంఛిత, ఎక్కువ తీవ్రత గల శబ్దాన్ని శబ్ద కాలుష్యం (Noise Pollution) అంటారు. శబ్దం తీవ్రతను కొలిచే ప్రమాణం డెసిబెల్ (Decibel – dB). శబ్దాన్ని కొలిచే పరికరం సౌండ్ లెవల్ మీటర్.

• డెసిబెల్ స్కేల్: ఇది సరళ (linear) కొలత కాదు, లాగరిథమిక్ స్కేల్. అంటే 10 dB పెరిగితే శబ్ద తీవ్రత 10 రెట్లు పెరుగుతుంది.
• సాధారణ శబ్దాల స్థాయిలు (సుమారు):
  1. గుసగుసలు – సుమారు 30 dB
  2. సాధారణ సంభాషణ – సుమారు 60 dB
  3. రద్దీ రోడ్డు ట్రాఫిక్ – 70–90 dB
  4. జెట్ విమానం టేకాఫ్ – 120 dB కంటే ఎక్కువ
• శబ్ద మూలాలు:
  1. రోడ్డు, రైలు, విమాన రవాణా
  2. పరిశ్రమలు, నిర్మాణ పనులు
  3. లౌడ్ స్పీకర్లు, డీజేలు, ఊరేగింపులు, బాణసంచా
  4. గృహ పరికరాలు – మిక్సీ, జనరేటర్లు
• ఏ ప్రదేశాల్లో ఎక్కువ: పట్టణాలు, పారిశ్రామిక ప్రాంతాలు, విమానాశ్రయాల పరిసరాలు.
• శబ్దం ఒక భౌతిక కాలుష్యం: దీనికి వాయు, జల కాలుష్యంలా అవశేషాలు ఉండవు. శబ్ద మూలం ఆగిపోతే కాలుష్యం కూడా ఆగుతుంది.

భారత్‌లో శబ్ద కాలుష్యాన్ని నియంత్రించడానికి పర్యావరణ (రక్షణ) చట్టం 1986 కింద 2000 సంవత్సరంలో శబ్ద కాలుష్య (నియంత్రణ & క్రమబద్ధీకరణ) నియమాలు (Noise Pollution (Regulation and Control) Rules, 2000) వచ్చాయి. ఇందులో వివిధ ప్రాంతాలకు శబ్ద పరిమితులను నిర్ణయించారు.

• పగలు, రాత్రి సమయాలు: పగలు – ఉదయం 6 నుండి రాత్రి 10 వరకు. రాత్రి – రాత్రి 10 నుండి ఉదయం 6 వరకు.
• పరిసర గాలిలో శబ్ద ప్రమాణాలు (డెసిబెల్ – పగలు / రాత్రి):
  1. పారిశ్రామిక ప్రాంతం (Industrial): 75 / 70
  2. వాణిజ్య ప్రాంతం (Commercial): 65 / 55
  3. నివాస ప్రాంతం (Residential): 55 / 45
  4. నిశ్శబ్ద ప్రాంతం (Silence Zone): 50 / 40
• నిశ్శబ్ద ప్రాంతం (Silence Zone): ఆసుపత్రులు, విద్యాసంస్థలు, న్యాయస్థానాలు, ప్రార్థనా స్థలాల చుట్టూ కనీసం 100 మీటర్ల పరిధి.
• లౌడ్ స్పీకర్లు: రాత్రి 10 నుండి ఉదయం 6 వరకు వాడకూడదు. ప్రభుత్వం పరిమిత సందర్భాల్లో (సంవత్సరంలో కొన్ని రోజులు) రాత్రి 12 వరకు మినహాయింపు ఇవ్వవచ్చు.
• ఫిర్యాదు: నియమాల ఉల్లంఘనపై స్థానిక అధికారులకు, పోలీసులకు, కాలుష్య నియంత్రణ బోర్డుకు ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
• వాయు చట్టం 1981: 1987 సవరణతో శబ్ద కాలుష్యాన్ని కూడా 'వాయు కాలుష్యం' నిర్వచనంలో చేర్చారు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా పగటి పరిమితులు 75, 65, 55, 50 – పరిశ్రమ నుండి నిశ్శబ్ద ప్రాంతం వరకు తగ్గుతూ వస్తాయి. రాత్రి పరిమితులు ఎప్పుడూ పగటి కంటే తక్కువ.

శబ్ద కాలుష్యం చెవులకే కాకుండా మొత్తం ఆరోగ్యంపై ప్రభావం చూపుతుంది. దీని ప్రభావాలు, నియంత్రణ మార్గాలు పరీక్షల్లో తరచూ వస్తాయి.

• ఆరోగ్య ప్రభావాలు:
  1. వినికిడి శక్తి తగ్గడం లేదా శాశ్వతంగా కోల్పోవడం
  2. అధిక రక్తపోటు, గుండె జబ్బుల ప్రమాదం
  3. నిద్రలేమి, ఒత్తిడి, చిరాకు, ఏకాగ్రత లోపం
  4. పిల్లల్లో నేర్చుకునే సామర్థ్యం తగ్గడం
• ఇతర ప్రభావాలు: జంతువుల ప్రవర్తన మారడం, పక్షుల సంతానోత్పత్తి దెబ్బతినడం. సముద్రంలో ఓడల శబ్దం తిమింగలాలు, డాల్ఫిన్ల దిశా నిర్ణయాన్ని అయోమయం చేస్తుంది.
• నియంత్రణ చర్యలు:
  1. వాహనాల హారన్ల వాడకం తగ్గించడం, 'నో హారన్' జోన్లు
  2. రోడ్ల పక్కన, పరిశ్రమల చుట్టూ చెట్లు నాటడం (గ్రీన్ బెల్ట్) – చెట్లు శబ్దాన్ని కొంతవరకు గ్రహిస్తాయి
  3. పరిశ్రమల్లో సైలెన్సర్లు, శబ్దాన్ని పీల్చే పదార్థాలు, ఇయర్ ప్లగ్‌లు
  4. జనావాసాలకు దూరంగా పరిశ్రమలు, విమానాశ్రయాలు
  5. లౌడ్ స్పీకర్లపై నియమాలు కఠినంగా అమలు
  6. ప్రజల్లో అవగాహన
• హారన్ల నియంత్రణ: మోటారు వాహనాల చట్టం ప్రకారం ఒత్తిడి హారన్లు (pressure horns), పరిమితికి మించిన శబ్దం చేసే సైలెన్సర్లు నిషేధం.
• ఆర్టికల్ 21: సుప్రీంకోర్టు ప్రకారం ప్రశాంత వాతావరణం, శబ్ద కాలుష్యం లేని వాతావరణం జీవించే హక్కులో భాగం.

వాయు, జల, నేల, శబ్ద కాలుష్యాలతో పాటు ఉష్ణ, రేడియోధార్మిక, కాంతి కాలుష్యాలు కూడా పరీక్షల్లో సంక్షిప్తంగా అడుగుతారు.

• ఉష్ణ కాలుష్యం (Thermal Pollution): విద్యుత్ కేంద్రాలు, పరిశ్రమలు చల్లబరచడానికి వాడిన వేడి నీటిని నదులు, చెరువుల్లోకి వదలడం వల్ల నీటి ఉష్ణోగ్రత పెరగడం.
• ఫలితం: నీటిలో కరిగిన ఆక్సిజన్ (DO) తగ్గి చేపలు, ఇతర జలచరాలు చనిపోతాయి.
• నివారణ: కూలింగ్ టవర్లు, కూలింగ్ పాండ్ల వాడకం.
• రేడియోధార్మిక కాలుష్యం (Radioactive Pollution): అణు విద్యుత్ కేంద్రాలు, అణు పరీక్షలు, అణు ప్రమాదాల వల్ల వచ్చే రేడియేషన్.
• ప్రసిద్ధ ప్రమాదాలు: చెర్నోబిల్ (1986, ఉక్రెయిన్ – అప్పటి సోవియట్ యూనియన్), ఫుకుషిమా (2011, జపాన్), త్రీ మైల్ ఐలాండ్ (1979, అమెరికా).
• ప్రభావాలు: క్యాన్సర్, జన్యు లోపాలు.
• రేడియేషన్ కొలత యూనిట్లు: బెకెరెల్ (Becquerel), గ్రే (Gray), సీవర్ట్ (Sievert).
• కాంతి కాలుష్యం (Light Pollution): రాత్రిళ్లు అనవసరమైన, అధిక కృత్రిమ కాంతి. నక్షత్రాల వీక్షణకు అడ్డు, వలస పక్షులు, తాబేలు పిల్లల దిశ తప్పడం, మనుషుల్లో నిద్ర దెబ్బతినడం.
• భోపాల్ వాయు దుర్ఘటన: 2–3 డిసెంబర్ 1984 రాత్రి యూనియన్ కార్బైడ్ ఫ్యాక్టరీ నుండి మిథైల్ ఐసోసైనేట్ (MIC) వాయువు లీకైంది. దీని తర్వాతే పర్యావరణ (రక్షణ) చట్టం 1986 వచ్చింది.
• సముద్ర కాలుష్యం: చమురు చిందటం (Oil Spill), ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు ప్రధాన కారణాలు.